မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်ကတော့ ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ဗီဇာနဲ့ 在留資格 ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို အထူးပြု ဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ 行政書士 ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသား အရေအတွက် တိုးပွားလာတာနဲ့အမျှ ကုမ္ပဏီအသီးသီးကနေ "တော်ရင်လှတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းတွေကို ဘယ်လို ခေါ်ယူရမလဲ" ဒါမှမဟုတ် "ဝန်ထမ်းသစ် ခေါ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေလို့ အကြံပေးပါ" စတဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုတွေ အများကြီး ရှိလာပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ဂျပန်မှာ အလုပ်ရှာနေတဲ့ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ပြောင်းချင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသား သူငယ်ချင်းတွေဆီကလည်း အလုပ်အကိုင် လမ်းကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နေ့တိုင်း ဆွေးနွေးမေးမြန်းမှုတွေ အများကြီး ရရှိနေပါတယ်။
နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းတွေကို ခေါ်ယူခန့်အပ်တဲ့အခါမှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ပြဿနာ အဖြစ်နိုင်ဆုံး အချက်ကတော့ "သူတို့ ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ ဗီဇာ (在留資格) နဲ့ တကယ်တမ်း လုပ်ရမယ့် အလုပ်အမျိုးအစား (စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာ) ကိုက်ညီမှု ရှိ၊ မရှိ" ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
"တော်တဲ့သူကို ခက်ခက်ခဲခဲ ခန့်လိုက်ရပါတယ်ဆိုမှ ဥပဒေချိုးဖောက်ရာ ရောက်သွားတယ်" "ဗီဇာရှိရင် ရပြီအောက်မေ့တာ တကယ်တမ်း လုပ်လို့မရတဲ့ အလုပ် ဖြစ်နေတယ်"
ဒီလို စိတ်မကောင်းစရာ အခြေအနေမျိုးတွေ မဖြစ်ရအောင် အခုတစ်ခေါက်မှာတော့ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း ခေါ်ယူတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ မဖြစ်မနေ သိထားရမယ့် "在留資格 နဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားကို မှန်မှန်ကန်ကန် စစ်ဆေးနည်း" အကြောင်းကို ခက်ခဲတဲ့ ဥပဒေအသုံးအနှုန်းတွေ လုံးဝ မသုံးဘဲ လူတိုင်း နားလည်လွယ်မယ့် ပုံစံနဲ့ ရှင်းလင်း တင်ပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီရဲ့ HR (လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်) တာဝန်ခံတွေသာမက ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားသားများလည်း အဆုံးထိ ဖတ်ရှုပြီး ဗဟုသုတအဖြစ် ရယူကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။
၁။ အကြီးမားဆုံး အယူအဆအမှား - "ဗီဇာရှိရင် ဘာမဆို လုပ်လို့ရတယ်"
ပထမဦးဆုံးအနေနဲ့ အခြေခံကျကျ သိထားရမယ့် အသိပညာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ "အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ဗီဇာ (就労 ဗီဇာ) ရှိရုံနဲ့ ဂျပန်မှာ ကြိုက်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်လို့ရတာမဟုတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်ဥပဒေအရ နိုင်ငံခြားသားတွေ ဂျပန်မှာ နေထိုင်ပြီး လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့အတွက် 「在留資格」 ဆိုတဲ့ စနစ်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးတဲ့ 就労 ဗီဇာ အများစုမှာတော့ ဗီဇာအမျိုးအစားအလိုက် "လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ အလုပ်အတိုင်းအတာ" ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကန့်သတ်ထားပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် ရုံးလုပ်ငန်း ဒါမှမဟုတ် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ အများဆုံး ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ ဗီဇာကတော့ 「技術・人文知識・国際業務」 ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဗီဇာဟာ တက္ကသိုလ်စတဲ့ ကျောင်းတွေမှာ သင်ယူခဲ့တဲ့ အထူးပြုပညာရပ် ဒါမှမဟုတ် မိမိနိုင်ငံရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို အသုံးချရတဲ့ နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေ (ဥပမာ - စကားပြန်၊ ဘာသာပြန်၊ ဘာသာစကားပြ ဆရာ/ဆရာမ စတာတွေ) အတွက် ထုတ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အကယ်၍ ဒီ 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာကို ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ နိုင်ငံခြားသားကို ခန့်အပ်ပြီး ကုမ္ပဏီရဲ့ အဓိက အလုပ်အဖြစ် "ပစ္စည်းသယ်တာ၊ ဂိုဒေါင်ထဲမှာ ပစ္စည်းခွဲခြားတာ" ဒါမှမဟုတ် "စက်ရုံလိုင်းပေါ်မှာ ပစ္စည်းတပ်ဆင်တာ" စတဲ့ ကာယလုပ်အားကို အဓိကသုံးရတဲ့ ကွင်းဆင်းအလုပ်တွေ (ရိုးရိုးလုပ်သား အလုပ်) ကို ခိုင်းစေမိမယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်လာမလဲ။
အဖြေကတော့ ဒါဟာ လုံးဝ ဥပဒေချိုးဖောက်မှု (入管法 ချိုးဖောက်မှု) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဗီဇာအချို့ (ဥပမာ - 特定技能 စတာ) ကလွဲလို့ ယေဘုယျ ရုံးလုပ်ငန်းသုံး 就労 ဗီဇာတွေနဲ့ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံတွေမှာ ကာယလုပ်အား သက်သက် လုပ်ကိုင်တာမျိုးကို ခွင့်မပြုပါဘူး။ ဒီလိုမျိုး နိုင်ငံတော်က ခွင့်ပြုထားတဲ့ အတိုင်းအတာထက်ကျော်လွန်ပြီး နိုင်ငံခြားသားကို အလုပ်ခိုင်းမိတာ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံခြားသားကိုယ်တိုင်က လုပ်မိနေတဲ့ အခြေအနေကို "不法就労" (တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ကိုင်မှု) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
၂။ ပုံစံဥပမာနဲ့ လေ့လာခြင်း - "OK" နဲ့ "NG" ရဲ့ စည်းခြားနားချက်
ဗီဇာနဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားကြားက ဆက်စပ်မှုကို ပိုမိုနားလည်နိုင်ဖို့အတွက် ပြဿနာအဖြစ်အများဆုံးဖြစ်တဲ့ "အရောင်းနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း (Sales & 接客)" ကို ဥပမာပေးပြီး ဘာကလုပ်လို့ရပြီး ဘာကလုပ်လို့မရဘူးလဲဆိုတာကို အသေးစိတ် ကြည့်ကြရအောင်။
【NG ဖြစ်တဲ့ အခြေအနေ - သာမန် လက်လီဆိုင်တွေမှာ ကတ်ရှာလုပ်တာနဲ့ ပစ္စည်းတင်တာ】
စူပါမားကတ်အသေးစားတွေ၊ ကွန်ဗီနီ (Combini) တွေ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဆိုင် (Drug store) တွေမှာ သာမန် ကတ်ရှာရိုက်တာ၊ ပစ္စည်းစင်ပေါ် တင်တာ၊ စာရင်းစစ်တာနဲ့ ဆိုင်အတွင်း သန့်ရှင်းရေးလုပ်တာတွေကို အဓိက အလုပ်အနေနဲ့ ခိုင်းစေပြီး နိုင်ငံခြားသားကို ခန့်အပ်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အလုပ်မျိုးတွေဟာ ကာယကံရှင်က ဘယ်လောက်ပဲ ကြိုးစားပြီး တော်နေပါစေ 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာရဲ့ အကျုံးဝင်တဲ့ "အထူးပြု ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အလုပ်" လို့ မသတ်မှတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီလို အလုပ်အမျိုးအစားနဲ့ 就労 ဗီဇာ လျှောက်ထားမယ်ဆိုရင် ငြင်းပယ်ခံရမှာ (不許可 ဖြစ်မှာ) ဖြစ်ပြီး ဗီဇာရှိပြီးသားသူကို ဒီအလုပ်မှာ အချိန်ပြည့် (Full-time) ခိုင်းစေမယ်ဆိုရင်လည်း ဥပဒေချိုးဖောက်ရာ ရောက်ပါတယ်။
