अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गरे तापनि विभिन्न परिस्थितिहरूका कारण दुवै जना आ–आफ्नो बाटो लाग्नुपर्ने अवस्था आउनु अनौठो कुरा होइन। कतिपय अवस्थामा विदेशी नागरिकता भएका पार्टनर आफ्नो देश फर्केर त्यहाँको अदालतबाट एकतर्फी रूपमा सम्बन्धविच्छेदको प्रक्रिया अगाडि बढाई फैसला गराएका धेरै उदाहरणहरू छन्।
"के विदेशको अदालतले गरेको सम्बन्धविच्छेदको फैसला जापानमा पनि सिधै मान्य हुन्छ?" "मैले जापानमा 離婚届 बुझाएको छैन तर मेरो भिसा (在留資格) अब के हुन्छ?"
यसरी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविच्छेदमा कानुन र भिसासँग जोडिएका धेरै जटिल समस्याहरू हुन्छन्। यस लेखमा जापानको भिसा र अन्तर्राष्ट्रिय विवाह सम्बन्धी मामिलाका विज्ञ 行政書士 ले विदेशमा भएको सम्बन्धविच्छेदको फैसला जापानमा मान्य हुनका लागि आवश्यक पर्ने सर्तहरू र त्यसपछि 入国管理局 मा गर्नुपर्ने प्रक्रियाहरूका बारेमा प्राविधिक शब्दहरू प्रयोग नगरी बुझिने गरी व्याख्या गर्नुभएको छ।
1. विदेशको अदालतले गरेको सम्बन्धविच्छेदको फैसला जापानमा पनि मान्य हुन्छ?
सङ्क्षेपमा भन्नुपर्दा विदेशको अदालतबाट सम्बन्धविच्छेद भयो भन्दैमा त्यो स्वतः जापानमा पनि १००% मान्य हुन्छ भन्ने हुँदैन।
जापान सरकार (अदालत वा स्थानीय सरकारी कार्यालय) ले "त्यो विदेशी अदालतको फैसलालाई जापानमा पनि मान्यता दिने" निर्णय गर्नका लागि जापानी कानुन (जस्तै 民事訴訟法118条) द्वारा तोकिएका ४ वटा कडा सर्तहरू पूर्ण रूपमा पुरा भएको हुनुपर्छ।
यी ४ वटा सर्तहरूलाई सर्वसाधारणले सजिलै बुझ्ने गरी तल व्याख्या गरिएको छ:
① के त्यो देशको अदालतसँग "मुद्दा हेर्ने अधिकार (क्षेत्राधिकार)" थियो?
सबैभन्दा पहिले सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा चलाइएको विदेशी अदालतसँग "यो दम्पतीको सम्बन्धविच्छेदको फैसला गर्ने कानुनी अधिकार" थियो कि थिएन भन्ने कुरा हेरिन्छ। उदाहरणका लागि श्रीमान् र श्रीमती दुवै जना जापानमा बसोबास गरिरहेका छन् र त्यो देशसँग कुनै सम्बन्ध छैन तर कुनै एक जनाले आफ्नो देशमा गएर आफूखुसी मुद्दा दर्ता गरेमा यो सर्त पुरा नहुने सम्भावना धेरै हुन्छ।
② प्रक्रियाका कागजातहरू अर्को पार्टनरकोमा "सही तरिकाले आइपुगेका थिए"?
व्यावहारिक रूपमा सबैभन्दा धेरै समस्या र विवाद निम्त्याउने बुँदा यही हो। सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा हाल्ने पक्ष (आफ्नो देश फर्केका विदेशी पति/पत्नी) ले मात्र नभई मुद्दा हालिएका पक्ष (जापानमै रोकिएका पति/पत्नी) ले पनि "मुद्दा सुरु हुँदैछ, त्यसैले उक्त मितिमा उपस्थित हुनुहोला" भन्ने आधिकारिक अदालती पत्र वा दाबीपत्र जापानी कानुन सम्मत तरिकाले सुरक्षित रूपमा हातमा पाएको हुनुपर्छ।
-
ध्यान दिनुपर्ने कुरा: यदि अर्को पक्षलाई थाहै नदिई "विदेशको पत्रिकाहरूमा केही पटक विज्ञापन छापेर सूचना दिएको मानिने" (जसलाई 公示送達 भनिन्छ) जस्ता एकतर्फी तरिकाले मात्र अदालतको प्रक्रिया अगाडि बढाइएको थियो भने जापानमा यसलाई धोका मानिन्छ र त्यस्तो सम्बन्धविच्छेदको फैसला मान्य नहुने सम्भावना एकदमै धेरै हुन्छ।
③ फैसलाको विषयवस्तु वा प्रक्रिया "जापानको नैतिकता र सामाजिक नियम (公序良俗)" विपरीत त छैन?
