Dưới đây là lời giải thích từ 行政書士 chuyên về các thủ tục visa tại Nhật Bản.
Với những bạn đang "mong muốn làm việc tại Nhật Bản" hoặc "muốn tận dụng kỹ năng của bản thân để phát triển sự nghiệp", một vấn đề không thể bỏ qua chính là "giới hạn về công việc và 在留資格". Có lẽ nhiều người chưa biết rằng, không phải người nước ngoài nào sinh sống tại Nhật cũng có thể tự do lựa chọn bất cứ công việc nào mình muốn.
Nhiều người đã nỗ lực học tập, lấy được bằng cấp tại Nhật nhưng cuối cùng lại không thể làm công việc đó... Để tránh những sự việc đáng tiếc này, bài viết này sẽ giải thích về "các quy tắc làm việc cho người nước ngoài tại Nhật Bản" một cách dễ hiểu nhất, tránh sử dụng các thuật ngữ pháp lý khô khan. Dù bạn là người đang đặt mục tiêu tìm việc hay đã và đang làm việc tại Nhật, hãy tham khảo nội dung dưới đây nhé.
1. Mối quan hệ giữa "Làm việc tại Nhật" và 在留資格
Trước hết, có một điều kiện tiên quyết mà các bạn cần nắm rõ: Không phải cứ đang sống ở Nhật là các bạn có thể thoải mái chọn việc làm.
Theo luật pháp Nhật Bản, phạm vi hoạt động của người nước ngoài được quyết định dựa trên loại 在留資格 (Visa) mà họ đang sở hữu.
Ví dụ, những người có 在留資格 như "永住者" hay "日本人の配偶者等" thì có thể tự do lựa chọn công việc giống như người Nhật. Đây được gọi là các loại 在留資格 không bị hạn chế công việc.
Ngược lại, với những người đang sở hữu các loại visa lao động phổ biến như "技術・人文知識・国際業務", các bạn chỉ được phép làm việc trong phạm vi công việc được cho phép. Cụ thể, ví dụ một người sang Nhật với tư cách là kỹ sư IT thì không thể tự ý đi làm thêm tại các cửa hàng tiện lợi.
Tất nhiên, gần đây đã có chế độ "特定技能" được áp dụng, giúp người lao động có thể làm việc trong các lĩnh vực thiếu nhân lực nếu có kỹ năng nhất định. Tuy nhiên, việc hiểu rõ mình đang có loại visa nào và có thể làm được công việc gì chính là bước đầu tiên để có một cuộc sống ổn định tại Nhật Bản.
2. Có những công việc "không được phép làm"? Những giới hạn theo ngành nghề
Tiếp theo, hãy cùng nói về những hạn chế theo từng ngành nghề. Thực tế, có những công việc mà "người nước ngoài không được phép làm" ở ngay xung quanh chúng ta.
Những công việc có ảnh hưởng lớn đến công cộng Ví dụ, trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an toàn quốc gia và lợi ích công cộng như kinh doanh phát thanh truyền hình hay vận tải hàng không, việc người nước ngoài tham gia điều hành hoặc kinh doanh thường bị hạn chế. Điều này được quy định bởi pháp luật dựa trên quan điểm bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Những công việc yêu cầu bằng cấp chuyên môn Việc bạn có bằng luật sư ở nước ngoài không có nghĩa là bạn có thể lập tức làm luật sư tại Nhật Bản. Nguyên tắc chung để làm các công việc chuyên môn tại Nhật là bạn phải vượt qua kỳ thi quốc gia dựa trên luật pháp Nhật Bản và lấy được bằng cấp tại Nhật.
-
Bác sĩ, Điều dưỡng: Nếu không vượt qua kỳ thi quốc gia và có giấy phép tại Nhật, bạn không thể thực hiện các hành vi y tế.
-
Luật sư, Kế toán công chứng (公認会計士): Do yêu cầu kiến thức chuyên môn tương thích với hệ thống pháp luật Nhật Bản, việc lấy bằng cấp tại Nhật là điều bắt buộc.
Tuy nhiên, vẫn có những ngoại lệ. Ví dụ, như trường hợp của "外国法事務弁護士", nếu đáp ứng được các điều kiện nhất định, bạn có thể thực hiện các công việc liên quan đến luật pháp nước mình tại Nhật Bản. Để biết làm thế nào tận dụng chuyên môn của bản thân tại Nhật, con đường ngắn nhất là hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia.
3. Người nước ngoài có thể làm công chức không? Sự khác biệt giữa "国家公務員" và "地方公務員"
Các bạn đã từng nghe nói "người nước ngoài không thể trở thành công chức" chưa? Điều này đúng một nửa, và một nửa còn lại thì phức tạp hơn.