【OK ဖြစ်တဲ့ အခြေအနေ - အကောက်ခွန်မဲ့ဆိုင် ဒါမှမဟုတ် ခရီးသွားနေရာတွေမှာ စကားပြန် တွဲဖက်အရောင်းဝန်ထမ်း】
တစ်ဖက်မှာလည်း တူညီတဲ့ ဆိုင်ခွဲမှာပဲ အရောင်းနဲ့ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်တာချင်း တူပေမယ့် အခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားရင် OK ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဥပမာ - ဆိုင်ကိုလာတဲ့ ဝယ်သူရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်က နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွားတွေဖြစ်တဲ့ "အကောက်ခွန်မဲ့ဆိုင် (Duty-free)" ဒါမှမဟုတ် "ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဒေသက ဆိုင်တွေ" ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဲ့ဒီနေရာမှာ နိုင်ငံခြားသား ဝယ်သူတွေကို မိမိရဲ့ မိခင်ဘာသာစကားနဲ့ ပစ္စည်းအကြောင်း ရှင်းပြတာ၊ အကောက်ခွန်မဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို ကူညီပေးတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ ဝယ်သူကြားထဲမှာ စကားပြန်လုပ်ပေးတာတွေက "နေ့စဉ်လုပ်ရမယ့် အဓိကအလုပ်" ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ။ ဒီအခြေအနေမျိုးမှာတော့ နိုင်ငံခြားဘာသာစကားကို အသုံးပြုတဲ့ "စကားပြန်/ဘာသာပြန် လုပ်ငန်း" ဒါမှမဟုတ် ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုကို နားလည်ရတဲ့ "国際業務" ထဲမှာ အကျုံးဝင်တယ်လို့ ဆုံးဖြတ်တဲ့အတွက် 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာနဲ့ ပြဿနာမရှိဘဲ လုပ်ကိုင်ခွင့် ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုလိုတာကတော့ အရေးကြီးတာက "ဘယ်ကုမ္ပဏီမှာ အလုပ်လုပ်လဲ" ဆိုတာထက် "တကယ်တမ်း နေ့တိုင်း ဘယ်လိုအလုပ်တွေကို အဓိက လုပ်နေလဲ" ဆိုတဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ "မသိလို့ပါ" ဆိုပြီး ဆင်ခြေပေးလို့မရ။ ကုမ္ပဏီကို ပျက်စီးစေနိုင်တဲ့ 「不法就労助長罪」
ဒီနေရာမှာတော့ ကုမ္ပဏီရဲ့ HR တာဝန်ခံတွေနဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေအနေနဲ့ လုံးဝ သတိထားရမယ့် အလွန်ကြီးမားတဲ့ ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ (Risk) တစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
အကယ်၍ မိမိကုမ္ပဏီမှာ ခန့်ထားတဲ့ နိုင်ငံခြားသားက ဗီဇာအတိုင်းအတာ ပြင်ပက အလုပ်တွေကို လုပ်နေတာ ဒါမှမဟုတ် မူလကတည်းက အလုပ်လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိတဲ့ အခြေအနေ (ဗီဇာသက်တမ်းကုန်ဆုံးနေတာ စသဖြင့်) နဲ့ အလုပ်လုပ်နေမယ်ဆိုရင် အပြစ်ပေးခံရမှာက နိုင်ငံခြားသား ကာယကံရှင် တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဲ့ဒီနိုင်ငံခြားသားကို ခန့်အပ်ပြီး အလုပ်ခိုင်းစေခဲ့တဲ့ "ကုမ္ပဏီဘက်က (ဥက္ကဋ္ဌ ဒါမှမဟုတ် ဝန်ထမ်းခေါ်ယူရေး တာဝန်ခံ)" လည်း အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ အပြစ်ဒဏ်ကို ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ဥပဒေမှာတော့ 「不法就労助長罪」 (တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ကိုင်မှုကို အားပေးကူညီမှုပြစ်မှု) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