विदेशको अदालतको प्रक्रिया वा सम्बन्धविच्छेदका सर्तहरू जापानको सामाजिक व्यवस्था र नैतिकताको दृष्टिकोणबाट हेर्दा धेरै अन्यायपूर्ण वा असमान हुनु हुँदैन। अत्यन्तै एकतर्फी कारणहरू देखाएर अर्को पक्षलाई आफ्नो बचाउ गर्ने कुनै मौका नै नदिई गरिएको फैसलालाई जापानको सामाजिक नियम विपरीत मान्न सकिन्छ।
④ दुवै देशबिच "एकअर्काको फैसलालाई मान्यता दिने सम्झौता (पारस्परिक ग्यारेन्टी)" छ?
"यदि तपाईंको देशले जापानको अदालतको फैसलालाई मान्यता दिन्छ भने जापानले पनि तपाईंको देशको अदालतको फैसलालाई मान्यता दिनेछ" भन्ने देशहरू बिचको आपसी सम्बन्ध (पारस्परिक ग्यारेन्टी) छ कि छैन भन्ने कुरा हो। देश अनुसार यस्तो पारस्परिक सम्बन्ध नभएका अवस्थाहरू पनि हुन सक्छन्।
2. यदि विदेशको सम्बन्धविच्छेदको फैसला "अमान्य" भयो भने के हुन्छ?
यदि माथि उल्लेखित ४ वटा सर्तहरू पुरा नभएर विदेशको सम्बन्धविच्छेदको फैसला जापानमा मान्य भएन भने "जापानको कानुन अनुसार तपाईंहरू अझै पनि श्रीमान्–श्रीमती नै हुनुहुन्छ" भन्ने एउटा अनौठो कानुनी जटिलता पैदा हुन्छ।
यसलाई यत्तिकै छोडिदिँदा पछि अर्को व्यक्तिसँग पुनरावृत्ति (नयाँ विवाह) गर्न चाहे पनि जापानमा दुईवटा विवाह (重婚) मानिने हुनाले नयाँ 婚姻届 दर्ता हुँदैन। साथै सम्बन्धविच्छेद भएको कुरा 戸籍 मा उल्लेख नहुने भएकाले इनकान (भिसा) को नवीनकरण वा परिवर्तन (在留資格) को प्रक्रियामा पनि ठुलो बाधा पुग्छ।
यस प्रकार यदि पार्टनरले विदेशमा आफूखुसी सम्बन्धविच्छेद गरेको छ भने "विदेशको सम्बन्धविच्छेद जापानमा अमान्य छ" भन्ने कुरालाई आधार मानेर जापानभित्रै पुनः औपचारिक रूपमा 離婚調停 वा अदालतको कानुनी प्रक्रिया सुरु गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
3. 【महत्त्वपूर्ण】अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविच्छेद पछिको "भिसा (在留資格)" को वास्तविक प्रक्रिया
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविच्छेद भइसकेपछि (वा विदेशको सम्बन्धविच्छेदको फैसला जापानमा मान्य भइसकेपछि) जापानमा बसिरहेका विदेशी नागरिकहरूले 出入国在留管理庁 (入管) मा तुरुन्तै आवश्यक प्रक्रियाहरू पुरा गर्नुपर्ने कानुनी कर्तव्य हुन्छ। यसमा लापरबाही गरेमा खराब परिस्थितिमा जापानमा बस्न नपाउने सम्भावना समेत हुने भएकाले विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ।
आधिकारिक नियममा आधारित कहिल्यै बिर्सन नहुने २ वटा मुख्य बुँदाहरू तल प्रस्तुत गरिएको छ:
बुँदा A: १४ दिनभित्र गर्नुपर्ने "配偶者に関する届出"
「日本人の配偶者等」 वा 「家族滞在」 जस्ता भिसामा जापानमा बसोबास गरिरहेका व्यक्तिहरूले सम्बन्धविच्छेद भएको मितिबाट १४ दिनभित्र 出入国在留管理局 मा "मैले पति/पत्नीसँग सम्बन्धविच्छेद गरेँ" भनी विवरण बुझाउनुपर्छ।
-
