जापानमा लामो समयदेखि बसोबास गर्दै आउनुभएका विदेशी साथीहरू वा भविष्यमा जापानमा स्थायी रूपमा बस्ने (永住権) लक्ष्य राख्नुभएकाहरूबाट मलाई प्रायः एउटा प्रश्न सोधिन्छ: "永住者 र 特別永住者 मा वास्तवमा के फरक छ?"
यी दुवैलाई "लामो समयसम्म जापानमा बस्न पाउने अधिकार" छ भन्ने अर्थमा एउटै जस्तो देखिए पनि, वास्तवमा कानुनी व्यवस्था, प्रक्रियाका लागि जाने ठाउँ (विन्डो), र भविष्यमा आइपर्न सक्ने जोखिम व्यवस्थापनमा यी दुईबीच स्पष्ट भिन्नता छ।
यस पटक, यी दुई बीचको भिन्नतालाई "制度の成り立ち (प्रणालीको उत्पत्ति)" देखि "日常生活での注意点 (दैनिक जीवनका सावधानीहरू)" सम्म, कठिन कानुनी शब्दहरूलाई सकेसम्म सरल बनाएर व्याख्या गर्नेछु।
१. सुरुमा निष्कर्षबाट: खासमा के फरक छ?
सबैभन्दा ठूलो भिन्नता भनेको यो "在留資格 (VISA)" हो कि होइन भन्ने कुरामा छ।
-
永住者: यो जापानको "出入国管理及び難民認定法 (入管法)" नामक कानुनमा आधारित रहेर प्रक्रिया पूरा गरी अनुमति पाएको एक प्रकारको "在留資格" हो। यो पूर्णतया जापानको सामान्य कानुनी संरचनाभित्र पर्छ।
-
特別永住者: यो जापानको सामान्य 入管法 सँग सम्बन्धित छैन। यो ऐतिहासिक परिस्थितिहरूलाई ध्यानमा राखेर बनाइएको एक "विशेष कानुनी हैसियत (特別な法的地位)" हो। यो 入管法 अन्तर्गतको "在留資格" होइन।
यो भिन्नता केवल परिभाषामा मात्र होइन, तर वास्तवमा जीवनयापन गर्दा प्राप्त हुने अधिकार र प्रक्रियाको सन्दर्भमा सोचेभन्दा बढी फरक पार्छ।
२. इतिहासले बताएको "特別永住者" को उत्पत्ति
किन यसमा "特別 (विशेष)" भन्ने शब्द जोडिएको हो? यो जापानको दोस्रो विश्वयुद्धपछिको इतिहाससँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। १९५२ मा "サンフランシスコ平和条約" लागू भएपछि, जापानको नागरिकता त्याग्न बाध्य भएका व्यक्तिहरू (जस्तै 旧植民地出身者 आदि) र उनका सन्तानहरूका लागि, उनीहरू जापानमा पहिलेदेखि नै बसोबास गर्दै आएका हुन् भन्ने विशेष ऐतिहासिक पृष्ठभूमि विचार गरेर दिइएको कानुनी हैसियत नै "特別永住者" हो।
अर्थात्, आफ्नो इच्छाले "जापानमा बस्न चाहन्छु" भनी आवेदन दिएर अनुमति पाएका "永住者" भन्दा फरक, ऐतिहासिक परिस्थितिको आधारमा जापानमा बसोबास गर्दै आएका व्यक्तिहरूलाई अझ स्थिर कानुनी हैसियत दिइएको व्यवस्था नै "特別永住者" प्रणाली हो।
३. भिन्नताका मुख्य बुँदाहरू
दैनिक जीवनसँग सम्बन्धित मुख्य भिन्नताहरूलाई यहाँ स्पष्ट पारौँ।
① देश छोड्ने र फर्किने नियम (再入国) के तपाईंलाई "みなし再入国許可" भन्ने प्रणालीबारे थाहा छ? यदि तपाईंसँग वैध पासपोर्ट र 在留カード (वा 特別永住者証明書) छ भने, १ वर्ष (特別永住者 को हकमा २ वर्ष) भित्र फर्किने हो भने, पूर्व अनुमति नलिईकनै देश छोड्न र पुनः प्रवेश गर्न पाइन्छ। यहाँ पनि अवधिको भिन्नता छ।
