မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော်ကတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 在留資格 (ဗီဇာ) ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေကို အထူးပြုဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ 行政書士 (Luật sư hành chính) တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်မှာနေထိုင်နေကြတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေအတွက် အရေးကြီးဆုံးနဲ့ စိုးရိမ်ရဆုံးအရာက "ဗီဇာ" (在留資格) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ "မေ့ပြီး သက်တမ်းမတိုးမိလိုက်တာ"၊ "သူငယ်ချင်းက ခေါ်လို့ အလုပ်ကူလုပ်ပေးမိတာက ဥပဒေနဲ့မညီညွတ်မှန်း မသိလိုက်တာ" စတဲ့ အသေးအမွှား အမှားလေးတွေကနေ ပြန်ပြင်လို့မရနိုင်တဲ့ ပြဿနာကြီးတွေ (ထောင်ဒဏ် ဒါမှမဟုတ် 強制送還 - ပြည်နှင်ဒဏ်) အထိ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။
ဒီတစ်ခေါက်မှာတော့ ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ ရေရှည်နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် မဖြစ်မနေ သိထားသင့်တဲ့ "ဥပဒေစည်းမျဉ်းများ" နဲ့ "အမှားအယွင်းဖြစ်ရင် ကြုံလာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်များ" အကြောင်းကို နားလည်လွယ်တဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ "သက်တမ်း" နဲ့ "လျှောက်ထားမှု" ထောင်ချောက် - 不法残留 နှင့် 不法在留
ဂျပန်မှာနေထိုင်ခွင့် လက်မှတ်ဖြစ်တဲ့ 在留期間 (နေထိုင်ခွင့်သက်တမ်း) ဟာ ၁ ရက်လေးပဲ ကျော်သွားရင်တောင် ဥပဒေချိုးဖောက်ရာ ရောက်ပါတယ်။
-
"မေ့သွားလို့ပါ" ဆိုရုံနဲ့ မပြီးတဲ့ အိုဗာစတေး (不法残留) ကိုယ်ကိုင်ထားတဲ့ ဗီဇာသက်တမ်းကုန်ဆုံးပြီးနောက်မှာလည်း ဂျပန်မှာ ဆက်နေထိုင်တာကို 不法残留 လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြင်းထန်တဲ့ ပြစ်ဒဏ်တွေရှိပြီး အမြင့်ဆုံး ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ဒါမှမဟုတ် ဒဏ်ငွေ ယန်း ၃ သန်းအထိ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အိမ်ပြောင်းတာ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ရှုပ်နေတာကြောင့် "သက်တမ်းတိုးဖို့ မေ့သွားတယ်" ဆိုတာမျိုးတွေ အဖြစ်များပါတယ်။ ဥပဒေအရတော့ မရည်ရွယ်ဘဲ မေ့သွားတာပဲဖြစ်ဖြစ် သက်တမ်းကုန်တာနဲ့ ဥပဒေချိုးဖောက်မှု မြောက်သွားပါတယ်။
-
လိမ်လည်လျှောက်ထားခြင်းဟာ လုံးဝ (လုံးဝ) မလုပ်သင့်တဲ့အရာ (偽装滞在) အခုနောက်ပိုင်းမှာ စာရွက်စာတမ်းအတုတွေနဲ့ ဗီဇာလျှောက်တာ၊ တကယ်အလုပ်မလုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီမှာ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတာ စတဲ့ 偽装滞在 တွေကို အရင်ကထက် ပိုပြီးတင်းတင်းကျပ်ကျပ် စစ်ဆေးနေပါတယ်။ အလိမ်အညာ ပေါ်သွားရင်တော့ ဗီဇာပယ်ဖျက်ခံရရုံတင်မကဘဲ ပြင်းထန်တဲ့ ပြစ်ဒဏ်တွေကိုပါ ခံရမှာဖြစ်ပါတယ်။
၂။ "အလုပ်လုပ်ခြင်း" ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း - 不法就労 ရဲ့ ကြောက်စရာကောင်းပုံ
"ပိုက်ဆံလိုလို့" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ စည်းမျဉ်းပြင်ပက အလုပ်တွေကို လုပ်မိတာဟာ ကိုယ့်ရဲ့အနာဂတ်ကို ကိုယ်တိုင် ဖျက်ဆီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
-
