ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်နေကြတဲ့ နိုင်ငံခြားသားများအတွက် 「アルバイト လုပ်ဖို့ အဆင်ပြေမလား?」「အပိုဝင်ငွေရရင်ကော ရမလား?」ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေဟာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ စည်းမျဉ်းတွေကို နားမလည်ဘဲ မှားယွင်းလုပ်မိမယ်ဆိုရင် အနာဂတ်မှာ 永住権 လျှောက်ထားဖို့ ခက်ခဲတာမျိုး၊ အဆိုးဆုံးအနေနဲ့ 退去強制 (နိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာခိုင်းခြင်း) အထိ ဖြစ်သွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။
ဒီတစ်ခါတော့ လူတော်တော်များများ စိတ်ရှုပ်နေကြတဲ့ 資格外活動許可 နဲ့ 臨時報酬 (အကြုံကြိုက်လို့ ရလိုက်တဲ့ အပိုဝင်ငွေ/ကျေးဇူးတင်လွှာ) ကြားက ခြားနားချက်ကို နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
「ပိုက်ဆံရတိုင်း မဟုတ်သမျှ အကုန်အိုကေလား?」
အရင်ဆုံး အခြေခံကို ပြောရရင် ဂျပန်ဥပဒေ (入管法) အရ 在留資格 တစ်ခုချင်းစီအလိုက် ဂျပန်မှာ ဘာလုပ်လို့ရလဲဆိုတာ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဥပမာ - 留学 (ကျောင်းသား) ဗီဇာနဲ့ လာတဲ့သူတွေအနေနဲ့ アルバイト လုပ်မယ်ဆိုရင် အခြေခံအားဖြင့် 資格外活動許可 လိုအပ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တချို့ကိစ္စတွေကတော့ アルバイト လို့ ခေါ်လို့မရတဲ့၊ အမှတ်မထင် ကြုံတောင့်ကြုံခဲရလိုက်တဲ့ ဝင်ငွေမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - 「သူငယ်ချင်းအကူအညီနဲ့ ကလေးတစ်ရက်လောက် ထိန်းပေးလိုက်တာ」「တီဗီ Quiz ရှိုးတစ်ခုမှာ ပါဝင်လို့ ကျေးဇူးတင်လွှာ (謝礼) ရတာ」「ကိုယ့်လက်ရာ ပန်းချီကား တစ်ချက်ရောင်းလိုက်ရတာ」 စတာမျိုးတွေပါ။
ဥပဒေအရ ဒီလိုလုပ်ရပ်တွေကို 「業 (လုပ်ငန်းတစ်ခုအနေနဲ့ အမြဲတမ်း/အဆက်မပြတ် လုပ်တာ)」 မဟုတ်ဘူးဆိုရင်တော့ သာမန်နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းလို့ သတ်မှတ်ပြီး တင်းကျပ်တဲ့ စည်းမျဉ်းထဲကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးထားပါတယ်။ ဒါကို 臨時報酬 လို့ ခေါ်ပါတယ်။
「業 (လုပ်ငန်း)」 နဲ့ 「臨時 (ယာယီ)」 ရဲ့ ခြားနားချက်
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက 「စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုအနေနဲ့ လုပ်နေတာလား?」 ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။
ဥပမာ - ဝါသနာအရ ရေးတဲ့ဘလော့ဂ်ကနေ ရတဲ့ ကြော်ငြာခ၊ ဒါမှမဟုတ် တောင်းဆိုချက်အရ တစ်ကြိမ်ပဲ ပြောပေးရတဲ့ ဟောပြောပွဲကြေးတွေက တစ်ခါတည်းဆိုရင် ပြဿနာမရှိတတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒါကို 「လစဉ် ပုံမှန်လုပ်မယ်」「ဝင်ငွေရဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး အဆက်မပြတ် လုပ်မယ်」ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ アルバイト နဲ့ အတူတူပဲလို့ သတ်မှတ်ပြီး၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လုပ်မိရင် 不法就労 (တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ခြင်း) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ပြီးတော့ ဘယ်လောက်ပဲ ယာယီဖြစ်ပါစေ၊ ဥပမာ - ဗီဇာသက်တမ်းကျော်လွန်နေတာမျိုးစတဲ့ 在留資格 မရှိတော့တဲ့ အခြေအနေမှာဆိုရင်တော့ ဘယ်လိုဝင်ငွေမျိုးပဲဖြစ်ဖြစ် အကုန်လုံး တရားမဝင်ပါဘူး။ အရင်ဆုံး ကိုယ့်ရဲ့ 在留資格 က တရားဝင် ဟုတ်/မဟုတ်ကို အရင်ဆုံး သေချာအောင် လုပ်ထားပါ။
臨時報酬 အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရနိုင်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်များ
法務省 ရဲ့ သတ်မှတ်ချက်အရ ဘယ်လိုအရာတွေကို 「臨時 (ယာယီ)」 လို့ သတ်မှတ်လဲဆိုတဲ့ ဥပမာတွေကတော့ -
-
ဟောပြောပွဲ/ပို့ချချက်: အထူးဧည့်သည်အနေနဲ့ တစ်ခါတည်းပဲ ပါဝင်ဟောပြောတာ။
-