出入国在留管理庁 နဲ့ 警察庁 ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေအရ 不法就労助長罪 နဲ့ တရားစွဲဆိုခံရရင် "ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ ဖြစ်စေ၊ ဒဏ်ငွေ ယန်း ၃ သန်းအထိ ဖြစ်စေ" ဒါမှမဟုတ် ပြစ်ဒဏ်နှစ်ခုလုံး ဖြစ်စေ ကျခံရနိုင်ပါတယ်။
ဒီပြစ်မှုရဲ့ အကြောက်စရာအကောင်းဆုံး အချက်ကတော့ ကုမ္ပဏီဘက်က "ဒီလို ဥပဒေရှိမှန်း မသိခဲ့ဘူး" ဒါမှမဟုတ် "ကာယကံရှင်က ရပါတယ်လို့ ပြောလို့ ယုံလိုက်မိတာပါ" လို့ ဆင်ခြေပေးပေမယ့် လုံးဝ အရာမထင်ပါဘူး။ ပေါ့ဆမှု (သတိမမူမိဘဲ သေချာမစစ်ဆေးခဲ့မိတာ) ကြောင့် ဖြစ်ပါစေဦးတော့၊ သေချာမစစ်ဆေးဘဲ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်စေခဲ့တဲ့ အချက်က ထင်ရှားနေရင် အပြစ်ပေးခံရမယ့် အထဲမှာ အကျုံးဝင်ပါတယ်။
အပြစ်ပေးခံရရင် ကုမ္ပဏီရဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုတွေ ပျက်စီးသွားမှာဖြစ်ပြီး နောက်နောင် နှစ်အတော်ကြာအောင် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းခေါ်ယူခွင့် လုံးဝ ပိတ်ပင်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လုပ်ငန်း ဆက်လက်ရပ်တည်ဖို့အတွက် အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေတဲ့အထိ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာနဲ့ 在留資格 ကို စစ်ဆေးတဲ့နေရာမှာ လုံးဝ ပေါ့ဆလို့ မရပါဘူး။
၄။ ဝေခွဲမရဖြစ်တဲ့အခါ ကယ်တင်ရှင် - 「就労資格証明書」 ကို အပြည့်အဝ အသုံးချကြစို့
"ဝန်ထမ်းသစ် ခေါ်ချင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတော့ ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ အခုဗီဇာနဲ့ တို့ကုမ္ပဏီရဲ့ ဒီအလုပ်ကို ပေးလုပ်ရင် တကယ်ပဲ ဥပဒေချိုးဖောက်ရာ ရောက်မလား မသိဘူး..." "အလုပ်အမျိုးအစားက နည်းနည်း ထူးခြားနေတော့ ဗီဇာအတိုင်းအတာထဲ ဝင်၊ မဝင် ကိုယ့်ဘာသာ ဆုံးဖြတ်ရခက်နေတယ်"
ဒီလိုမျိုး လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ဝေခွဲရခက်တဲ့ မရေမရာ အခြေအနေမျိုးတွေ အများကြီး ကြုံတွေ့ရတတ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီလိုအချိန်မျိုးမှာ ကုမ္ပဏီရော၊ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းကိုယ်တိုင်ပါ ၁၀၀% စိတ်အေးလက်အေးနဲ့ စာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ဖို့အတွက် "နိုင်ငံတော်ရဲ့ တရားဝင် သက်သေခံလက်မှတ်စနစ်" တစ်ခု ရှိပါတယ်။
အဲ့ဒါကတော့ 「就労資格証明書」 ကို လျှောက်ထားခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
就労資格証明書 ဆိုတာ အလွယ်ပြောရရင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 出入国在留管理局 (入管) ဆီကို "ဒီနိုင်ငံခြားသားက ကျွန်တော်တို့ ကုမ္ပဏီရဲ့ ဒီအလုပ်ကို လုပ်မယ်ဆိုရင် ဥပဒေအရ လုံးဝ ပြဿနာမရှိဘူး မဟုတ်လား" လို့ ကြိုတင်ပြီး စာရွက်စာတမ်းတင်ကာ စစ်ဆေးခိုင်းတာ ဖြစ်ပြီး၊ ပြဿနာမရှိဘူးဆိုရင် 入管 ကနေ တရားဝင် အာမခံချက်အဖြစ် ထုတ်ပေးတဲ့ သက်သေခံလက်မှတ် ဖြစ်ပါတယ်။
■ 就労資格証明書 ကို ရယူထားခြင်းဖြင့် ရရှိမယ့် အကျိုးကျေးဇူးများ
