ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ရေရှည်နေထိုင်နေကြတဲ့ နိုင်ငံခြားသားများ၊ ဒါမှမဟုတ် အနာဂတ်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်ကို ရယူလိုသူများထံမှ ကျွန်ုပ် 行政書士 (အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာစာရွက်စာတမ်းကျွမ်းကျင်သူ) တစ်ယောက်အနေနဲ့ အမြဲမေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "永住者 နဲ့ 特別永住者 ဆိုတာ ဘာကွာခြားပါသလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပဲဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်ခုစလုံးက "ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ရေရှည်နေထိုင်ခွင့်ရှိတယ်" ဆိုတဲ့အချက်မှာ တူညီနေသလို ထင်ရပေမဲ့၊ တကယ်တော့ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ချက်၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေအတွက် သွားရောက်ရမယ့်နေရာ၊ နဲ့ အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှုအထိ အချက်အလက်များစွာမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကွာခြားမှုတွေရှိပါတယ်။
ဒီတစ်ခေါက်မှာတော့ ဒီနှစ်ခုကြားက ကွာခြားချက်ကို "制度の成り立ち (စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ)" ကနေ "日常生活での注意点 (နေ့စဉ်ဘဝမှာ သတိပြုရမည့်အချက်များ)" အထိ၊ ခက်ခဲတဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စကားလုံးတွေကို ဖယ်ရှားပြီး နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁. အရင်ဆုံး ကောက်ချက်ချရရင်- အဓိက ဘာကွာပါသလဲ။
အကြီးမားဆုံး ကွာခြားချက်ကတော့ "在留資格 (VISA)" ဖြစ်သလား မဟုတ်ဘူးလား ဆိုတဲ့အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
-
永住者： ဂျပန်ရဲ့ "出入国管理及び難民認定法 (入管法)" လို့ခေါ်တဲ့ ဥပဒေအပေါ် အခြေခံပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေအတိုင်း ခွင့်ပြုချက်ရထားတဲ့ "在留資格" တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဂျပန်ရဲ့ ယေဘုယျဥပဒေမူဘောင်အတွင်းမှာ အကျုံးဝင်နေတာပါ။
-
特別永住者： ဂျပန်ရဲ့ ယေဘုယျ 入管法 နဲ့ သီးခြားစီဖြစ်ပြီး၊ သမိုင်းကြောင်းအရ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "特別な法的地位 (အထူးတရားဝင်အဆင့်အတန်း)" ဖြစ်ပါတယ်။ 入管法 အရဆိုရင် "在留資格" မဟုတ်ပါဘူး။
ဒီကွာခြားချက်က စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်သက်သက်တင်မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ နေထိုင်တဲ့အခါ ရရှိမယ့်အခွင့်အရေးနဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေမှာပါ စိတ်ကူးထားတာထက် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ကွာခြားမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။
၂. သမိုင်းကြောင်းက ပြောပြတဲ့ "特別永住者" ရဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ဘာလို့ "特別 (အထူး)" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးရတာလဲ။ အဲဒါက ဂျပန်ရဲ့ စစ်ပြီးခေတ်သမိုင်းနဲ့ အလွန်နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် "サンフランシスコ平和条約" စတင်သက်ရောက်မှုနဲ့အတူ ဂျပန်နိုင်ငံသားအဖြစ်ကနေ စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသူများ (旧植民地出身者 များ စသည်) နဲ့ သူတို့ရဲ့ နောက်မျိုးဆက်များအတွက်၊ ဂျပန်မှာ အခြေချနေထိုင်ပြီးသားဖြစ်တဲ့ အထူးနောက်ခံအကြောင်းအရင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ တရားဝင်အဆင့်အတန်းကတော့ "特別永住者" ဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုလိုတာက၊ ကိုယ့်ဆန္ဒအလျောက် "ဂျပန်မှာ နေချင်တယ်" လို့ လျှောက်ထားပြီး ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့တဲ့ "永住者" နဲ့ မတူဘဲ၊ သမိုင်းကြောင်းအရ အခြေခံပြီး ဂျပန်မှာ အခြေချနေထိုင်သူများအတွက် ပိုမိုတည်ငြိမ်တဲ့ တရားဝင်အဆင့်အတန်းကို အသိအမှတ်ပြုပေးထားတာက "特別永住者" စနစ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
၃. "ကွာခြားချက်" တွေရဲ့ အချက်အလက်များ
ဒီနေရာမှာ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အဓိကကွာခြားချက်တွေကို စုစည်းဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။
① နိုင်ငံခြားထွက်ခွာခြင်းနှင့် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်း စည်းကမ်း (再入国) "みなし再入国許可" ဆိုတဲ့ စနစ်ကို သိပါသလား။ သက်တမ်းရှိတဲ့ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်နဲ့ 在留カード (သို့မဟုတ် 特別永住者証明書) ကို ကိုင်ဆောင်ထားမယ်ဆိုရင်၊ ၁ နှစ် (特別永住者 ဆိုရင် ၂ နှစ်) အတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်မယ်ဆိုရင် ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်ယူစရာမလိုဘဲ နိုင်ငံရပ်ခြားကို ထွက်ခွာနိုင်တဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာလည်း ကာလကွာခြားမှုရှိပါတယ်။
