जापानमा अहिले धेरै विदेशी नागरिकहरू विभिन्न कारणले बसोबास गरिरहेका छन्। कलेज वा स्कुल पढेर जापानकै कम्पनीमा काम गर्न चाहने 留学生, ワーキングホリデー मा आएका व्यक्तिहरू, वा पहिले नै 就労ビザ लिएर अर्को कम्पनीमा 転職 (काम परिवर्तन) गर्ने सोचमा रहेकाहरू गरी सबैको परिस्थिति फरक-फरक हुन्छ।
"जापानमा रहेका विदेशी नागरिकलाई नयाँ काममा राख्दा कस्तो प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ होला?" "अहिले भएकै भिसामा यो काम सुरु गर्दा कतै कानुन उल्लंघन त हुँदैन?"
तपाईंहरूमध्ये धेरैलाई यस्ता प्रश्न र चिन्ताहरूले सताइरहेको हुन सक्छ।
यस लेखमा, जापानमा विदेशी नागरिकलाई कामदारको रूपमा राख्दा वा तपाईंहरूले जापानमा काम सुरु गर्दा आवश्यक पर्ने प्रक्रिया र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरूबारे, कानुनका जटिल शब्दहरू प्रयोग नगरी, जापानको 在留資格 भिसा सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 को तर्फबाट सजिलो गरी व्याख्या गरिएको छ।
१. जापानमा विदेशी नागरिकले काम गर्नका लागि "मुख्य नियम" थाहा पाउनुहोस्
सबैभन्दा पहिले के बुझ्नुपर्छ भने, विदेशी नागरिकले जापानमा काम गर्नका लागि सरकारबाट "काम गर्न पाइन्छ" भन्ने अनुमति पाउनु अनिवार्य हुन्छ। यही अनुमतिलाई नै 「在留資格」 (जसलाई सामान्यतया भिसा भनिन्छ) भनिन्छ।
在留資格 धेरै प्रकारका हुन्छन् र प्रत्येक प्रकारको भिसा अनुसार "जापानमा के-के काम गर्न पाइन्छ" भन्ने कुरा कडा रूपमा तोकिएको हुन्छ। त्यसैले, जापानमा बसिरहेका विदेशी नागरिक हुन् भन्दैमा जुनसुकै काममा तुरुन्तै राख्न पाइँदैन।
यसका मुख्य दुईवटा नियमहरू यस प्रकार छन्:
-
अहिलेकै भिसाले अनुमति दिएको काम भएमा: सिधै काम सुरु गर्न सकिन्छ (तर यदि भिसाको म्याद सकिन लागेको छ भने म्याद थप्ने प्रक्रिया गर्नुपर्छ)।
-
अहिलेकै भिसाले अनुमति नदिएको काम भएमा: पहिले नै 入国管理局 (出入国在留管理庁) मा निवेदन दिएर भिसा परिवर्तन गर्नुपर्छ वा विशेष अनुमति लिनुपर्छ।
यदि आवश्यक प्रक्रिया पूरा नगरी काम गरेमा वा गराएमा, विदेशी नागरिक आफैं जापानमा बस्न नपाउने मात्र होइन, काम दिने कम्पनीलाई पनि 不法就労助長罪 अन्तर्गत कडा कारबाही हुन सक्छ। दुवै पक्ष सुरक्षित हुनका लागि सही जानकारी राख्नु आवश्यक छ।
२. 【भिसाको प्रकार अनुसार】 काम गर्न आवश्यक पर्ने प्रक्रिया र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