② 退去強制 (जबरजस्ती स्वदेश फिर्ता) को जोखिम यो सायद सबैभन्दा ठूलो भिन्नता हो। "永住者" ले कुनै अपराध गर्यो वा जापानमा नराम्रो काम गर्यो भने, अन्य सामान्य विदेशीहरू सरह "退去強制 (強制送還)" को पात्र हुन सक्छ। अर्कोतर्फ, "特別永住者" को जापानसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध निकै गहिरो भएकाले, उनीहरू "内乱" वा "外患罪" जस्ता राष्ट्रिय अस्तित्वमै खतरा पुग्ने अत्यन्तै गम्भीर अवस्थामा मात्र "退去強制" को पात्र हुन सक्छन्। उनीहरूको हैसियत कानुनद्वारा धेरै बलियोसँग सुरक्षित गरिएको छ भन्न सकिन्छ।
③ प्रक्रियाका लागि जाने कार्यालय (窓口) समस्या पर्दा कहाँ जाने भन्ने कुरा पनि फरक छ। "永住者" को हकमा, सामान्यतया "地方出入国在留管理局 (入管)" नै सम्पर्क गर्ने ठाउँ हो। "特別永住者" को हकमा भने, आफू बसोबास गरिरहेको नगरपालिकाको कार्यालय (役所) सम्पर्क गर्ने ठाउँ हुन्छ। यसले 特別永住者 को प्रक्रिया स्थानीय समुदायमा आधारित व्यवस्थापन प्रणालीसँग जोडिएको छ भन्ने देखाउँछ।
४. सोधिने प्रश्नहरू (Q&A) समाधान!
Q1: 特別永住者証明書 बोक्न बिर्सिएर बाहिर निस्किएमा, के सजाय हुन्छ?
A: वास्तवमा, 特別永住者 का लागि "प्रमाणपत्र सधैं बोक्नुपर्ने (常時携帯義務)" बाध्यात्मक नियम छैन। त्यसैले, बोक्न बिर्सिए पनि सजाय हुँदैन। अर्कोतर्फ, 永住者 सहित अन्य 在留資格 भएका व्यक्तिहरूले सधैं 在留カード बोक्नुपर्ने हुन्छ, र यदि नबोकेमा सजाय (過料 आदि) हुन सक्छ। यसबाट पनि 特別永住者 को कानुनी हैसियतको स्थिरता बुझ्न सकिन्छ।
Q2: 永住者 जापानबाट बाहिर गएर आफ्नो हैसियत गुमायो भने, फेरि फर्कन मिल्छ?
A: हुन्छ, यदि 再入国 को प्रक्रिया पूरा नगरी म्याद सकिएर हैसियत गुमेको भए पनि, फेरि "永住許可" को लागि आवेदन दिन सकिन्छ। यद्यपि, अनुमति पाइन्छ नै भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन। अर्कोतर्फ, 特別永住者 को हकमा, एकपटक यो हैसियत गुमाएपछि, सामान्यतया फेरि त्यही हैसियत फर्काउन सकिँदैन। यसमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
Q3: म अहिले 永住者 हुँ, के म 特別永住者 मा परिवर्तन हुन सक्छु?
A: निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, यो असम्भव छ। 特別永住者 ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको आधारमा दिइएको "विशेष कानुनी हैसियत" हो, जुन वर्तमान 入管法 अन्तर्गतको प्रशासनिक प्रक्रियाबाट प्राप्त गर्न सकिँदैन। आफ्नो वर्तमान 在留資格 के हो भन्ने कुरा राम्रोसँग बुझी, त्यसैअनुसारका प्रक्रियाहरू अपनाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
५. अन्त्यमा
"永住者" र "特別永住者" मध्ये कुन चाहिँ राम्रो भन्ने प्रश्न होइन, तर प्रत्येकका लागि लागू हुने कानुन र पृष्ठभूमि फरक छ भन्ने बुझ्नु आवश्यक छ।
विशेष गरी जापानमा लामो समयदेखि बसोबास गर्दा, आफ्नो हैसियत (Status) कुन कानुनले सुरक्षित गरेको छ र कुनै समस्या पर्दा कहाँ परामर्श लिने भन्ने कुरा थाहा भयो भने मात्र पनि, अनावश्यक झमेलामा फस्ने जोखिम धेरै कम हुन्छ।
"म कुन वर्गमा पर्छु भन्ने अन्योल छ" वा "जटिल कागजातहरू तयार पार्न गाह्रो भइरहेको छ" भन्ने जस्ता समस्याहरू छन् भने, कृपया एकपटक विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनुहोस्। तपाईंका समस्याहरू समाधान गर्न म सहयोग गर्न तयार छु।
