ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗီဇာအထူးပြု 行政書士 မှ ရှင်းပြပေးသည့် "နိုင်ငံခြားသားများအတွက် 確定申告 လမ်းညွှန်"
ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသားများအားလုံး မင်္ဂလာပါ။ ဂျပန်မှာ အခြေချနေထိုင်တဲ့အခါ "အခွန် (Tax)" ကိစ္စက မဖြစ်မနေ သိထားရမယ့် အကြောင်းအရာတစ်ခုပါ။ အထူးသဖြင့် 確定申告（かくていしんこく） ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကြားတဲ့အခါ "ဒါက ငါနဲ့ဆိုင်လား?"၊ "ဘာတွေလုပ်ရမှာလဲ?" ဆိုပြီး စိုးရိမ်နေသူတွေ အများကြီးရှိမှာပါ။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ 在留資格 (ဗီဇာ) ကိစ္စရပ်တွေကို အထူးပြုဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ 行政書士 တစ်ဦးအနေနဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ 確定申告 အကြောင်းကို ခက်ခဲတဲ့ ဥပဒေစကားလုံးတွေမသုံးဘဲ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။
၁။ 確定申告 ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘာလဲ?
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အခွန်စနစ်မှာ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ကနေ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်အထိ တစ်နှစ်တာအတွင်း ရရှိတဲ့ဝင်ငွေအပေါ် မူတည်ပြီး 所得税 (ဝင်ငွေခွန်) ပေးဆောင်ရပါတယ်။ ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းတွေအနေနဲ့ကတော့ ကုမ္ပဏီကနေ လစာထဲကတစ်ခါတည်း အခွန်ဖြတ်ပေးတဲ့ 源泉徴収（げんせんちょうしゅう） စနစ်ရှိတာကြောင့် များသောအားဖြင့် မိမိဘာသာ လုပ်ဆောင်စရာမလိုပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချက်အလက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီနေသူတွေကတော့ 税務署 (အခွန်ရုံး) ကို "ကျွန်တော်ကတော့ တစ်နှစ်အတွင်း ဒီလောက်ဝင်ငွေရှိလို့ အခွန်ဒီလောက်ဆောင်ပါ့မယ်" ဆိုပြီး မိမိဘာသာ သွားရောက်တင်ပြရပါတယ်။ ဒါကို 確定申告 လို့ ခေါ်တာပါ။
၂။ သင်က 居住者 လား? 非永住者 လား?
အခွန်အကြောင်း မပြောခင် မိမိက ဂျပန်အခွန်ဥပဒေအရ ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်နေသလဲဆိုတာ သိဖို့လိုပါတယ်။ ဒါက "ဘယ်ကရတဲ့ဝင်ငွေအပေါ် အခွန်ဆောင်ရမလဲ" ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ပေးလို့ပါ။
-
非永住者（ひえいじゅうしゃ）： ဂျပန်မှာ နေရပ်လိပ်စာရှိသော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံသားမဟုတ်သူ၊ ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်အတွင်း ဂျပန်မှာ စုစုပေါင်းနေထိုင်သက်တမ်း ၅ နှစ်နှင့်အောက်ရှိသူ။
-
居住者（きょじゅうしゃ）： ဂျပန်မှာ ၅ နှစ်ထက်ပိုပြီး နေထိုင်သူ (သို့မဟုတ်) 永住権 (PR) ရှိထားသူ။
အထူးသဖြင့် 非永住者 တွေအနေနဲ့ မိမိနိုင်ငံက ဘဏ်အကောင့်ထဲမှာရှိတဲ့ ပိုက်ဆံကို ဂျပန်က Convenience Store (ကွန်ဘီနီ) ATM တွေမှာ ထုတ်ယူတာ ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်ကို ပိုက်ဆံလွှဲယူတာမျိုးရှိရင် အဲဒီငွေတွေကလည်း ဂျပန်မှာ အခွန်ဆောင်ရမယ့်စာရင်းထဲ ပါဝင်သွားနိုင်လို့ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။
၃။ ဘယ်လိုလူမျိုးတွေ 確定申告 လုပ်ဖို့ လိုအပ်သလဲ?
