Một trong những câu hỏi mà chúng tôi nhận được nhiều nhất từ các bạn người nước ngoài mới bắt đầu cuộc sống tại Nhật Bản là: "Trong các thủ tục hàng ngày, liệu có thể dùng 在留カード làm 身分証明書 được không?"
Trả lời ngắn gọn cho các bạn: 在留カード chính là 『身分証明書 chính thức』 có độ tin cậy cao nhất tại Nhật Bản để chứng minh danh tínhおよび tư cách lưu trú của bạn.
Tuy nhiên, chỉ mang theo thôi là chưa đủ, nếu vô tình vi phạm các quy định liên quan, bạn có thể bị xử phạt. Ngoài ra, việc hiểu rõ các thủ tục cần làm khi chuyển nhà, hay cách xử lý khi lỡ làm mất thẻ là yếu tố rất quan trọng để bạn có thể yên tâm sinh sống tại Nhật.
Bài viết này sẽ được giải thích một cách dễ hiểu và chi tiết bởi 行政書士 - chuyên gia trong lĩnh vực thủ tục visa và quản lý 在留資格!
1. 在留カード là gì? Những trường hợp có thể dùng làm 身分証明書
在留カード là tấm thẻ quan trọng do 出入国在留管理庁 (入管) cấp cho người nước ngoài cư trú trung và dài hạn tại Nhật Bản.
Mặt trước và mặt sau của thẻ chứa đầy đủ các thông tin cơ bản cần thiết cho cuộc sống tại Nhật như: họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, quốc tịch/vùng lãnh thổ, địa chỉ, 在留資格 (loại visa), thời hạn lưu trú, và 就労制限の有無 (có được phép làm việc hay không).
Các trường hợp thực tế cần dùng 在留カード trong cuộc sống hàng ngày
Khi sống tại Nhật, tương tự như 運転免許証 hay マイナンバーカード của người Nhật, bạn sẽ được yêu cầu xuất trình 在留カード để xác minh danh tính trong rất nhiều tình huống:
-
Mở tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản bưu điện (Yucho)
-
Đăng ký hợp đồng điện thoại di động / smartphone
-
Ký hợp đồng thuê nhà, thuê căn hộ
-
Xác minh danh tính và kiểm tra điều kiện làm việc khi đi xin việc hoặc làm アルバイト
-
Làm các thủ tục hành chính hoặc xin hỗ trợ tại 市区町村役場 (Uỷ ban hành chính quận/huyện/thành phố)
Như vậy, để cuộc sống xã hội tại Nhật Bản diễn ra thuận lợi, 在留カード là vật dụng không thể thiếu.
2. Quy tắc cơ bản về 在留カード mà bạn nhất định phải biết
Mặc dù 在留カード là giấy tờ thân thể rất tiện lợi, nhưng pháp luật Nhật Bản quy định các quy tắc quản lý rất nghiêm ngặt. Hãy cùng kiểm tra những quy tắc quan trọng mà bạn không thể bỏ qua này.
① Nghĩa vụ luôn mang theo người (常時携帯義務)
Người nước ngoài cư trú trung và dài hạn có nghĩa vụ pháp lý là phải luôn mang theo 在留カード bên mình khi đi ra ngoài. Dù là lý do "chỉ đi ra cửa hàng tiện lợi gần nhà" hay "thay túi xách nên lỡ quên", bạn vẫn có thể bị coi là không mang theo thẻ.
Khi được cảnh sát, 入国審査官, hoặc 入国警備官 yêu cầu xuất trình, bạn phải trình thẻ ngay lập tức. Nếu không mang theo, bạn có thể bị phạt tiền lên đến 200.000 Yên (20万相当), vì vậy hãy tạo thói quen luôn mang theo thẻ khi ra khỏi nhà.
※Lưu ý: Trẻ em dưới 16 tuổi được miễn 常時携帯義務.
② Làm thủ tục thay đổi trong vòng "14 ngày" khi thông tin thay đổi
Khi chuyển nhà thay đổi địa chỉ, hoặc khi kết hôn dẫn đến thay đổi họ tên, quốc tịch, bạn cần phải khai báo trong thời hạn quy định:
-
Khi thay đổi địa chỉ nhà ở: Trong vòng 14 ngày kể từ ngày bắt đầu chuyển đến địa chỉ mới, bạn phải làm thủ tục tại quầy của 市区町村役場 nơi ở mới.