Trước hết là về 国家公務員 (Công chức nhà nước). Về nguyên tắc, các công việc liên quan đến việc thực thi quyền lực công hoặc tham gia vào việc hình thành ý chí quốc gia (như ngoại giao đoàn) đều yêu cầu phải có quốc tịch Nhật Bản. Điều này xuất phát từ sự thận trọng trong việc để người nước ngoài tham gia vào các quyết định liên quan đến nền tảng của quốc gia.
Mặt khác, đối với 地方公務員 (Công chức địa phương), tình hình đang dần thay đổi. Trước đây, tư tưởng chủ đạo là "地方公務員 cũng cần có quốc tịch Nhật", nhưng hiện nay, tại nhiều địa phương, phong trào tuyển dụng người nước ngoài cho các vị trí như điều dưỡng tại bệnh viện công, các vị trí kỹ thuật, giáo viên... đang ngày càng lan rộng, không phân biệt quốc tịch.
Tất nhiên, đối với việc thăng tiến lên các vị trí quản lý có "quyền quyết định", thông thường các tổ chức vẫn vận dụng thận trọng dựa trên chính sách của địa phương hoặc các phán quyết của Tòa án tối cao trong quá khứ. Tuy nhiên, nếu là các công việc thực tế đòi hỏi chuyên môn, cơ hội để các bạn hoạt động với tư cách là nhân viên chính quyền địa phương đang tăng lên rõ rệt.
4. Q&A về việc làm mà bạn cần biết
Q1: Khi muốn chuyển việc, liệu có thể làm việc tiếp với visa hiện tại không?
A: Nếu nội dung công việc tại nơi mới vẫn nằm trong phạm vi được cho phép của 在留資格 hiện tại thì không vấn đề gì. Tuy nhiên, nếu nội dung công việc thay đổi lớn (ví dụ: từ kỹ sư IT chuyển sang nhân viên phục vụ tại nhà hàng), bạn không thể tiếp tục với visa cũ. Trong trường hợp đó, bạn cần thực hiện thủ tục "在留資格変更許可申請". Tự ý chuyển việc có thể dẫn đến nguy cơ làm việc bất hợp pháp, vì vậy hãy chắc chắn kiểm tra với chuyên gia.
Q2: Tôi đã tốt nghiệp đại học và có bằng cấp ở nước sở tại, liệu có dùng được ở Nhật không?
A: Rất tiếc, trong nhiều trường hợp, bạn không thể sử dụng "nguyên trạng" để làm việc ngay. Nhật Bản có hệ thống luật pháp riêng. Tuy nhiên, việc chứng minh kiến thức và kinh nghiệm đó có thể giúp bạn dễ dàng xin visa lao động hơn, hoặc có trường hợp được giảm bớt điều kiện để tham gia kỳ thi quốc gia của Nhật. Trước hết, hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu xem liệu "bằng cấp của mình có thể chuyển đổi sang bằng cấp Nhật Bản hay không".
Q3: Tôi có thể vừa làm thêm (Arubaito) vừa tìm việc chính thức không?
A: Về nguyên tắc, đối với du học sinh (留学生) hoặc người có visa (家族滞在), nếu có "資格外活動許可", các bạn có thể làm thêm tối đa 28 tiếng mỗi tuần, nhưng đó chỉ là công việc phụ. Để làm việc chính thức (nhân viên chính thức), các bạn cần phải lấy lại loại visa lao động tương ứng. Đừng chỉ hài lòng với công việc làm thêm hiện tại, hãy lập kế hoạch nghề nghiệp và chuẩn bị cho việc thay đổi tư cách lưu trú sớm nhất có thể.
Lời kết: Hiểu đúng về hệ thống của Nhật Bản để thực hiện ước mơ
Làm việc tại Nhật Bản là cơ hội tuyệt vời để tiếp thu kỹ năng mới và xây dựng sự nghiệp. Dù thực tế có những quy định và hạn chế, nhưng đó cũng là những quy tắc để bảo vệ giúp các bạn có thể tiếp tục làm việc ổn định tại Nhật và tránh vướng vào những rắc rối không đáng có.
"Mình sở hữu visa nào?", "Mình được phép làm đến đâu?", "Cần chuẩn bị gì để làm công việc mình muốn?"...
Nếu các bạn cảm thấy lo lắng hoặc băn khoăn dù chỉ một chút, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia như 行政書士. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ các bạn hiện thực hóa những thách thức tại Nhật Bản.