बुझाउने तरिका: तपाईं आफैँ 出入国在留管理庁 को काउन्टरमा गएर, हुलाक मार्फत पठाएर वा इन्टरनेटको माध्यमबाट 出入国在留管理庁電子届出システム प्रयोग गरी यो प्रक्रिया पुरा गर्न सक्नुहुन्छ।
-
कारबाही: यो विवरण सही समयमा नबुझाएमा अर्को पटक भिसा थप्ने (नवीकरण) बेलामा धेरै गाह्रो हुन सक्छ वा जरिवाना (२ लाख येन वा सोभन्दा कम) जस्ता कारबाही भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।
बुँदा B: ६ महिनाभित्र भिसा (在留資格) परिवर्तन गर्नुपर्ने
「日本人の配偶者等」 को भिसा भएका व्यक्तिहरूले सम्बन्धविच्छेद गरेपछि ६ महिना वा सोभन्दा बढी समयसम्म उचित कारण बिना श्रीमान्/श्रीमतीको रूपमा गर्नुपर्ने गतिविधिहरू (जस्तै सँगै बस्ने, सहयोग गर्ने आदि) नगरेको खण्डमा 在留資格 खारेज हुने प्रक्रियामा पर्न सक्छन्।
यदि तपाईं यसपछि पनि जापानमै रहन चाहनुहुन्छ भने तुरुन्तै अर्को भिसामा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्छ। उदाहरणका लागि जापानमा जन्मेका आफ्ना सन्तान (जापानी नागरिकता भएका) लाई आफैँले पाल्ने र हुर्काउने सन्दर्भमा 「定住者」 भिसा वा कम्पनीमा काम गर्नका लागि 「技術・人文知識・国際業務」 जस्ता वर्किङ भिसामा परिवर्तन गर्नुपर्छ।
4. जान्नै पर्ने कुरा! अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविच्छेद सम्बन्धी प्रश्नोत्तर (Q&A)
हामीकहाँ दिनहुँ आउने धेरै सोधपुछहरू मध्येबाट तपाईंहरूले "हो, मलाई यही कुरा जान्नु थियो!" भन्नुहुने ३ वटा महत्त्वपूर्ण प्रश्नहरूको जवाफ Q&A ढाँचामा दिएका छौँ।
Q1. मेरो पार्टनरले विदेशमा आफूखुसी सम्बन्धविच्छेदको फैसला लियो र मलाई कुनै सम्पर्क गरेको छैन। के उसले जापानको सरकारी कार्यालयमा मलाई थाहै नदिई "離婚届" बुझाएर स्वीकृत गराउन सक्छ?
A1. सम्भावना शून्य नै त भन्न सकिँदैन तर जापानी सरकारी कार्यालयको जाँच एकदमै कडा र गम्भीर हुन्छ। नियम अनुसार उसले विदेशको सम्बन्धविच्छेदको फैसला (मूल प्रति) र त्यसको जापानी अनुवाद सरकारी कार्यालयमा बुझाएर जापानको 戸籍 मा सम्बन्धविच्छेद भएको कुरा दर्ता गराउन खोज्नु सम्भव छ। तर जापानी सरकारी कार्यालयले उक्त फैसला 民事訴訟法118条 को सर्त (विशेष गरी तपाईंलाई कागजातहरू सही रूपमा पठाइएको थियो कि थिएन भन्ने कुरा) कडा रूपमा जाँच गर्छ। यदि तपाईंलाई कुनै पनि जानकारी दिइएको थिएन (केवल 公示送達 मात्र गरिएको थियो) भने सरकारी कार्यालयले उक्त आवेदन दर्ता नगरी कानुनी निर्णयका लागि法務局 मा पठाउँछ, त्यसैले यो सजिलै दर्ता हुँदैन। सुरक्षित रहनका लागि तपाईं आफैँले पहिले नै सरकारी कार्यालयमा 離婚届不受理申出 बुझाइराख्नु पनि एउटा बलियो रक्षात्मक उपाय हो।
Q2. जापानी श्रीमान्सँग मेरो सम्बन्धविच्छेद हुँदैछ। जापानमा जन्मेको बच्चा (जापानी नागरिकता भएको) लाई म आफैँसँग राखेर जापानमै हुर्काउन चाहन्छु, मेरो भिसा के हुन्छ?