सम्बन्धित व्यक्ति कुन भिसामा जापानमा बसिरहेको छ भन्ने कुराले आवश्यक पर्ने प्रक्रिया पूर्ण रूपमा फरक पर्छ। यहाँ धेरैजसो प्रयोग हुने ५ वटा अवस्थाबारे चर्चा गरिएको छ।
① 「留学」 वा 「家族滞在」 भिसा भएकाहरूको हकमा (アルバイト बाट नियमित कर्मचारी बन्दा)
「留学」 र जापानमा काम गर्ने विदेशीका परिवारका लागि दिइने 「家族滞在」 भिसाहरू मूल रूपमा जापानमा काम गर्नका लागि बनेका भिसा होइनन्। त्यसैले, नियम अनुसार यी भिसामा काम गर्न निषेध गरिएको छ।
-
पार्ट-टाइम वा アルバイト को रूपमा काम गर्दा 入管 बाट पासपोर्ट वा जाइरियु कार्डमा 「資格外活動許可」 को छाप लिएपछि मात्र アルバイト गर्न पाइन्छ। तर, यसमा पनि जति मन लाग्यो त्यति काम गर्न पाइँदैन, "नियम अनुसार हप्ताको २८ घण्टाभित्र" मात्र काम गर्नुपर्ने कडा प्रतिबन्ध हुन्छ।
-
正社員 (फुल-टाइम) को रूपमा काम गर्दा पढाइ सकेर कम्पनीमा औपचारिक रूपमा काम सुरु गर्दा アルバイト को अनुमतिले मात्र पुग्दैन। अनिवार्य रूपमा 「技術・人文知識・国際業務」 जस्ता 「就労ビザ (काम गर्ने 在留資格)」 मा भिसा परिवर्तनको आवेदन दिनुपर्छ। यो प्रक्रिया पूरा भई 入管 बाट 変更の許可 (परिवर्तनको अनुमति) नआएसम्म फुल-टाइम काम गराउन पाइँदैन।
② 「ワーキングホリデー (特定活動)」 मा बसिरहेकाहरूको हकमा
जापान सरकारसँगको सम्झौताका आधारमा, घुमघाम गर्दै त्यसको खर्च जुटाउनका लागि काम गर्न पाइने भिसा नै 「ワーキングホリデー」 हो। यो भिसा भएकाहरूले जापान बसाइको अवधिभर सामान्य रूपमा アルバイト लगायतका कामहरू गर्न सक्छन्।
तर, यदि मुख्य उद्देश्य नै "काम गर्ने" (जस्तै फुल-टाइम 正社員 बन्ने) मा परिवर्तन गर्ने हो भने, 就労ビザ मै भिサ परिवर्तन गर्नुपर्छ। यहाँ ध्यान दिनुपर्ने कुरा के छ भने, "ワーキングホリデー बाट जापानभित्रै सिधै अर्को 就労ビザ मा परिवर्तन गर्न मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने कुरा सम्बन्धित व्यक्तिको राष्ट्रियता (देश) मा भर पर्छ"। दुई देशबीचको सम्झौता (口上書 आदि) अनुसार "एकपटक आफ्नै देश फर्केपछि मात्र 就労ビザ को आवेदन लिइने" नियम भएका देशहरू पनि हुने भएकाले पहिले नै बुझ्नुपर्छ।
③ पहिले नै 「就労ビザ」 भई 転職 (काम परिवर्तन) गर्ने हकमा
"पहिले नै काम गर्ने भिसा भइसकेकाले कुनै प्रक्रिया बिना सिधै काम गर्न मिल्छ" भन्ने सोच्नु भ्रम हुन सक्छ। यहाँ पनि एउटा ठूलो कमजोरी लुकेको हुन्छ।
就労ビザ प्रायः अघिल्लो कम्पनीको कामको प्रकृति, सम्बन्धित व्यक्तिको शैक्षिक योग्यता र कार्यअनुभवको जाँच गरी कम्पनी अनुसार छुट्टाछुट्टै स्वीकृत गरिएको हुन्छ। त्यसैले, नयाँ कम्पनीमा गर्ने कामको प्रकृति आफूसँग भएको 就労ビザ को दायराभित्र पर्छ कि पर्दैन भनेर पक्का गर्नुपर्छ。