資格外活動 ရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို လိုက်နာရဲ့လား? ဥပမာ "留学" (ကျောင်းသား) ဗီဇာကိုင်ထားသူတွေဟာ မူအားဖြင့် အလုပ်လုပ်ခွင့်မရှိပါဘူး။ အလုပ်လုပ်ချင်တယ်ဆိုရင် 資格外活動許可 ကို အရင်လျှောက်ထားရမှာဖြစ်ပြီး တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီအတွင်းမှာပဲ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိပါတယ်။ ဒီစည်းမျဉ်းကို ဖောက်ဖျက်ပြီး ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လုပ်တာ၊ သတ်မှတ်ချိန်ထက် ကျော်လုပ်တာတွေကို "不法就労" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ "ကျောင်းမတက်ဘဲ အလုပ်ချည်းပဲ လုပ်နေတယ် (専ら)" လို့ အကဲဖြတ်ခံရရင် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ဒါမှမဟုတ် ဒဏ်ငွေ ယန်း ၃ သန်းအထိ အပြစ်ပေးခံရနိုင်ပါတယ်။
-
အလုပ်ရှင်က "မသိလို့ပါ" ဆိုတာလည်း အကြောင်းပြချက် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး နိုင်ငံခြားသားတွေကို အလုပ်ခန့်ထားတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေအနေနဲ့လည်း သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ အကယ်၍ 不法就労 ဖြစ်နေမှန်း မသိဘဲ ခန့်ထားမိရင်တောင်မှ ပေါ့ဆမှု (မစစ်ဆေးမိမှု) ရှိခဲ့ရင် "不法就労助長罪" နဲ့ အရေးယူခံရနိုင်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီရော တာဝန်ရှိသူပါ အပြစ်ပေးခံရနိုင်တာကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ ဗီဇာအခြေအနေကို ကုမ္ပဏီကို အမြဲအမှန်အတိုင်း အသိပေးထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
၃။ "မှတ်ပုံတင်" ဆောင်ထားခြင်း - 在留カード က သင့်ကို ကာကွယ်ပေးပါလိမ့်မယ်
ဂျပန်မှာ နေထိုင်နေသရွေ့ 在留カード ကို အမြဲတမ်း မိမိနဲ့မကွာ ဆောင်ထားရပါမယ်။
-
အမြဲဆောင်ထားရမယ့် တာဝန် (携帯義務) "နားက ဆိုင်ကို ခဏသွားတာပဲ"၊ "ပိုက်ဆံအိတ် မေ့ခဲ့လို့" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ 在留カード မပါတဲ့အချိန်မှာ 警察官 (ရဲ) က စစ်ဆေးလို့ မပြနိုင်ရင် ဒဏ်ငွေ ယန်း ၂ သိန်းအထိ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။
-
ပြဖို့ ငြင်းဆန်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ? (提示義務) 警察官 ဒါမှမဟုတ် 入国審査官 (လဝက အရာရှိ) က ကတ်ပြဖို့ ပြောတဲ့အခါ ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ငြင်းဆန်ရင်တော့ ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်အထိ ဖြစ်စေ၊ ဒဏ်ငွေဖြစ်စေ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ 在留カード ဆိုတာ သင်ဟာ ဂျပန်မှာ တရားဝင်နေထိုင်နေကြောင်း သက်သေပြပေးတဲ့ "အကာအကွယ်" ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမြဲဆောင်ထားဖို့ မမေ့ပါနဲ့။
၄။ နိုင်ငံခြားသို့ ငွေလွှဲခြင်းနှင့် ပစ္စည်းပို့ခြင်း - 外為法 ဥပဒေ
လူသိနည်းပေမယ့် ကိုယ့်နိုင်ငံက မိသားစုဆီ ငွေလွှဲတာ၊ ပစ္စည်းအများအပြား တင်ပို့တင်သွင်းတာတွေမှာလည်း 外為法 (နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဥပဒေ) က သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
ယန်းသန်းရာချီတဲ့ ပမာဏအများကြီး လွှဲတာမျိုး ဒါမှမဟုတ် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေးအရ ကန့်သတ်ထားတဲ့ နိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်တာမျိုးတွေမှာ ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက် ဒါမှမဟုတ် အစီရင်ခံစာ တင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ဒီစည်းမျဉ်းတွေကို ဂရုမစိုက်ဘဲ လုပ်ဆောင်မိရင် ထောင်ဒဏ် နှစ်ရှည် ဒါမှမဟုတ် ယန်းသန်းပေါင်းများစွာ ဒဏ်ငွေ ရိုက်ခံရနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ငွေလွှဲတာပဲဖြစ်ဖြစ် ဘဏ်စတဲ့ တရားဝင်လမ်းကြောင်းတွေကနေပဲ ဆောင်ရွက်တာက မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရာ ရောက်ပါတယ်။
【မသိရင် နစ်နာမယ့်】Q&A ကဏ္ဍ
Q1: ဗီဇာသက်တမ်းက မနက်ဖြန် ကုန်တော့မယ်! ဒါပေမဲ့ အလုပ်ရှိလို့ လဝကကို သွားဖို့ အချိန်မရှိဘူး။ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ?