-
Khi thay đổi họ tên, ngày sinh, giới tính, quốc tịch: Trong vòng 14 ngày kể từ ngày có sự thay đổi, bạn phải làm thủ tục tại quầy của 地方出入国在留管理局 (入管).
Luôn giữ cho các thông tin trên thẻ ở trạng thái mới nhất là điều kiện bắt buộc để tiếp tục sử dụng thẻ như một 身分証明書 đáng tin cậy.
3. Thủ tục đặc biệt và lưu ý theo độ tuổi / 在留資格
Về ảnh chân dung của trẻ em dưới 16 tuổi
Thẻ 在留カード về nguyên tắc sẽ có ảnh chân dung, nhưng 在留カード của trẻ em dưới 16 tuổi sẽ không có ảnh. Trước khi trẻ lớn lên và tròn 16 tuổi, cần phải làm thủ tục đổi sang 在留カード mới có ảnh. Cụ thể, trong khoảng thời gian từ ngày trẻ đủ 15 tuổi 6 tháng cho đến trước sinh nhật 16 tuổi, hãy đến 入管 để nộp đơn xin đổi sang thẻ có ảnh.
Thủ tục gia hạn cho người có visa 永住者 (Vĩnh trú)
Những người có 在留資格 là 永住者 thì bản thân thời hạn lưu trú không có giới hạn. Tuy nhiên, bản thân tấm thẻ 在留カード lại có thời hạn hiệu lực là 7 năm. Nếu hiểu nhầm rằng "đã lấy được Vĩnh trú rồi thì không cần làm thủ tục gì nữa" mà bỏ qua, không chỉ thẻ hết hạn không thể dùng làm 身分証明書 được nữa, mà bạn còn rơi vào tình trạng rắc rối giống như cư trú bất hợp pháp. Trước khi thẻ hết hạn, nhất định phải đến 入管 nộp đơn xin gia hạn thẻ. Mỗi lần gia hạn, mã số thẻ sẽ được đổi sang số mới.
4. Phải làm gì nếu lỡ làm mất 在留カード? (Cách xử lý khi mất/bị trộm)
Ngay cả khi lỡ đánh rơi ví hoặc bị trộm mất 在留カード, bạn cũng không nên hoảng loạn mà hãy bình tĩnh xử lý theo các bước sau:
Bước 1: Trình báo công an/cảnh sát
Trước tiên, hãy đến đồn cảnh sát (警察署) hoặc bốt cảnh sát (交番) gần nhất để nộp 紛失届(遺失届) (Đơn báo mất) hoặc 盗難届 (Đơn báo mất do bị trộm). Khi đó, hãy xin cấp và lưu lại 遺失届出証明書 hoặc 受理番号 để làm bằng chứng cho thủ tục.
Bước 2: Nộp đơn xin cấp lại tại 入管
Trong vòng 14 ngày kể từ ngày biết mình bị mất thẻ, hãy đến 地方出入国在留管理局 (入管) quản lý khu vực bạn sinh sống để nộp đơn xin cấp lại.
-
Giấy tờ cần mang theo: Hộ chiếu (Passport), ảnh thẻ (4cm x 3cm), 遺失届出証明書 (hoặc 受理番号) do cảnh sát cấp.
-
Lệ phí: Cấp lại do làm mất là hoàn toàn miễn phí.
-
Thời gian xử lý: Thủ tục hoàn thành ngay trong ngày, bạn sẽ được cấp 在留カード mới ngay tại chỗ.
5. 【Thông tin bổ sung từ cơ quan chính phủ】Xu hướng số hóa & Hệ thống 在留カード mới nhất
Dưới đây là một số thông tin cập nhật mới nhất từ 出入国在留管理庁 và các cơ quan chính phủ Nhật Bản:
① Tích hợp với マイナンバーカード (Dự kiến ra mắt "特定在留カード")
Chính phủ Nhật Bản đang thúc đẩy việc đưa vào sử dụng "特定在留カード" - tích hợp 在留カード và マイナンバーカード làm một, nhằm nâng cao tính tiện lợi và hiệu quả thủ tục hành chính. Khi điều này được thực hiện, không chỉ tính tiện lợi khi dùng làm 身分証明書 tăng lên, mà các thủ tục gia hạn thời hạn lưu trú hay thay đổi địa chỉ online cũng được kỳ vọng sẽ trở nên mượt mà hơn. (Nguồn tham khảo: 出入国在留管理庁「在留カードとマイナンバーカードの一体化について」)
② Tận dụng マイナポータル và hệ thống đăng ký online
Hiện nay, việc khai báo thay đổi cơ quan chủ quản (nơi làm việc hoặc trường học) có thể thực hiện 24/24 trên internet thông qua 「出入国在留管理庁電子届出システム」 của 入管. Bạn nên tận dụng hệ thống này để tiết kiệm thời gian xếp hàng tại quầy 入管. (Nguồn tham khảo: 出入国在留管理庁「出入国在留管理庁電子届出システム」)