यदि पूर्ण रूपमा फरक क्षेत्रको काम (जस्तै: पहिले IT इन्जिनियर भएको व्यक्ति अब रेष्टुरेन्टको हल वा किचनमा काम गर्ने) मा परिवर्तन हुन लागेको हो भने 在留資格 को परिवर्तन आवेदन आवश्यक पर्छ। उस्तै प्रकृतिको काम भए पनि, तल उल्लेख गरिएको 「就労資格証明書」 लिइराख्दा भविष्यमा भिसा नवीकरण गर्दा हुन सक्ने झन्झटबाट बच्न सकिन्छ।
④ 「短期滞在 (観光・親族訪問など)」 मा जापानमा रहेकाहरूको हकमा
भिजिट भिसा वा ट्रान्जिटका क्रममा 「短期滞在」 मा जापान आएका व्यक्तिहरूले जापानभित्र कुनै पनि काम गर्न पाउँदैनन्।
साथै, जापानमा रहँदा नै कामको खोजी गरी कम्पनीबाट 'नाइतेई' (काम पक्का भएको पत्र) पाए तापनि, भिजिट भिसाबाट सिधै 就労ビザ मा परिवर्तन गर्न नियमतः पाइँदैन (वास्तवमै टार्न नसकिने विशेष परिस्थिति बाहेक)। यस्तो अवस्थामा, सम्बन्धित व्यक्ति एकपटक आफ्नै देश फर्कनुपर्छ र जापानको कम्पनी स्पन्सर बनेर जापानको 入管 मा 「在留資格認定証明書 (COE)」 आवेदन दिनुपर्छ। त्यसपछि उक्त सर्टिफिकेट लिएर पुनः जापान प्रवेश गर्नु नै कानुनी प्रक्रिया हो।
⑤ 「永住者」 वा 「日本人の配偶者等」 को भिसा भएकाहरूको हकमा
सामन्यतया 「身分系のビザ」 भनिने तलका योग्यता भएका विदेशी नागरिकहरूले जापानी नागरिक सरह नै काम गर्न सक्छन्।
-
永住者
-
日本人の配偶者等 (जापानी नागरिकको श्रीमान् वा श्रीमती)
-
永住者の配偶者等
-
定住者
यी भिसाहरूमा कामको प्रकार (विधा) वा काम गर्ने समयको कुनै प्रतिबन्ध हुँदैन। अफिसको काम, फ्याक्ट्रीको काम, ग्राहक सेवा, रेष्टुरेन्ट जुनसुकै क्षेत्रमा पनि सिधै काम गर्न र राख्न सकिन्छ। साथै, अन्य भिसामा कडा रूपमा निषेध गरिएको रात्रिकालीन व्यवसाय (जस्तै キャバクラ、パチンコ、麻雀店 आदि) मा काम गर्न पाउने अधिकार पनि नियमतः यिनै 身分系のビザ भएका वा विशेष永住者 मा मात्र सीमित हुन्छ।
३. 【आधिकारिक जानकारी】 झन्झटबाट बच्नका लागि दुईवटा महत्त्वपूर्ण व्यवस्थाहरू
यहाँ, 出入国在留管理庁 (入管) जस्ता सरकारी निकायहरूले सार्वजनिक गरेको जानकारीका आधारमा, विदेशी नागरिकलाई सुरक्षित रूपमा काममा राख्न आवश्यक पर्ने दुईवटा महत्त्वपूर्ण प्रणालीबारे थप प्रष्ट पारिएको छ।
ठूलो फाइदा! 転職 गर्दाको चिन्ता हटाउने 「就労資格証明書」
就労ビザ भएका विदेशी नागरिकले काम परिवर्तन (転職) गरी नयाँ कम्पनीमा प्रवेश गर्दा, 出入国在留管理庁 ले 「就労資格証明書交付申請」 को प्रक्रिया गर्न सुझाव दिन्छ।