အထူးသဖြင့် အလုပ်ပြောင်းလာသူ (転職者) ကို ကြားဖြတ်ခန့်အပ်တဲ့အခါမှာ ဒီသက်သေခံလက်မှတ်က အလွန် အစွမ်းထက်ပါတယ်။ အရင်ကုမ္ပဏီမှာ 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာ ရထားခဲ့တယ်ဆိုရင်တောင် သင့်ကုမ္ပဏီမှာ လုပ်မယ့်အလုပ်က အရင်ကုမ္ပဏီက အလုပ်နဲ့ ထပ်တူကျချင်မှ ကျမှာပါ။ အကယ်၍ အလုပ်ပြောင်းပြီးနောက် လုပ်မယ့် အလုပ်အမျိုးအစားက 入管 ရဲ့ စံနှုန်းတွေနဲ့ မကိုက်ညီခဲ့ရင် နောက်တစ်ကြိမ် ဗီဇာသက်တမ်းတိုး (Visa renew) တဲ့အချိန်မှာ "အခုလုပ်နေတဲ့ အလုပ်က ဗီဇာနဲ့ မဆိုင်တဲ့အတွက် သက်သေခံချက် ထပ်မတိုးပေးနိုင်ပါဘူး။ ဂျပန်ကနေ ပြန်ပါတော့" လို့ အပြောခံရမယ့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ ရှိပါတယ်။
အလုပ်ခန့်ပြီး လပေါင်းများစွာ ခိုင်းစေပြီးမှ "တကယ်တမ်းတော့ ဥပဒေချိုးဖောက်နေတယ်၊ ဗီဇာ သက်တမ်းတိုးလို့မရဘူး" ဆိုတာ သိလာရရင် ကုမ္ပဏီအတွက်ရော ဝန်ထမ်းကိုယ်တိုင်အတွက်ပါ အကြီးအကျယ် နစ်နာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အလုပ်မဝင်ခင် ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ဝင်ပြီးပြီးချင်းမှာပဲ ဒီ 「就労資格証明書」 ကို လျှောက်ထား ရယူထားမယ်ဆိုရင်တော့ နိုင်ငံတော်ကနေ "ဒီအလုပ်ကို လုပ်လို့ရတယ်" လို့ ခွင့်ပြုပေးပြီးသား ဖြစ်သွားတဲ့အတွက် နောင်တစ်ချိန် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါမှာလည်း စစ်ဆေးမှုတွေ ချောချောမွေ့မွေ့ ဖြတ်သန်းနိုင်ပြီး၊ ငြင်းပယ်ခံရမယ့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ လုံးဝ မရှိသလောက် ဖြစ်သွားမှာပါ။
ကုမ္ပဏီအနေနဲ့ "မသိဘဲ တရားမဝင် အလုပ်ခိုင်းမိမယ့် အန္တရာယ်" ကို လုံးဝ ရှောင်ရှားနိုင်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းအနေနဲ့လည်း "စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ ရေရှည်အလုပ်လုပ်နိုင်မယ့် ပတ်ဝန်းကျင်" ကို ရရှိမှာဖြစ်လို့ အလုပ်အမျိုးအစားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အနည်းငယ်ပဲဖြစ်ဖြစ် စိုးရိမ်စိတ် ရှိနေရင် ဒီလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ထားဖို့ အလေးအနက် တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။
၅။ နိုင်ငံခြားသား ခေါ်ယူတဲ့အခါ/အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ မရှိမဖြစ် စစ်ဆေးရမယ့် စည်းကမ်းချက် (厚生労働省)
在留資格 ကို စစ်ဆေးရုံတင်မကဘဲ နောက်ထပ် မေ့ထားလို့မရတဲ့ တရားဝင် အစိုးရ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခု ရှိပါသေးတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ 厚生労働省 ကနေ မဖြစ်မနေ လုပ်ခိုင်းထားတဲ့ 「外国人雇用状況の届出」 (နိုင်ငံခြားသား ခန့်အပ်မှုအခြေအနေ တင်ပြချက်) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နိုင်ငံခြားသား တစ်ယောက်ပဲဖြစ်ဖြစ် ခေါ်ယူခန့်အပ်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံခြားသားက အလုပ်ကနေ ထွက်သွားတဲ့အခါမျိုးမှာ အကြိမ်တိုင်း ဟာလိုဝါ့ခ် (ハローワーク) မှတစ်ဆင့် 厚生労働省 ထံကို တင်ပြရမယ်ဆိုတဲ့ ဥပဒေ ရှိပါတယ်။
အမြဲတမ်း ဝန်ထမ်း (正社員) တင်မကဘဲ အချိန်ပိုင်း (Part-time/アルバイト) ဝန်ထမ်း၊ ကျောင်းသား (留学生) တွေရဲ့ တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း အချိန်ပိုင်းအလုပ်တွေပါ အားလုံး တင်ပြရမယ့် စာရင်းထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ (※ 特別永住者 စတာတွေ မပါဝင်ပါ) အကယ်၍ ဒီတင်ပြချက်ကို လုပ်ဖို့ မေ့လျော့နေခဲ့ရင် ဒါမှမဟုတ် လိမ်လည်တင်ပြခဲ့ရင် "ယန်း ၃ သိန်းအထိ ဒဏ်ငွေ" ပေးဆောင်ရမယ့် အထဲမှာ အကျုံးဝင်သွားမှာ ဖြစ်လို့ HR တာဝန်ခံတွေအနေနဲ့ ဗီဇာစစ်ဆေးတာနဲ့အတူ ဒီအလုပ်ကိုလည်း တွဲလျက် တွဲပြီး လုပ်ဆောင်ပေးကြပါ။