6. Q&A: Các câu hỏi thường gặp từ người nước ngoài (Những điều bạn rất muốn biết!)
Chúng tôi đã tổng hợp 3 câu hỏi thực tế nhất mà người nước ngoài thường thắc mắc về 在留カード dưới dạng Q&A.
Q1. Chỉ mang theo bản photo 在留カード có được không? Em muốn để bản gốc ở nhà cho an toàn...
A1. Không được! Bản photo không đáp ứng yêu cầu "常時携帯" theo luật định. Bạn bắt buộc phải luôn mang theo "bản gốc (Original)". Nếu chỉ lưu ảnh chụp trong điện thoại hoặc mang bản photo giấy, khi được cảnh sát kiểm tra, bạn vẫn bị tính là không mang theo thẻ (thuộc đối tượng bị xử phạt). Dù hiểu sự lo lắng về việc làm mất, nhưng bạn hãy để bản gốc vào ví/bao đựng thẻ và luôn mang theo bên mình nhé.
Q2. Khi đi làm アルバイト hoặc chuyển việc, em có thể giao 在留カード cho quán hoặc công ty giữ hộ không?
A2. Tuyệt đối không được giao cho người khác! Việc công ty hay quán giữ thẻ của bạn là vi phạm pháp luật. Người sử dụng lao động (chủ công ty, quản lý quán) có quyền yêu cầu bạn xuất trình 在留カード và chụp bản photo để xác nhận bạn không làm việc bất hợp pháp khi tuyển dụng. Tuy nhiên, việc giữ bản gốc của thẻ bị pháp luật nghiêm cấm. Điều này khiến chính bạn không thể thực hiện nghĩa vụ 常時携帯, do đó dù bị nói "để công ty giữ hộ", bạn hãy từ chối và yêu cầu trả lại ngay sau khi họ xác nhận xong.
Q3. Em đang trong quá trình xin gia hạn 在留資格, nhưng thẻ hiện tại sẽ hết hạn trước khi có kết quả thì có sao không?
A3. Nếu bạn đã nộp đơn xin gia hạn đúng thời điểm, chế độ "特例期間" sẽ được áp dụng nên hoàn toàn không sao cả. Chỉ cần bạn hoàn thành thủ tục gia hạn (hoặc thủ tục chuyển đổi) trước khi thời hạn lưu trú kết thúc, dù thời hạn gốc có trôi qua trong lúc chờ kết quả, bạn vẫn được ở lại Nhật hợp pháp trong thời gian "2 tháng kể từ ngày hết hạn gốc" hoặc "cho đến khi có kết quả xét duyệt". Khi nộp đơn, ở mặt sau của 在留カード sẽ được đóng dấu 「在留資格変更許可申請中」 hoặc 「在留期間更新許可申請中」, đây chính là bằng chứng xác nhận cho bạn.
Lời kết: Quản lý đúng cách để có cuộc sống an tâm tại Nhật Bản!
在留カード là tấm thẻ quan trọng nhất chứng minh "sự tin cậy" của bạn để yên tâm sinh sống tại Nhật Bản.
-
Luôn mang theo bên mình
-
Làm thủ tục trong vòng 14 ngày khi có thay đổi thông tin hoặc địa chỉ
-
Đến ngay đồn cảnh sát và 入管 khi bị mất
Hãy tuân thủ các quy tắc cơ bản này và sử dụng thẻ đúng cách nhé!
Nếu bạn có bất kỳ lo lắng hay thắc mắc nào về các thủ tục như gia hạn visa, thay đổi 在留資格, bảo lãnh gia đình, xin 永住者... đừng ngần ngại liên hệ với 行政書士 chuyên về 在留資格 để được tư vấn. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ hết mình cho cuộc sống của bạn tại Nhật Bản!