यो भनेको 入管 लाई पहिले नै सोध्ने व्यवस्था हो: "हामी यस व्यक्तिलाई नयाँ कम्पनीमा यस्तो काम गराउन जाँदैछौं, के यो निजको अहिलेकै भिसाको दायराभित्र मिल्छ?" भनेर सोधिन्छ। 入管 ले जाँच गरी समस्या नभएमा "यो काम अहिलेकै भिसामा गर्न मिल्छ" भन्ने प्रमाणपत्र जारी गरिदिन्छ।
यो गर्नुको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको "अर्को पटक भिसा नवीकरण गर्दा अस्वीकृत (रिजेक्ट) हुने जोखिम शून्य हुनु" हो। यो प्रक्रिया नगरी काम गरिरहँदा, केही वर्षपछिको भिसा नवीकरणको समयमा 入管 ले "यो कामको प्रकृति अहिलेको भिसा अन्तर्गत नपर्ने भएकाले विगतका केही वर्षको काम 不法就労 (अवैध काम) थियो" भनी निर्णय गरिदिने सबैभन्दा खराब अवस्थाबाट बच्न सकिन्छ। यो कम्पनी र विदेशी नागरिक दुवैका लागि अत्यन्तै ढुक्क हुने सरकारी व्यवस्था हो।
技能実習生 बाट अन्य काममा भिसा परिवर्तन गर्ने नियम
मूल रूपमा "जापानमा सिकेको सीप आफ्नै देशमा फर्केर प्रयोग गर्ने" उद्देश्य रहेको 「技能実習」 भिसालाई सामान्यतया अन्य 就労ビザ मा परिवर्तन गर्न मिल्दैन।
तर, जापानमा कामदारको चरम अभावलाई सम्बोधन गर्न, वर्तमान सरकारी व्यवस्थाले 技能実習 पूरा गरेका व्यक्तिहरूलाई 「特定技能」 वा 「介護」 जस्ता विशेष 就労ビザ मा परिवर्तन गरी जापानमै काम जारी राख्न पाउने औपचारिक बाटो बनाएको छ। यसले गर्दा सीपयुक्त दक्ष जनशक्तिलाई कम्पनीले कार्यक्षेत्रको नेतृत्वदायी भूमिकाका लागि निरन्तरता दिन सम्भव भएको छ।
४. "यो कुरा मलाई थाहा पाउनु थियो!" धेरै सोधिने प्रश्न र उत्तर (Q&A)
Q1. यदि मैले दुईवटा ठाउँमा アルバイト गरेँ भने, प्रत्येक ठाउँमा हप्ताको २८ घण्टा (जम्मा ५६ घण्टा) सम्म काम गर्न पाउँछु?
A1. पाउने छैन, यो बिल्कुलै मिल्दैन। तपाईंका सबै アルバイト को समय "जम्मा गरेर हप्ताको २८ घण्टाभित्र" मात्र हुनुपर्छ। यो बुँदा 留学生 र 家族滞在 का व्यक्तिहरूले सबैभन्दा बढी गल्ती गर्ने ठाउँ हो। यदि A पसलमा २० घण्टा र B पसलमा १५ घण्टा काम गर्नुभयो भने जम्मा ३५ घण्टा हुन आउँछ, जुन २८ घण्टाको नियम विपरीत (不法就労) हुन जान्छ। 入管 ले ट्याक्सको रेकर्ड वा बैंक खाताको विवरणबाट सजिलै यस्तो काम पत्ता लगाउन सक्ने भएकाले, "थाहा पाउँदैनन् होला" भनी सोच्नु भविष्यमा भिसा नवीकरण वा परिवर्तन नहुने र जापानमा बस्न नपाउने कारण बन्न सक्छ।
Q2. मैले 就労ビザ को परिवर्तन आवेदन बुझाएको छु। नतिजा पर्खिरहेको समयमा (स्क्रुटिनी चलिरहँदा) नयाँ कम्पनीमा फुल-टाइम काम सुरु गर्न मिल्छ?