ဂျပန်မှာဝန်ထမ်းခန့်ရင်သိထားရမယ့် 「外国人雇用状況の届出」 အကြောင်း 行政書士 မှရှင်းပြပေးခြင်း
၆။ နိုင်ငံခြားသား ခေါ်ယူမှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုတွေကို ဖြေရှင်းပေးမယ့် Q&A "ဒါလေး သိချင်နေတာ"
ဒီနေရာမှာတော့ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းခေါ်ဖို့ စဉ်းစားနေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ဂျပန်မှာ အလုပ်ရှာနေတဲ့/အလုပ်ပြောင်းမယ့် နိုင်ငံခြားသားတွေဆီကနေ လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ အမေးအများဆုံးဖြစ်ပြီး အမှားအယွင်း အဖြစ်နိုင်ဆုံး မေးခွန်း ၃ ခုကို ရွေးချယ်ပြီး Q&A ပုံစံနဲ့ ဖြေရှင်းပေးသွားပါမယ်။
Q1။ 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာရှိတဲ့သူကို ခန့်ထားပါတယ်။ ကုမ္ပဏီရဲ့ စည်းကမ်းအရ စမ်းသပ်ကာလ (研修 ကာလ) လပိုင်းအတွင်းမှာပဲ စက်ရုံ ဒါမှမဟုတ် ဆိုင်ခွဲရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ထဲ ဆင်းပြီး သာမန် ကာယအလုပ်တွေကို ခိုင်းစေလို့ ရပါသလား။
A1။ ကာလကို ကန့်သတ်ထားပြီး နောင်လုပ်မယ့် လုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်တဲ့ "ကျိုးကြောင်းဆီလျော်တဲ့ သင်တန်း (合理的研修)" ဖြစ်မယ်ဆိုရင် ခွင့်ပြုတဲ့ အခြေအနေမျိုး ရှိနိုင်ပေမယ့် သတိထားဖို့တော့ လိုအပ်ပါတယ်။
入管 ရဲ့ ယခင် ဆုံးဖြတ်ချက် စံနှုန်းတွေအရ နောင်တစ်ချိန်မှာ ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ နည်းပညာ သို့မဟုတ် မားကက်တင်း စတဲ့ "ဗီဇာနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အထူးပြုအလုပ်" တွေကို လုပ်ဖို့ သေချာနေပြီး၊ အဲ့ဒီအတွက် လုပ်ငန်းခွင်ကို နားလည်စေဖို့ ရည်ရွယ်တဲ့ လပိုင်းကနေ အများဆုံး ၁ နှစ်ဝန်းကျင်အထိ "ဝန်ထမ်းသစ် သင်တန်း" ရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ ယာယီ ကွင်းဆင်းလေ့ကျင့်မှုအဖြစ် ခွင့်ပြုပေးတာမျိုး ရှိတတ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲ့ဒီအတွက် တိကျသေချာတဲ့ 「研修計画書」 (သင်တန်း အစီအစဉ် ရေးဆွဲချက်) ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ "လူအင်အား မလောက်လို့ လောလောဆယ် ပထမ ၆ လတော့ ဆိုင်မှာ ကတ်ရှာလုပ်တာနဲ့ စက်ရုံလိုင်းထဲမှာ ကူခိုင်းဦးမယ်" ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုး၊ သာမန် လုပ်အားဖြည့်တင်းမှု သက်သက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရရင်တော့ ဥပဒေချိုးဖောက်မှု (不法就労) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါ့အပြင် 研修 ကာလက အရမ်းရှည်ကြာနေတာမျိုး၊ လက်တွေ့မှာ 研修 ရဲ့ ရီပို့တင်တာမျိုး ဒါမှမဟုတ် လမ်းညွှန်ပြသပေးမယ့် စနစ်မျိုး မရှိဘူးဆိုရင်လည်း 入管 ကနေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စစ်ဆေးခံရပြီး အပြစ်ပေးခံရမယ့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ မြင့်မားတဲ့အတွက် အစီအစဉ်ကို ကြိုတင်ပြီး စေ့စေ့စပ်စပ် ရေးဆွဲထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
