जापानी जुवाइँ वा दुलहीसँग विवाह गर्ने निर्णय भएपछि धेरैजसो मानिसहरूलाई "कुन देशको कानुनी प्रक्रिया पालना गर्ने होला?", "विवाहपछि जापानमा सँगै बस्न कुन भिसा चाहिन्छ होला?" भन्नेजस्ता अन्योल र चिन्ता हुने गर्दछ।
दुई जापानी नागरिकहरूबीच हुने विवाहको तुलनामा अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा दुवै देशको कानुनी प्रक्रियाहरू जोडिने भएकाले यो अलि जटिल हुन्छ। यसका साथै, कानुनी रूपमा विवाह दर्ता सकिँदैमा जापानमा सँगै बस्नका लागि चाहिने "日本人の配偶者等" (सामान्यतया 配偶者 भिसा भनिने) स्वतः पाइन्छ भन्ने हुँदैन।
यस लेखमा अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा लागू हुने कानुनी नियम, दोहोरो नागरिकताको व्यवस्था र जापानमा ढुक्कसँग बस्नका लागि 配偶者 भिसा प्राप्त गर्ने मुख्य बुँदाहरूबारे सजिलो गरी व्याख्या गरिएको छ।
1. अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा "कुन देशको कानुन" लागू हुन्छ? आधारभूत नियम
दुई फरक देशका नागरिकबीच विवाह हुँदा दुवै देशको कानुन जोडिन आउँछ। जापानमा "दम्पतीको विवाह वा ढाडपार (पारrelation/डिभोर्स) मा कुन देशको कानुन लागू गर्ने" भन्ने कुरा निर्धारण गर्ने नियमलाई कानुनी भाषामा 準拠法 भनिन्छ।
जापानको 通則法 भन्ने कानुन अनुसार कुन देशको नियम लागू हुने भन्ने कुरा निम्न चरणहरूका आधारमा तय गरिन्छ:
(1) नागरिकता र बसोबास गरिरहेको ठाउँका आधारमा तोकिने प्राथमिकता
-
श्रीमान्-श्रीमती दुवैको नागरिकता एउटै भएमा: दुवैको आफ्नै देशको कानुन लागू हुन्छ।
-
नागरिकता फरक भए पनि एउटै देशमा बसोबास गरिरहेको भएमा: दुवै जना सामान्यतया सँगै बसोबास गरिरहेको देशको कानुन लागू हुन्छ।
-
बसोबास गरिरहेको देश पनि फरक भएमा: दुवैजनासँग सबैभन्दा गहिरो सम्बन्ध भएको देशको कानुन लागू हुन्छ।
-
दुईमध्ये एक जना जापानमा बसोबास गरिरहेको जापानी नागरिक भएमा: जापानको कानुन लागू हुन्छ।
उदाहरणका लागि, जापानमा बसोबास गरिरहेका जापानी नागरिक र विदेशी नागरिकले जापानमै विवाह गरी बस्ने हो भने मुख्य रूपमा जापानकै कानुनी नियम लागू हुन्छ।
(2) विवाह कायम हुनका लागि चाहिने "सर्त" र "प्रक्रिया" विवाहमा "उमेरजस्ता सर्तहरू" र "विवाह दर्ताजस्ता प्रक्रियाहरू" गरी दुईवटा कुरा हुन्छन्:
-
विवाह गर्न पाइने सर्तहरू (सारभूत सर्त): दुवैले आफ्नो-आफ्नो देशको कानुन अनुसारको सर्त पूरा गरेको हुनुपर्छ। उदाहरणका लागि, आ-आफ्नो देशको कानुनले तोकेको विवाह योग्य उमेर पुगेको हुनुपर्छ।
-
विवाह दर्ता गर्ने तरिका (औपचारिक सर्त): विवाह सम्पन्न हुने वा दर्ता गरिने देशको कानुन अनुसार हुन्छ। जापानमा विवाह दर्ता गर्दा जापानको स्थानीय निकाय (Yakusho) को नियम अनुसार कागजात पेस गर्नुपर्छ।
2. डिभोर्स प्रक्रिया र "दोहोरो नागरिकता" सम्बन्धी जान्नैपर्ने कुराहरू