A1: ၁ ရက်လေးပဲ နောက်ကျသွားရင်တောင် ပြဿနာရှိပါတယ်။ အခုဆိုရင် အွန်လိုင်းကနေ လျှောက်လို့ရသလို၊ ကျွန်တော်တို့လို "申請取次" (လျှောက်ထားခွင့် ကိုယ်စားလှယ်) အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ်ရထားတဲ့ 行政書士 တွေကို အပ်နှံရင် သင်ကိုယ်တိုင် သွားစရာမလိုဘဲ သက်တမ်းတိုးပေးလို့ ရပါတယ်။ "သက်တမ်းမကုန်သွားဖို့" ကိုပဲ အဓိကထားပြီး အမြန်ဆုံး ဆောင်ရွက်ပါ။
Q2: သူငယ်ချင်းကုမ္ပဏီမှာ ကူညီပေးတာပဲလေ၊ လစာလည်း မယူဘူး။ ဒါဆို 資格外活動許可 မလိုဘူး မဟုတ်လား? A2: မဟုတ်ပါဘူး၊ လိုအပ်ပါတယ်။ ငွေသားမရပေမယ့် ထမင်းကျွေးတာ ဒါမှမဟုတ် ပစ္စည်းလက်ဆောင် ရတာမျိုးကလည်း "အကျိုးအမြတ်ရတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်" လို့ သတ်မှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ "စေတနာ့ဝန်ထမ်း (Volunteer) ပဲ လုပ်ပေးတာ" ဆိုတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့တစ်ဦးတည်းအမြင်နဲ့ ဆုံးဖြတ်တာက အန္တရာယ်များပါတယ်။
Q3: 不法残留 နဲ့ အဖမ်းခံရရင် ဂျပန်ကို နောက်တစ်ခါ ပြန်လာလို့ မရတော့ဘူးလား?
A3: မူအားဖြင့် 強制送還 (ပြည်နှင်ဒဏ်) ခံရရင် နောက်ထပ် ၅ နှစ် (ပြင်းထန်တဲ့ ကိစ္စဆိုရင် ၁၀ နှစ်) အထိ ဂျပန်ကို ပြန်ဝင်ခွင့် ပိတ်ခံရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်အစီအစဉ်နဲ့ကိုယ် လဝကမှာ သွားရောက်အဖမ်းခံပြီး သတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီရင် "出国命令制度" (ထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးသည့် စနစ်) အရ ပြန်ဝင်ခွင့်ပိတ်တဲ့ ကာလကို ၁ နှစ်အထိ လျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေး ရှိပါတယ်။ ပြဿနာတွေ ပိုမကြီးထွားခင်မှာ ကျွမ်းကျင်သူ ဒါမှမဟုတ် လဝကကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
နိဂုံး - မှန်မှန်ကန်ကန် သိထားပြီး စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြပါ
ဂျပန်မှာ ပျော်ရွှင်တဲ့ ဘဝတစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့ဆိုရင် ဥပဒေစည်းမျဉ်းတွေကို သိထားဖို့က အလွန်လိုအပ်ပါတယ်။ "ဒီလောက်လေးတော့ ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး" ဆိုတဲ့ ပေါ့ဆမှုလေးတစ်ခုက သင့်ရဲ့ မိသားစု၊ အလုပ်နဲ့ အနာဂတ်တွေကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပါတယ်။
ကိုယ့်ရဲ့ ဗီဇာအခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်လို့ စိုးရိမ်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေက ရှုပ်ထွေးလို့ နားမလည်တာပဲဖြစ်ဖြစ် ရှိခဲ့ရင် တစ်ယောက်တည်း မပူပန်ပါနဲ့။ ဗီဇာကျွမ်းကျင်ပညာရှင်ဖြစ်တဲ့ 行政書士 တွေကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးလိုက်ပါ။
