जापानमा विदेशी नागरिकहरूलाई काममा राख्ने कम्पनीहरू र यहाँ काम गरिरहेका विदेशी नागरिकहरूका लागि "बीमा" (Insurance) सम्बन्धी प्रक्रियाहरू निकै झन्झटिलो र बुझ्न गाह्रो हुने गर्दछ। "विदेशी नागरिक भएको हुनाले जापानको बीमामा सहभागी हुनु पर्दैन होला?" वा "पार्ट-टाइम काम (アルバイト) गर्नेहरू पनि यसको दायरामा पर्छन् र?" जस्ता धेरै प्रश्नहरू तपाईंको मनमा पनि खेलिरहेका हुन सक्छन्।
यस लेखमा, जापानको 在留資格 र VISA सम्बन्धी मामिलाहरूमा विशेषज्ञता हासिल गर्नुभएका 行政書士 ले विदेशी नागरिकहरूका लागि "労働保険" (जसमा 雇用保険 र 労災保険 समावेश छन्) को नियम र प्रक्रियाबारे कानुनी शब्दहरू प्रयोग नगरी, पहिलो पटक पढ्नेहरूले पनि सजिलै बुझ्न सक्ने गरी व्याख्या गर्नुभएको छ।
यदि तपाईंलाई यस सम्बन्धी सही नियमहरू थाहा छैन भने, नजानीकन कानुन उल्लंघन हुन सक्छ वा आवश्यक परेको बेला सरकारी सहयोग पाउनबाट बञ्चित हुनुपर्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले यो लेख अन्तिमसम्म पढेर सही जानकारी लिनुहोला।
1. वास्तवमा "労働保険" भनेको के हो?
जापानमा "労働保険" भन्नाले मुख्यतया निम्न दुईवटा बीमाहरूलाई सँगै बुझाउँछ:
-
雇用保険: यो काम छोडेर नयाँ काम खोज्ने अवधिमा (बेरोजगार भएको बेला) जीवनयापनका लागि आर्थिक सहयोग (बेरोजगारी भत्ता आदि) प्राप्त गर्ने प्रणाली हो।
-
労災保険: यो कामको सिलसिलामा वा कार्यस्थलमा आउँदा-जाँदा दुर्घटनामा परी घाइते भएमा वा बिरामी परेमा, उपचार खर्च र काम गर्न नसकेको अवधिको जीवनयापन खर्च सरकारले बेहोर्ने प्रणाली हो।
जापानमा काम गर्ने व्यक्तिको राष्ट्रियता जेसुकै भए पनि, सिद्धान्ततः जापानी नागरिकहरू सरह नै यो बीमा लागू हुन्छ। तर, विदेशी नागरिकहरूको हकमा भने उनीहरूको "在留資格" (भिसाको प्रकार) र "काम गर्ने तरिका" अनुसार केही विशेष नियमहरू तोकिएका छन्।
2. विदेशी नागरिकहरूको "雇用保険": यसमा आबद्ध हुने र नहुने व्यक्तिहरू कसरी छुट्याउने?