(1) जापानमा डिभोर्स गर्दा लागू हुने नियम जापानमा बसोबास गरिरहेका अन्तर्राष्ट्रिय दम्पतीले डिभोर्स गर्ने निर्णय गरेमा सामान्यतया जापानकै कानुन लागू हुन्छ। यो नियम दम्पतीमध्ये एक जना जापानी नागरिक भएर जापानमा बसिरहेको अवस्थामा मात्र नभई, अर्को पक्ष विदेशमा र जापानी पक्ष जापानमा रहेको अवस्थामा पनि जापानकै नियम अनुसार प्रक्रिया अघि बढ्छ।
(2) अन्तर्राष्ट्रिय विवाहबाट सिर्जना हुने "दोहोरो नागरिकता" र ध्यान दिनुपर्ने कुरा जापानले सामान्यतया एकैपटक दुईवटा नागरिकता राख्न पाउने "दोहोरो नागरिकता" को व्यवस्थालाई मान्यता दिँदैन (国籍法 को धारा १४)।
तर, विवाह गरेपछि अर्को देशको कानुन अनुसार स्वतः त्यो देशको नागरिकता पनि प्राप्त हुने केसहरू हुन्छन् (जस्तै अमेरिका, ब्राजिल, जर्मनी आदि केही देशहरू)। यसरी अन्जानमै दोहोरो नागरिकता कायम हुन पुगे तापनि जापानको 国籍法 अनुसार तोकिएको समयभित्र कुनै एक देशको नागरिकता छान्ने प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ।
विशेष गरी, दोहोरो नागरिकता कायम भएको समय अनुसार तोकिएको अवधिभित्र जापानको स्थानीय निकाय वा राजदूतावासमा 国籍選択の届出 पेस गर्नु अनिवार्य हुन्छ।
3. विवाहपछि अनिवार्य! "日本人の配偶者等" भिसा प्राप्त गर्ने ३ मुख्य सर्तहरू
कानुनी रूपमा विवाहको प्रक्रिया सफलतापूर्वक सकिए तापनि विदेशी श्रीमान् वा श्रीमती जापानमा बस्नका लागि 出入国在留管理庁（入管） बाट "日本人の配偶者等" भन्ने 在留資格 (配偶者 भिसा) को स्वीकृति लिनुपर्छ।
छानबिनका क्रममा कागजमा मात्र विवाह भएको हो कि वास्तवमै श्रीमान्-श्रीमती हुन् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्न निम्न ३ वटा बुँदाहरू कडा रूपमा चेक गरिन्छ:
① कानुनी रूपमा वैध विवाह र "वास्तविक वैवाहिक जीवन" 戸籍謄本 वा विदेशको 婚姻証明書 मार्फत कानुनी रूपमा आधिकारिक श्रीमान्-श्रीमती भएको प्रमाण दिनुका साथै, सँगै बसेर एक-अर्कालाई सहयोग गरिरहेको "वास्तविक वैवाहिक सम्बन्ध" हुनुपर्छ। सम्बन्धमा रहेको अवधि एकदमै छोटो भएको, वा सामाजिक सञ्जालमा मात्र चिनजान भई कहिल्यै प्रत्यक्ष नभेटेर विवाह गरेको केसहरूमा 入管 ले निकै सूक्ष्म रूपमा छानबिन गर्ने भएकाले, भेटघाट तथा बोलचालको विवरण (फोटो, च्याट हिस्ट्री आदि) विस्तारमा बुझाउनुपर्छ।
② जापानमा स्थिर भई बस्न सकिने "आर्थिक आधार" जापानमा दम्पतीले जीवनयापन गर्नका लागि पर्याप्त आम्दानी वा सम्पत्ति छ कि छैन भनेर मूल्याङ्कन गरिन्छ। वार्षिक आम्दानीको कुनै तोकिएको कडा सिमाना नभए तापनि, सिङ्गो परिवारको कुल आम्दानीले जीवन चलाउन सकिने हुनुपर्छ। परिवारको मुख्य व्यक्तिको 課税・納税証明書 वा बैंकको पासबुकको प्रतिलिपि पेस गरेर आर्थिक क्षमता देखाउनुपर्छ।
③ राम्रो आचरण र कानुनको पालना पहिले जापानमा बसेको इतिहास छ भने, ओभरस्टे (अवैध बसोबास), पार्टटाइम कामको समयसीमा नाघेको (資格外活動違反), वा कर नतिरेको/बक्यौता राखेको जस्ता इतिहासहरू चेक गरिन्छ।
4. धेरैलाई चासो हुने विषय! अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र भिसा सम्बन्धी Q&A (३ प्रश्नहरू)
Q1. पहिले जापानमा विवाह प्रक्रिया गर्ने कि आफ्नो देशमा गर्ने, कुन राम्रो हुन्छ?