အကြံပေးခြင်း/စစ်ဆေးခြင်း: ကိုယ့်ရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုနယ်ပယ်ကို အသုံးပြုပြီး တစ်ခါတည်းပဲ အကြံဉာဏ်ပေးတာ။
-
ဖန်တီးမှုများ: ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ပန်းချီ၊ ဓာတ်ပုံ၊ ပရိုဂရမ် စတာတွေကို ဖန်တီးပြီး အခကြေးငွေရယူခြင်း (※ရောင်းဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ဆက်တိုက် ထုတ်လုပ်ရောင်းချနေတာမျိုး မဟုတ်မှသာ)။
-
ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ပါဝင်ခြင်း: အခမ်းအနားတွေမှာ ပါဝင်တာ ဒါမှမဟုတ် တီဗီအစီအစဉ်တွေမှာ ပါဝင်တာ။
-
သာမန် အိမ်မှုကိစ္စ ကူညီပေးခြင်း: ဆွေမျိုး/သူငယ်ချင်းတွေကို အိမ်မှုကိစ္စ ကူညီပေးတာ (လုပ်ငန်းတစ်ခုအနေနဲ့ အခကြေးငွေယူပြီး လုပ်တာမျိုး မဟုတ်ရ)။
နောက်ပြီးတော့ ကျောင်းသားတွေက တက္ကသိုလ်နဲ့ စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီး လုပ်တဲ့ ပညာရေး/သုတေသန အထောက်အကူပြု လုပ်ငန်းတွေကလည်း သတ်မှတ်ချက် ပြည့်မီရင် 「報酬 (ဝင်ငွေ)」 အဖြစ် ခွင့်ပြုထားပါတယ်။
မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းများ (Q&A)
Q1: ဝါသနာနဲ့လုပ်တဲ့ Hand-made ပစ္စည်းတွေကို အင်တာနက်မှာ ရောင်းလို့ ရမလား? ခွင့်ပြုချက် လိုသလား?
A: တစ်ခါတလေ ရောင်းမိတာလောက်ဆိုရင် ချက်ချင်း ပြဿနာ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ 「အမြတ်ရဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ဆက်တိုက် တင်ရောင်းနေမယ်」 ဆိုရင်တော့ 「業 (လုပ်ငန်း)」 လို့ သတ်မှတ်ခံရဖို့ များပါတယ်။ အတည်တကျ ရောင်းချချင်တယ်ဆိုရင် 資格外活動許可 ရဲ့ ဘောင်ထဲမှာ ရှိ/မရှိ၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းလုပ်ဖို့ ဗီဇာအမျိုးအစား ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်မလားဆိုတာကို ကျွမ်းကျင်သူနဲ့ အရင် တိုင်ပင်ပါ။
Q2: ကျွန်တော်က ကျောင်းသားပါ။ SNS မှာ Influencer အဖြစ် အလုပ်လက်ခံတာ အဆင်ပြေလား?
A: အလုပ်ကို ဆက်တိုက် လက်ခံပြီး ဝင်ငွေရှာတာက 「業 (လုပ်ငန်း)」 လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။ ကျောင်းသားရဲ့ 資格外活動許可 (တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း) ဘောင်ထဲမှာ ရှိနေရင်တောင်မှ အဲ့ဒီလုပ်ငန်းက ခွင့်ပြုထားတဲ့ နယ်ပယ်ထဲမှာ ပါ/မပါ အရင် စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လုပ်ရင် အန္တရာယ် အလွန်များတဲ့အတွက် သတိထားပါ။
Q3: သူငယ်ချင်းရဲ့ ကုမ္ပဏီမှာ စကားပြန်လုပ်ဖို့ တစ်ခါပဲ အကူအညီတောင်းခံရပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်လွှာ (謝礼) ယူရင် တရားမဝင်ဘူးလား?
A: တစ်ခါတည်းဆိုရင်တော့ 臨時報酬 အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့ဒီသူငယ်ချင်းက 「အပတ်တိုင်း စကားပြန်လာလုပ်ပေးပါ」 လို့ ခေါ်လာပြီဆိုရင်တော့ ဒါဟာ လုံးဝ 不法就労 ဖြစ်သွားပါပြီ။ 「တစ်ခါတည်း」 ဆိုတဲ့ နယ်နိမိတ်က အလွန်ပါးလွှာတဲ့အတွက် မကြာခဏ ထပ်လုပ်မိဖို့ မကြိုးစားတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ - မသေချာရင် 「စစ်ဆေးကြည့်ခြင်း」 က အကောင်းဆုံး ကာကွယ်နည်းပါ
ဂျပန်မှာ တည်ငြိမ်စွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် 「မသိခဲ့လို့ပါ」 ဆိုတဲ့ စကားက အသုံးမဝင်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် ဝင်ငွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အပိုင်းတွေဟာ 税金 (အခွန်) ပြဿနာတွေနဲ့လည်း ဆက်စပ်နေတဲ့အတွက် အလွန် အာရုံစိုက်ရမယ့် အပိုင်းဖြစ်ပါတယ်။
လုပ်ငန်းအသစ် တစ်ခုခု စတော့မယ်၊ ဒါမှမဟုတ် မျှော်လင့်မထားဘဲ ဝင်ငွေတစ်ခုခု ရလာမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့လို 行政書士 ရုံးခန်းတွေကို ဖြစ်စေ၊ အနီးဆုံးရှိ 出入国在留管理局 မှာဖြစ်စေ အရင်ဆုံး စုံစမ်းမေးမြန်းဖို့ အထူး တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။