雇用保険 सामान्यतया "हप्तामा २० घण्टा वा सोभन्दा बढी काम गर्ने र ३१ दिन वा सोभन्दा बढी निरन्तर काम गर्ने सम्भावना भएका" सबैजना अनिवार्य रूपमा सहभागी हुनुपर्ने बीमा हो। यद्यपि, विदेशी नागरिकहरूको हकमा भने आफू जापानमा "कुन भिसा (资格) मा रहेको छु" भन्ने कुराले यसको नियम निर्धारण गर्दछ:
① 【सहभागी हुनुपर्ने अवस्था】留学 भिसाबाट सिधै जापानी कम्पनीमा रोजगारी सुरु गर्दा
यदि कुनै विदेशी विद्यार्थी जापानको विश्वविद्यालय वा 専門学校 बाट स्नातक उत्तीर्ण भई आफ्नो 在留資格 लाई "技術・人文知識・国際業務" जस्ता "就労" भिसामा परिवर्तन गरेर जापानी कम्पनीमा पूर्ण-समय काम गर्न थाल्छन् भने, तिनीहरू निश्चित रूपमा 雇用保険 को दायरामा पर्छन्। उनीहरूलाई जापानी कर्मचारी सरह नै व्यवहार गरिन्छ।
② 【सहभागी नहुने अवस्था】विदेशमा रहेको मुख्य कार्यालयबाट जापानको शाखा कार्यालयमा सरुवा भएर आउँदा
विदेशमा दर्ता भएको कम्पनीको कर्मचारी जापानमा रहेको शाखा वा सम्बद्ध कार्यालयमा "कम्पनी भित्रको सरुवा" को रूपमा अस्थायी रूपमा पठाइएको खण्डमा यस्तो लागू हुन्छ। यस अवस्थामा, ती विदेशी कर्मचारीले आफ्नै देशको (पठाउने देशको) बेरोजगारी बीमा प्रणाली प्रयोग गरिरहेको हुने हुनाले, जापानको 雇用保険 मा सहभागी हुनु पर्दैन (यसलाई नियमबाट छुट दिइएको छ)।
③ 【सहभागी नहुने अवस्था】"留学" भिसामा रहेर पार्ट-टाइम (アルバイト) काम गर्ने विद्यार्थीहरू
"留学" को 在留資格 लिएर हप्तामा २८ घण्टा भित्र पार्ट-टाइम काम (資格外活動) गरिरहेका विद्यार्थीहरू 雇用保険 को दायरामा पर्दैनन्। किनभने, विद्यार्थीहरूको मुख्य उद्देश्य "अध्ययन" गर्नु हो। काम गुमेकै कारण उनीहरूको जीवनयापन पूर्ण रूपमा रोकिँदैन भन्ने कानुनी मान्यता रहेकाले उनीहरूलाई यस सुरक्षा संयन्त्र (雇用保険) को आवश्यकता नपर्ने मानिएको हो।
④ 【सहभागी नहुने अवस्था】"特定活動" (वर्किङ होलिडे) भिसामा रहेका व्यक्तिहरू
वर्किङ होलिडे (Working Holiday) मार्फत जापान आउने विदेशीहरूको मुख्य उद्देश्य "छुट्टी मनाउनु र सांस्कृतिक आदानप्रदान गर्नु" हो। यहाँ उनीहरूले गर्ने कामलाई यात्रा खर्च जुटाउन गरिने सहायक गतिविधिको रूपमा मात्र हेरिन्छ। त्यसैले, उनीहरू पनि 雇用保険 मा सहभागी हुनु पर्दैन।
3. विदेशी नागरिकहरूको "労災保険": पार्ट-टाइम काम गर्ने सबैका लागि लागू हुने!
雇用保険 मा "हप्ताको २० घण्टा" जस्ता विभिन्न सर्तहरू भए तापनि, "労災保険" को नियम भने निकै सरल छ:
① काम गर्ने तरिका जस्तोसुकै भए पनि, सबै विदेशी कर्मचारी "労災保険" को दायरामा पर्छन्!
कामको सिलसिलामा वा कार्यस्थलमा आउँदा-जाँदा हुने दुर्घटनाको क्षतिपूर्ति दिने "労災保険", सबै विदेशी कर्मचारीहरूमा लागू हुन्छ।
-
विदेशबाट अस्थायी रूपमा सरुवा भई आएका कर्मचारीहरू पनि यसको दायरामा पर्छन्।
-
हप्तामा केही घण्टा मात्र काम गर्ने विद्यार्थी वा पारिवारिक भिसामा रहेर "アルバイト" गर्नेहरू पनि यसमा समेटिन्छन्।
यदि पार्ट-टाइम काम गर्ने कुनै विदेशी कर्मचारी कामको समयमा घाइते भएमा, "पार्ट-टाइम कामदार भएकोले" वा "विदेशी भएकोले" भन्ने बहानामा 労災 को दाबी गर्न अस्वीकार गर्नु पूर्ण रूपमा गैरकानुनी हो। रोजगारदाताले अनिवार्य रूपमा यसको प्रक्रिया पूरा गरिदिनुपर्छ।
② 個人事業主 को रूपमा काम गरिरहेको अवस्थामा के हुन्छ?