A. यो कुरा तपाईंहरू दुवै जना कहाँ बसोबास गरिरहनुभएको छ र कागजातहरू जुटाउन कहाँ सजिलो हुन्छ भन्ने कुरामा भर पर्छ। यदि विदेशी साथी पहिले नै जापानमा बसोबास गरिरहेको छ भने, पहिले जापानमै दर्ता गर्ने (जापानी तरिका) बढी सहज हुन्छ। त्यसैगरी, साथी आफ्नै देशमा बसिरहेको छ भने पहिले उतै प्रक्रिया गर्ने (विदेशी तरिका) सजिलो हुन सक्छ। जुनसुकै क्रममा प्रक्रिया गरे तापनि अन्तिममा दुवै देशमा कानुनी रूपमा विवाह दर्ता भयो भने केही फरक पर्दैन। तर देश अनुसार चाहिने कागजात र जारी गर्ने तरिका फरक हुने भएकाले पहिले नै सम्बन्धित देशको दूतावास आदिमा बुझ्न सुझाव दिइन्छ।
Q2. आम्दानी कम छ (भर्खरै काम फेरेको/पार्टटाइम काम आदि), के यस्तो अवस्थामा 配偶者 भिसा पाउन सकिन्छ? A. आम्दानी कम भए तापनि, जीवन चलाउन सकिने व्यावहारिक कारण र योजना देखाउन सकियो भने भिसा स्वीकृत हुने सम्भावना हुन्छ। छानबिनमा मुख्य कुरा "भविष्यमा जापानमा दुःख नपाई बस्न सक्छन् कि सक्दैनन्" भन्ने हो। काम भर्खरै फेरेकाले पछिल्लो समयको आम्दानी कम देखिए तापनि, रोजगार सम्झौता पत्र मार्फत आगामी अनुमानित आम्दानीको प्रमाण दिने, आफन्तबाट आर्थिक सहयोग (援助承諾書 सहित) पाइने कुरा देखाउने, वा पर्याप्त बचत रहेको प्रमाण पेस गरेर निवेदनलाई बलियो बनाउन सकिन्छ।
Q3. 配偶者 भिसा पाएलगत्तै "永住権" (स्थायी आवासीय अधिकार) को आवेदन दिन सकिन्छ?
A. तुरुन्तै आवेदन दिन त सकिँदैन, तर अन्य भिसाको तुलनामा धेरै छुट र सुविधा दिइएको हुन्छ। सामान्यतया विदेशीहरूले 永住許可 को आवेदन दिन कम्तीमा १० वर्ष वा सोभन्दा बढी जापानमा बसेको हुनुपर्छ। तर जापानी नागरिकसँग विवाह गरेको खण्डमा सर्तहरू खुकुलो हुन्छन्। "वास्तविक वैवाहिक जीवन ३ वर्षभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर चलिरहेको र जापानमा १ वर्षभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर बसोबास गरिरहेको" तथा हालको भिसाको अवधि "३ वर्ष" वा सोभन्दा बढी भएको सर्त पूरा भएमा चाँडै 永住権 को लागि आवेदन दिन सकिन्छ।
5. निष्कर्ष: अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र भिसाको प्रक्रिया योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाउनुहोस्
अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा दुईवटा ठूला चुनौतीहरू हुन्छन्: दुई देशबीचको कानुनी प्रक्रिया र जापानको 入管 मा गरिने भिसा आवेदन।
"गलत तरिकाले प्रक्रिया सुरु गर्दा फेरि सुरुदेखि कागजात बनाउनुपर्ने" वा "कानुनी रूपमा विवाह त भयो तर भिसा अस्वीकृत भएकाले सँगै बस्न नपाएको" जस्ता समस्याहरूबाट बच्नका लागि, आफ्नो स्थिति अनुसार सही क्रम र तयारी बुझेर अघि बढ्नु अति आवश्यक छ।
प्रक्रियाका बारेमा कुनै दुविधा वा चिन्ता छ भने, अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र 在留資格 (VISA) सम्बन्धी विज्ञ 行政書士 सँग समयमै परामर्श लिनुहोला।