A2. नियम अनुसार, 入管 बाट औपचारिक रूपमा 変更の許可 (परिवर्तनको अनुमति) नआएसम्म नयाँ कम्पनीमा फुल-टाइम काम गर्न मिल्दैन। आवेदन दर्ता भएको चरणमा तपाईंको भिसा परिवर्तन भइसकेको हुँदैन। यदि तपाईं 留学生 हुनुहुन्छ भने तपाईं अझै 「留学」 भिसाकै अवस्थामा हुनुहुन्छ। अनुमति आउनु अघि नै काम गराएमा त्यो नियम विपरीत भई 不法就労 हुन जान्छ। तर, यदि तपाईंसँग पहिले नै 資格外活動許可 (हप्ताको २८ घण्टाभित्रको पार्ट-टाइम अनुमति) छ र तपाईं स्कुलमा अझै अध्ययनरत हुनुहुन्छ भने, उक्त तोकिएको समयभित्र "アルバイト को रूपमा" काम गर्दै नतिजा पर्खन सक्नुहुन्छ। जाइरियु कार्डको पछाडि नयाँ भिसाको अनुमति छाप लागेपछि मात्र फुल-タイム काम सुरु गर्नुहोस्।
Q3. कम्पनीको कारणले मैले काम छोड्नुपर्यो। नयाँ काम नभेटिएसम्म, अहिलेकै 就労ビザ मा जापानमा सधैं बस्न पाइन्छ?
A3. सधैं बस्न पाइँदैन। नियम अनुसार, काम छोडेको "३ महिनाभन्दा बढी" समयसम्म अर्को काम नगरी बस्नुभयो भने भिसा रद्द गर्ने प्रक्रिया सुरु हुन सक्छ। तर, यदि सम्बन्धित व्यक्तिले "जापानमा नयाँ कामको खोजी गरिरहेको (जब हन्टिङमा रहेको)" प्रमाणित हुन्छ भने ३ महिना कटे पनि तुरुन्तै भिसा रद्द हुँदैन। जस्तै, ハローワーク (हेलोवर्क) मा गएर काम खोजेको रेकर्ड वा कम्पनीहरूको परीक्षा वा अन्तर्वार्ता दिएको प्रमाणहरू भएमा यसलाई सकारात्मक रूपमा लिइन्छ। कुनै सही कारण बिना "जापानमा केही नगरी बसिरहेको" अवस्थालाई भने कडा रूपमा हेरिने भएकाले, काम छोडेपछि तुरुन्तै नयाँ काम खोज्न सुरु गर्न वा विशेषज्ञसँग परामर्श लिन सुझाव दिइन्छ।
५. निष्कर्ष: सुरक्षित प्रक्रियाका लागि विशेषज्ञको सल्लाह नै सबैभन्दा छोटो बाटो
जापानमा रहेका विदेशी नागरिकलाई काममा राख्दा गरिने प्रक्रियाहरू निजको वर्तमान भिसाको अवस्था र अब गर्ने कामको प्रकृति अनुसार आवश्यक पर्ने कागजात र आवेदन दिने तरिकाहरू विस्तृत रूपमा फरक हुन्छन्।
入管 को प्रक्रियामा एकपटक "अस्वीकृत" (रिजेक्ट) को छाप लागेपछि, त्यसलाई सच्याएर पुनः आवेदन दिनु अत्यन्तै गाह्रो हुन्छ। साथै, खराब नियत नभए तापनि नियम थाहा नपाई काम गराउँदा कानुन उल्लंघन हुन गई गम्भीर परिस्थिति सिर्जना हुन सक्छ।
"यो भिसामा काम गर्दा साँच्चै ठीक होला?" "भिसा परिवर्तनका लागि के-कस्ता कागजातहरू तयार गर्नुपर्छ होला?"
यदि तपाईंलाई अलिकति पनि दुविधा वा चिन्ता लागेमा, कानुनका विज्ञ 行政書士 सँग एकपटक अवश्य परामर्श लिनुहोस्। हामी तपाईंको कम्पनी र विदेशी नागरिकको अवस्था अनुसार सबैभन्दा सुरक्षित र सहज प्रक्रियाको बाटो देखाउनेछौँ। सही कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर ढुक्कसँग नयाँ सुरुवात गर्नुहोस्।