यदि कुनै विदेशी नागरिक कम्पनीमा "तलब लिने कर्मचारी" को रूपमा नभई, पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र रूपमा फ्रीलान्सर वा "個人事業主" (व्यक्तिगत व्यवसायी) को रूपमा काम गरिरहेका छन् भने, उनीहरू श्रम कानुन अनुसार कर्मचारी मानिँदैनन्। त्यसैले उनीहरू जापानको労働保険 (雇用保険 र 労災保険) को दायरा भन्दा बाहिर रहन्छन्। यो नियम जापानी नागरिकहरूका लागि पनि समान रूपमा लागू हुन्छ।
4. विदेशी नागरिकलाई काममा राख्ने कम्पनीहरूले "ハローワーク" मा गर्नुपर्ने अनिवार्य दर्ता
जापानमा कुनै पनि विदेशी नागरिकलाई काममा राख्दा वा उनीहरूले काम छोड्दा (राजीनामा दिँदा), सबै कम्पनीहरूले अनिवार्य रूपमा "外国人雇用状況の届出" (विदेशी कर्मचारीको रोजगारी अवस्थाको विवरण) दर्ता गर्नुपर्दछ। यो जापानको कानुनले तोकेको अनिवार्य नियम हो।
雇用保険 को दायरामा पर्ने विदेशी नागरिकहरूको हकमा
-
प्रक्रिया: "雇用保険被保険者資格取得届" फारम भरेर ハローワーク मा बुझाउनुपर्छ।
-
सजिलो तरिका: यस फारमको कैफियत (Remarks) कोलममा विदेशी कर्मचारीको "राष्ट्रियता, 在留資格, भिसाको अवधि र 在留カード को नम्बर" आदि उल्लेख गर्दा, बीमा दर्तासँगै "外国人雇用状況の届出" को प्रक्रिया पनि स्वतः पूरा हुन्छ।
-
समयसीमा: काम सुरु गरेको महिनाको "अर्को महिनाको १० तारिखभित्र" ハローワーク मा बुझाइसक्नुपर्छ।
雇用保険 को दायरामा नपर्ने विदेशी नागरिकहरूको हकमा (जस्तै: विद्यार्थी कामदार)
-
प्रक्रिया: उनीहरू 雇用保険 मा सहभागी हुनु पर्दैन, तर छुट्टै "外国人雇用状況の届出（様式第3号）" फारम बुझाउनु अनिवार्य हुन्छ।
-
समयसीमा: काम सुरु गरेको महिनाको "अर्को महिनाको १० तारिखभित्र" बुझाउनुपर्छ (काम छोडेको अवस्थामा पनि, काम छोडेको भोलिपल्टबाट १० दिनभित्र विवरण दर्ता गर्नुपर्छ)।
यदि कम्पनीले यो विवरण दर्ता गर्न ढिलाइ गरेमा वा गलत विवरण बुझाएमा, "३,००,००० येनसम्म जरिवाना" हुन सक्ने कडा कानुनी प्रावधान भएकाले यसमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ।
5. सबैले जान्नै पर्ने जानकारी: "労働保険" सम्बन्धी केही महत्त्वपूर्ण प्रश्नोत्तर (Q&A)
जापानमा विदेशी नागरिकहरूको रोजगारी र बीमाका सम्बन्धमा धेरै सोधिने तीनवटा मुख्य प्रश्नहरूको उत्तर यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
Q1. मेरो देश र जापानबीच "社会保障協定" सम्झौता भएको छ। के मैले जापानको 労働保険 तिर्नु पर्दैन?
A1. पर्छ, 労働保険 (雇用保険 र 労災保険) बाट छुट पाइँदैन। जापानले केही देशहरूसँग "社会保障協定" (दोहोरो बीमा कर रोक्ने सम्झौता) गरेको छ, तर यो सम्झौताले मुख्यतया "年金" (पेन्सन) र "健康保険" (स्वास्थ्य बीमा) लाई मात्र समेट्छ। त्यसैले, सम्झौता भएको देशबाट आएका विदेशी नागरिकहरूले पनि जापानको 労働保険 को नियम अनुसार आफ्नो कामको प्रकृति हेरी अनिवार्य रूपमा प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ।
Q2. यदि कम्पनीले विदेशी कर्मचारीको 雇用保険 दर्ता गर्न बिर्सियो भने के हुन्छ?