② 退去強制 (အတင်းအဓမ္မ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်း) အန္တရာယ် ဒါကတော့ အကြီးမားဆုံး ကွာခြားချက် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ "永住者" ကတော့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို ကျူးလွန်မိရင် ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်မှာ မကောင်းတဲ့လုပ်ရပ်တွေ လုပ်မိရင် သာမန်နိုင်ငံခြားသားများနည်းတူ "退去強制 (強制送還)" ရဲ့ ပစ်မှတ်ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုမဟုတ်ဘဲ "特別永住者" ကတော့ ဂျပန်နဲ့ သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှု ခိုင်မာတာကြောင့်၊ "退去強制" ရဲ့ ပစ်မှတ်ဖြစ်လာဖို့ကတော့ "内乱" (ပြည်တွင်းစစ်) သို့မဟုတ် "外患罪" (နိုင်ငံတော်ကို ပုန်ကန်ခြင်း) စတဲ့ နိုင်ငံတော်တည်တံ့မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ အလွန်အမင်းကြီးမားတဲ့ ကိစ္စရပ်မျိုးမှာပဲ ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ အဆင့်အတန်းအရ ကာကွယ်ပေးထားမှုက အလွန်တရာ ခိုင်မာတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
③ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ ရုံးဌာနများ တစ်ခုခုဖြစ်လာတဲ့အခါ တိုင်ပင်ရမယ့် နေရာတွေလည်း ကွာခြားပါတယ်။ "永住者" ကတော့ အခြေခံအားဖြင့် "地方出入国在留管理局 (入管)" က တာဝန်ယူရမယ့်နေရာ ဖြစ်ပါတယ်။ "特別永住者" ကတော့ ကိုယ်နေထိုင်ရာ မြူနီစီပယ်ရုံး (市区町村役所) က တာဝန်ယူရပါလိမ့်မယ်။ ဒါက 特別永住者 ရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေက ဒေသနဲ့ ပိုမိုနီးကပ်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ပြသနေတာပါ။
၄. မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းတွေကို Q&A နဲ့ ဖြေရှင်းပေးမယ်!
Q1: 特別永住者証明書 ကို မေ့ပြီး အပြင်ထွက်မိရင် ပြစ်ဒဏ်ရှိပါသလား။
A: တကယ်တော့ 特別永住者 တွေမှာ "လက်မှတ်ကို အမြဲဆောင်ထားရမယ့် တာဝန် (常時携帯義務)" မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် မေ့သွားရင်လည်း ပြစ်ဒဏ်မရှိပါဘူး။ တစ်ဖက်မှာတော့ 永住者 အပါအဝင် တခြား 在留資格 ရှိသူတွေကတော့ 在留カード ကို အမြဲဆောင်ထားရမယ့် တာဝန်ရှိပြီး၊ မဆောင်ထားရင် ပြစ်ဒဏ် (過料 စသည်) ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်မှာလည်း 特別永住者 ရဲ့ တရားဝင်အဆင့်အတန်းရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို သိနိုင်ပါတယ်။
Q2: 永住者 က ဂျပန်ကနေ ထွက်ခွာပြီး အဲဒီအဆင့်အတန်းကို ဆုံးရှုံးသွားရင် နောက်တစ်ခေါက် ပြန်လာလို့ ရပါသလား။ A: ရပါတယ်၊ 再入国 လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို မလုပ်ဘဲ သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားလို့ ပျက်ပြယ်သွားရင်တောင်၊ နောက်တစ်ခေါက် "永住許可" လျှောက်ထားလို့ ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမြဲတမ်း ခွင့်ပြုချက်ရမယ်လို့တော့ အာမခံလို့မရပါဘူး။ တစ်ဖက်မှာ 特別永住者 ဆိုရင်တော့ တစ်ခါ အဆင့်အတန်းဆုံးရှုံးသွားရင် အခြေခံအားဖြင့် အဲဒီအဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်ရယူဖို့က မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒီအချက်ကိုတော့ အထူးသတိပြုရပါမယ်။
Q3: ကျွန်တော်က 永住者 ဖြစ်ပေမဲ့ 特別永住者 ကို ပြောင်းလဲလို့ ရပါသလား။
A: ကောက်ချက်ချရရင်တော့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ 特別永住者 ဆိုတာ သမိုင်းကြောင်းအရ အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ "特別な法的地位" ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ လက်ရှိ 入管法 အရ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လျှောက်ထားရုံနဲ့ ရနိုင်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ 在留資格 ကို သေချာစစ်ဆေးပြီး လက်ရှိ အဆင့်အတန်းနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ သင့်လျော်တဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို လုပ်ဆောင်ဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။
၅. နောက်ဆုံးအနေနဲ့
"永住者" နဲ့ "特別永住者" တို့မှာ ဘယ်အရာက ပိုသာတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ခုစီတိုင်းမှာ အကျုံးဝင်တဲ့ ဥပဒေနဲ့ နောက်ခံအကြောင်းအရင်းတွေ မတူညီဘူးဆိုတာကို နားလည်ထားဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ရေရှည်နေထိုင်တဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အဆင့်အတန်း (Status) က ဘယ်လိုဥပဒေနဲ့ ကာကွယ်ပေးထားသလဲ၊ တစ်ခုခုဖြစ်လာရင် ဘယ်သူ့ကို တိုင်ပင်ရမလဲဆိုတာကို သိထားရုံနဲ့တင် ပြဿနာတွေထဲ မရောက်အောင် ရှောင်လွှဲနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေ အများကြီး လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
"ကိုယ်က ဘယ်အထဲမှာ ပါဝင်လဲ မသိဘူး"၊ "ရှုပ်ထွေးတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပြင်ဆင်ရတာ အခက်အခဲရှိတယ်" ဆိုသူများကတော့ တစ်ခေါက်လောက် ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြည့်ပါ။ အကူအညီလိုအပ်ရင် အမြဲတမ်း မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။