Q2။ ကျောင်းသား (留学生) ကို အချိန်ပိုင်းဝန်ထမ်းအဖြစ် ခန့်ထားပါတယ်။ သူက အရမ်းတော်တဲ့အတွက် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ရပြီးရင် တို့ကုမ္ပဏီမှာပဲ အမြဲတမ်းဝန်ထမ်း (Full-time) အဖြစ် ဆက်ခန့်ချင်ပါတယ်။ ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနား ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း အမြဲတမ်းဝန်ထမ်းရဲ့ အလုပ်ချိန်အတိုင်း ခိုင်းလို့ ရမလား။
A2။ မရပါဘူး၊ လုံးဝ (လုံးဝ) မလုပ်ရပါဘူး။ 「留学」 ဗီဇာကနေ 「就労」 ဗီဇာကို ပြောင်းလဲခွင့်ပြုချက် နိုင်ငံတော်ကနေ တကယ်တမ်း မကျလာမချင်း ဘယ်လိုနည်းနဲ့မှ Full-time အလုပ်မခိုင်းရပါဘူး။
ကျောင်းသားတွေ ကိုင်ဆောင်ထားတာက စာသင်ဖို့သက်သက် ဖြစ်တဲ့ 「留学」 ဗီဇာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ 資格外活動許可 ကို ရယူထားခြင်းဖြင့် "တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း" အချိန်ပိုင်းလုပ်ခွင့် ရထားပေမယ့် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ရသွားရုံနဲ့ အလိုအလျောက် Full-time လုပ်လို့ရသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
မဖြစ်မနေ တက္ကသိုလ် မဘွဲ့ခင် (ပုံမှန်အားဖြင့် မတိုင်ခင်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ~ ဇန်နဝါရီလလောက်ကတည်းက လျှောက်ထားနိုင်ပါတယ်) 出入国在留管理局 ဆီကို 「在留資格変更許可申請」 (ဗီဇာ အမျိုးအစား ပြောင်းလဲလျှောက်ထားခြင်း) ကို ပြုလုပ်ပြီး၊ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ဗီဇာသစ်ပါတဲ့ 「在留カード」 မိမိလက်ထဲ ရောက်ရှိလာပြီးမှသာ Full-time အလုပ်ကို စတင် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခွင့်ပြုချက်မကျခင် Full-time ခိုင်းမိရင် ကုမ္ပဏီရော၊ ဝန်ထမ်းပါ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ကိုင်မှု ပြစ်မှုနဲ့ တရားစွဲခံရမှာ ဖြစ်လို့ အချိန်ဇယားကို ကြိုတင်ပြီး အချိန်အလုံအလောက် ယူ ပြင်ဆင်ထားကြပါ။
Q3။ အလုပ်ပြောင်းလာတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတစ်ယောက်ကို ခန့်ဖို့ ဖြစ်လာပါတယ်။ သူ့ရဲ့ လက်ရှိ 「在留カード」 ကို စစ်ဆေးကြည့်တော့ ဗီဇာသက်တမ်းက နောက်ထပ် ၂ နှစ်တောင် ကျန်သေးတယ်။ "အရင်အလုပ်နဲ့လည်း တူတူပဲ၊ သက်တမ်းလည်း ကျန်သေးတော့ ဘာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမှ ထပ်လုပ်စရာမလိုဘဲ မနက်ဖြန်ကစပြီး ချက်ချင်း အလုပ်ခိုင်းလိုက်လို့ ရတယ်" ဟုတ်ပါသလား။
A3။ အလွန် အန္တရာယ်ကြီးပါတယ်။ ဗီဇာသက်တမ်း ကျန်နေသေးရင်တောင် သင့်ကုမ္ပဏီမှာ လုပ်ရမယ့် "လက်တွေ့ကျတဲ့ အလုပ်အမျိုးအစား" က 入管 ရဲ့ စံနှုန်းတွေနဲ့ ကိုက်ညီမှု ရှိ၊ မရှိ ဆိုတာ တစ်ခြားစီ ဖြစ်ပါတယ်။ မဖြစ်မနေ 「就労資格証明書」 ရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို လုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။
အထက်မှာ ဖော်ပြခဲ့သလိုပဲ 在留カード မှာ သက်တမ်းကျန်နေတာဟာ "အရင်ကုမ္ပဏီက အလုပ်" အပေါ်မှာပဲ ခွင့်ပြုချက် ရထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီ ပြောင်းလဲသွားရင်တော့ ရောင်းချတဲ့ ကုန်ပစ္စည်း၊ အရောင်းအဝယ်လုပ်တဲ့ မိတ်ဖက်၊ လုပ်ငန်းတာဝန်တွေရဲ့ အသေးစိတ် အချိုးအစား စတာတွေ အကုန်ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ အပေါ်ယံကြည့်ရင် တူညီတဲ့ "အရောင်းဝန်ထမ်း" ဒါမှမဟုတ် "IT အင်ဂျင်နီယာ" လို့ ထင်ရပေမယ့် 入管 က စေ့စေ့စပ်စပ် စစ်ဆေးတဲ့အခါ "ကုမ္ပဏီအသစ်ရဲ့ ပမာဏနဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားအရ ဒီဗီဇာကို ခွင့်မပြုနိုင်ပါဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်မယ့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ ရှိနေပါတယ်။
ဘာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမှ မလုပ်ဘဲ ၂ နှစ်လုံးလုံး ခိုင်းစေပြီးမှ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးမယ့် အချိန်ကျလို့ 入管 ကို စာရွက်စာတမ်း တင်လိုက်တဲ့အခါ "လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်က လုပ်ခဲ့တဲ့အလုပ်က ဗီဇာအတိုင်းအတာ ပြင်ပဖြစ်လို့ သက်တမ်းတိုးခွင့် မပြုပါဘူး။ ဒါ့အပြင် လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်တာကာလဟာ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ အပြောခံရမယ့် အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အလုပ်ပြောင်းလာသူတွေကို ခန့်အပ်တဲ့အခါ ကျန်ရှိတဲ့ သက်တမ်းကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ချက်ချင်း 「就労資格証明書」 ကို လျှောက်ထားပြီး နိုင်ငံတော်ဆီကနေ ဘေးကင်းကြောင်း အတည်ပြုချက် ရယူထားတာက လုပ်ထုံးလုပ်နည်းရဲ့ သံမဏိစည်းကမ်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ အနှစ်ချုပ် - သေချာခိုင်မာတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ခေါ်ယူမှုနဲ့ ကုမ္ပဏီရဲ့ အနာဂတ်ကို လင်းထိန်စေပါ
နိုင်ငံခြားသားတွေရဲ့ အလုပ်အကိုင် စီမံခန့်ခွဲမှုမှာ "ဗီဇာနဲ့ စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာ (အလုပ်အမျိုးအစား) မကိုက်ညီမှု" ဟာ ကုမ္ပဏီကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်တဲ့ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေနဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေက အလွန် ရှုပ်ထွေးပြီး မကြာခဏဆိုသလို အပ်ဒိတ် ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ အင်တာနက်ပေါ်က မရေမရာတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ ဒါမှမဟုတ် မိတ်ဆွေတွေရဲ့ "ငါတို့ကုမ္ပဏီကတော့ ဒီလိုလုပ်တာ အဆင်ပြေလို့ ကိစ္စမရှိပါဘူး" ဆိုတဲ့ ကောလာဟလတွေကို ယုံကြည်ပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတာဟာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေ အလွန် မြင့်မားလွန်းပါတယ်။
အနည်းငယ်ပဲဖြစ်ဖြစ် "ဒီအလုပ်အမျိုးအစားနဲ့ ဗီဇာက အဆင်ပြေပါ့မလား"၊ "အလုပ်ပြောင်းလာတဲ့ သူ့ရဲ့ ဗီဇာမှာ ပြဿနာ ရှိနေမလား" လို့ စိုးရိမ်စိတ် ဝင်လာရင် နောက်ကျသွားပြီး အပြစ်ပေးမခံရခင်မှာ 出入国在留管理局 ရဲ့ ပြတင်းပေါက် ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံခြားသား ဗီဇာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို အထူးပြု ဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရုံးခန်း (当事務所) ဆီကို အမြန်ဆုံး လာရောက် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
မှန်ကန်တဲ့ အသိပညာတွေကို ရယူပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ တရားဝင် သက်သေခံလက်မှတ် စနစ်တွေကို လိမ္မာပါးနပ်စွာ အသုံးချခြင်းဖြင့် ကုမ္ပဏီရော၊ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းတွေပါ စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ အားသွန်ခွန်စိုက် လုပ်ကိုင်နိုင်မယ့် အကောင်းဆုံး လုပ်ငန်းခွင် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အတူတူ တည်ဆောက်သွားကြပါစို့။