A2. विगतको बाँकी अवधिको पनि बीमा दर्ता प्रक्रिया (遡及適用) गर्नुपर्ने हुन्छ। साथै कम्पनीलाई जरिवाना समेत हुन सक्छ। योग्यता पुगेका कर्मचारीको बीमा दर्ता गर्न बिर्सिएको खण्डमा, विगतको अवधिलाई समेत समेटेर ハローワーク मा आवेदन दिनुपर्छ (यदि तलबबाट रकम कट्टा गरिएको प्रमाण छ भने अधिकतम २ वर्ष पुरानो अवधिसम्मको बीमा दर्ता गराउन सकिन्छ)। तर, कम्पनीले जानाजानी दर्ता नगराएको पाइएमा, ハローワーク ले सचेत गराउने वा कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याउने जोखिम रहन्छ। त्यसैले, थाहा पाउने बित्तिकै तुरुन्तै विशेषज्ञ वा ハローワーク सँग सल्लाह लिनुहोस्।
Q3. "留学" भिसामा रहेका विद्यार्थीहरूले गर्मी बिदामा हप्ताको २८ घण्टा भन्दा बढी काम गर्दा, उनीहरूलाई 雇用保険 मा दर्ता गर्नुपर्छ?
A3. पर्दैन, उनीहरूलाई 雇用保険 मा दर्ता गराउनु आवश्यक छैन। विद्यार्थीहरूले विद्यालयको लामो बिदा (गर्मी बिदा वा जाडो बिदा आदि) को समयमा मात्र कानुन बमोजिम "हप्ताको ४० घण्टासम्म" काम गर्न पाउँछन्। अस्थायी रूपमा उनीहरूको काम गर्ने समय २० घण्टा भन्दा बढी भए तापनि उनीहरूको मुख्य परिचय "विद्यार्थी" नै रहने भएकाले यस अवधिमा पनि उनीहरूलाई 雇用保険 को नियम लागू हुँदैन। यसका लागि कुनै प्रक्रियागत परिवर्तन आवश्यक पर्दैन, पहिलेकै रूपमा पार्ट-टाइम कामदारको रूपमा काम गराउन सकिन्छ।
निष्कर्ष: सही नियम पालना गरी सुरक्षित रूपमा विदेशी कर्मचारी व्यवस्थापन गर्नुहोस्!
विदेशी नागरिकहरूको 労働保険 को नियम उनीहरूको "在留資格" (भिसा) र "काम गर्ने शैली" (कामको समय) अनुसार फरक पर्दछ। विशेष गरी रोजगारदाता कम्पनीहरूका लागि, ハローワーク मा गरिने "外国人雇用状況の届出" लाई सही समयमा दर्ता गर्नु कानुनी रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यदि यसमा हेलचेक्र्याइँ गरिएमा, भविष्यमा ती कर्मचारीहरूको नयाँ भिसा आवेदन वा नवीकरण गर्दा, 出入国在留管理庁 ले उक्त कम्पनीलाई "労働法 (श्रम कानुन) पालना नगर्ने कम्पनी" को रूपमा परिभाषित गरी भिसा अस्वीकृत (不許可) गरिदिने जोखिम समेत रहन्छ।
"हाम्रो कम्पनीको विदेशी कर्मचारीको हकमा 雇用保険 लागू हुन्छ कि हुँदैन?" वा "प्रक्रिया कसरी सुरु गर्ने भन्ने कुरामा अन्योल हुनुहुन्छ?" भने, यस सम्बन्धी जानकारीका लागि社労士 वा 在留資格 को मामिलामा विशेषज्ञता भएको हाम्रो 行政書士 कार्यालयमा निर्धक्क भई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ। हामी जटिल कानुनी प्रक्रियाहरूलाई सरल तरिकाले समाधान गर्न यहाँहरूलाई सहयोग गर्नेछौँ।