အတွေ့ရအများဆုံး ကိစ္စရပ် (၄) ခုကို ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။
① ပြည်ပကုမ္ပဏီကနေ လစာရရှိနေသူများ ဂျပန်ကုမ္ပဏီမဟုတ်ဘဲ မိမိနိုင်ငံကုမ္ပဏီ (သို့မဟုတ်) ပြည်ပလုပ်ငန်းတစ်ခုခုကနေ လစာတိုက်ရိုက်ရနေရင် ဂျပန်အခွန်ရုံးက အဲဒီဝင်ငွေကို မသိနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် မိမိဘာသာ အစီရင်ခံဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
② Virtual Currency (Bitcoin စသည်) မှ အမြတ်ရရှိသူများ ဒီနောက်ပိုင်းမှာ ဒါက အဖြစ်အများဆုံးပါ။ တစ်နှစ်အတွင်း ခရစ်ပတိုက ငွေလဲလှယ်တာ ဒါမှမဟုတ် ရောင်းချတာကနေ အမြတ်ငွေ ယန်း ၂ သိန်း (200,000 Yen) ထက်ပိုရင် 確定申告 မဖြစ်မနေ လုပ်ရပါမယ်။ "ဘယ်သူမှ သိမှာမဟုတ်ပါဘူး" ဆိုပြီး မလုပ်ဘဲနေရင် နောက်ပိုင်းမှာ ဒဏ်ကြေး ( 追徴課税 ) အများကြီး ဆောင်ရမယ့် အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။
③ ဘေးပန်းအလုပ် (Side Job) သို့မဟုတ် ရှယ်ယာရောင်းဝယ်မှု လုပ်ကိုင်သူများ Uber Eats လိုမျိုး Delivery အလုပ်တွေ ဒါမှမဟုတ် အွန်လိုင်းအရောင်းအဝယ်လိုမျိုး ဘေးပန်းအလုပ်ကနေရတဲ့ အမြတ်က တစ်နှစ်ကို ယန်း ၂ သိန်း ထက်ပိုရင်လည်း လုပ်ဆောင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
④ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်အတွင်း ကုမ္ပဏီတစ်ခုထက်မက ပြောင်းပြီး လုပ်ခဲ့သူများ နှစ်လယ်မှာ အလုပ်ပြောင်းခဲ့ပေမယ့် အခုလက်ရှိကုမ္ပဏီမှာ အရင်ကုမ္ပဏီကရခဲ့တဲ့လစာကိုပါ ပေါင်းပြီး 年末調整 (နှစ်ချုပ်စာရင်း) မလုပ်ရသေးဘူးဆိုရင် မိမိဘာသာ 確定申告 လုပ်ခြင်းဖြင့် ပိုဆောင်ထားမိတဲ့အခွန်တွေကို ပြန်ရနိုင်ချေ (Refund) ရှိပါတယ်။
၄။ အထူးသတိထားရန် - ဗီဇာ (在留資格) နှင့် အခွန်
確定申告 ဆိုတာ အခွန်ဆောင်ဖို့တင် မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ ဒါက ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတာနဲ့လည်း တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
出入国在留管理局（入管） (လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး) က ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ဗီဇာအမျိုးအစား ပြောင်းတဲ့အခါ အဲဒီလူက အခွန်မှန်မှန်ကန်ကန် ဆောင်ထားရဲ့လားဆိုတာကို သေချာစစ်ဆေးပါတယ်။ အကယ်၍ 確定申告 လုပ်ဖို့ မေ့သွားပြီး အခွန်ပေးဆောင်ဖို့ ကျန်နေရင် "ကိုယ်ကျင့်တရား မကောင်းသူ (素行が善良ではない)" လို့ သတ်မှတ်ခံရနိုင်ပြီး ဗီဇာသက်တမ်းတိုးမရတာ ဒါမှမဟုတ် 永住申請 (PR လျှောက်တာ) မအောင်မြင်တာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၅။ သိလိုသမျှ မေးခွန်းနှင့် အဖြေများ (Q&A)
Q1: မိမိနိုင်ငံက မိသားစုဆီ ပိုက်ဆံလွှဲနေပါတယ်။ အခွန်သက်သာခွင့်ရတယ်ဆိုတာ ဟုတ်ပါသလား?
A1: ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါကို 親族控除（しんぞくこうじょ） လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မိမိနိုင်ငံက မိဘ ဒါမှမဟုတ် အမျိုးအဆွေတွေကို ထောက်ပံ့နေရင် ပိုက်ဆံလွှဲထားတဲ့ အထောက်အထားတွေကို တင်ပြပြီး အခွန်လျှော့ပေါ့ခွင့် ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုနောက်ပိုင်းမှာ စည်းကမ်းတွေ ပိုတင်းကျပ်လာတာကြောင့် (ဥပမာ- တစ်ဦးကို ယန်း ၃ သိန်း ၈ သောင်းထက်ပိုလွှဲရခြင်း စသည်)၊ ဒါကို မှန်မှန်ကန်ကန် အကျိုးခံစားခွင့်ရဖို့ 確定申告 လုပ်ထားတာက အကောင်းဆုံးပါ။
Q2: ခရစ်ပတိုကရတဲ့အမြတ်က ယန်း ၁ သိန်း ၅ သောင်းပဲ ရှိပါတယ်။ ၂ သိန်းအောက်ဆိုတော့ ဘာမှလုပ်စရာမလိုဘူးမလား?
A2: 所得税 (နိုင်ငံတော်အခွန်) အတွက် မလိုပေမယ့် 住民税 (မြို့နယ်အခွန်) အတွက်တော့ တိုင်ကြားဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါက လူအများစု မှားတတ်တဲ့အချက်ပါ။ ယန်း ၂ သိန်းအောက်ဆိုရင် မလိုဘူးဆိုတာက 所得税 အတွက်ပဲ ဖြစ်ပြီး၊ မိမိနေထိုင်တဲ့ မြို့နယ်ကိုပေးရတဲ့ 住民税 ကတော့ အမြတ် ၁ ယန်းရှိရင်တောင် တိုင်ကြားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
Q3: အကယ်၍ 確定申告 လုပ်ဖို့မေ့ပြီး ဂျပန်ကနေ ပြန်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
A3: နောင်တစ်ချိန် ဂျပန်ကို ပြန်လာဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ အခက်အခဲရှိနိုင်ပါတယ်။ အခွန်မပေးရသေးဘဲ ပြန်သွားရင် အဲဒီမှတ်တမ်းက ကျန်နေခဲ့မှာပါ။ နောက်တစ်ခါ ဗီဇာပြန်လျှောက်တဲ့အခါ အခွန်ကြွေးကျန်ရှိနေတာကြောင့် ဗီဇာကျဖို့ ခက်ခဲနိုင်သလို၊ ပေးဆောင်ရမယ့် ဒဏ်ကြေးတွေကလည်း အချိန်နဲ့အမျှ တိုးနေမှာပါ။ ဒါကြောင့် မပြန်ခင်မှာ သေချာရှင်းလင်းတာ ဒါမှမဟုတ် မိမိကိုယ်စား လုပ်ဆောင်ပေးမယ့်သူ ( 納税管理責任者 ) ကို ထားခဲ့ဖို့ လိုပါတယ်။
အနှစ်ချုပ်
確定申告 ဆိုတာ အပေါ်ယံကြည့်ရင် ခက်ခဲပုံရပေမယ့်၊ မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်ဆောင်ထားတာက မိမိရဲ့ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ရာရောက်သလို ဂျပန်မှာ အေးအေးချမ်းချမ်း နေထိုင်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုပါတယ်။
အကယ်၍ သင်က -
-
ပြည်ပကနေ လစာရနေသူ
-
ဘေးပန်းအလုပ် ဒါမှမဟုတ် ခရစ်ပတိုကနေ အမြတ် ယန်း ၂ သိန်းထက်ပိုရသူ
-
အလုပ်ပြောင်းထားပြီး အခွန်စာရင်း မရှင်းရသေးသူ
ဆိုရင်တော့ နှစ်စဉ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်ကနေ မတ် ၁၅ ရက်အတွင်း ပြုလုပ်ရမယ့် 確定申告 ကို မမေ့မလျော့ လုပ်ဆောင်ကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။
"ငါ့အခြေအနေက ဘယ်လိုလဲ?"၊ "ဗီဇာကို ထိခိုက်မလား?" ဆိုပြီး စိုးရိမ်နေရင်တော့ တစ်ယောက်တည်း မပူပါနဲ့။ ဗီဇာအထူးပြု 行政書士 ၊ 税務署 ဒါမှမဟုတ် 税理士 (အခွန်ရှေ့နေ) တွေနဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ အကြံပြုချင်ပါတယ်။ အခွန်ကို မှန်မှန်ကန်ကန်ဆောင်ပြီး ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြပါစို့။