A2. तपाईंले 「定住者」 भनिने 在留資格 मा भिसा परिवर्तन गर्न सक्ने पूर्ण सम्भावना रहन्छ। यदि जापानी नागरिकसँग जन्मेको आफ्नै सन्तानलाई जापानभित्रै आफैँले रेखदेख र पालनपोषण गर्नुहुन्छ भने 出入国在留管理庁 को निर्देशिका अनुसार 「定住者」 भिसामा परिवर्तन गर्न स्वीकृत हुने सम्भावना धेरै हुन्छ। यस जाँचमा तपाईंसँग बच्चाको वास्तविक अभिभावकत्व (親権) छ कि छैन, बच्चासँगै बसेर हुर्काइरहनुभएको छ कि छैन र जापानमा जीवनयापन गर्नका लागि आवश्यक पर्ने स्थिर आम्दानी वा सहयोग (बालपोषण खर्च वा कामको आम्दानी आदि) छ कि छैन भन्ने कुराहरू कडा रूपमा हेरिन्छ।
Q3. विदेशको अदालतबाट सम्बन्धविच्छेद भइसकेपछि जापानको 戸籍 मा त्यो कुरा दर्ता गराउनका लागि सरकारी कार्यालयमा कुन-कुन कागजातहरू लिएर जानुपर्छ?
A3. सामान्यतया तल उल्लेखित कागजातहरूको पूरा सेट आवश्यक पर्छ तर बुझाउनु अघि सम्बन्धित सरकारी कार्यालयमा अनिवार्य रूपमा बुझ्नुपर्छ। विदेशमा भएको सम्बन्धविच्छेदलाई जापानको 戸籍 मा दर्ता गराउनका लागि सामान्यतया निम्न कागजातहरू चाहिन्छ:
-
離婚届 (धेरैजसो अवस्थामा साक्षीको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दैन)
-
विदेशको अदालतले जारी गरेको "सम्बन्धविच्छेदको फैसलाको प्रमाणित प्रतिलिपि (मूल प्रति)"
-
फैसला पूर्ण रूपमा लागु भइसकेको प्रमाणित गर्ने 判決確定証明書
-
माथिका सबै कागजातहरूको "जापानी अनुवाद (अनुवादकको नाम, ठेगाना, हस्ताक्षर र छाप भएको)"
-
राहदानी (पासपोर्ट) जस्ता तपाईंको पहिचान खुलाउने कागजातहरू ※ध्यान दिनुहोस् कि सरकारी कार्यालयले उक्त फैसलाले जापानको वैध सर्तहरू पुरा गरेको छ कि छैन भनी 法務局 सँग परामर्श गर्ने हुनाले यो दर्ता हुनका लागि केही महिना वा सोभन्दा बढी समय लाग्ने गर्दछ।
5. निष्कर्ष: एक्लै चिन्तित नहुनुहोस्, विज्ञको सल्लाह लिनुहोस्
विदेशमा हुने एकतर्फी सम्बन्धविच्छेदको प्रक्रिया र त्यसपछिको भिसा परिवर्तनको प्रक्रियामा कानुन तथा अध्यागमन नियमहरू जटिल रूपमा जोडिएका हुन्छन्, त्यसैले आफैँ निर्णय गर्नु धेरै जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। "थाहै नपाई ओभरस्टे (अवैध बसाइ) हुन लागेको" वा "戸籍 को प्रक्रिया अगाडि नबढेको" जस्ता गम्भीर समस्याहरूबाट बच्नका लागि सुरुवाती चरणमै आवश्यक ज्ञान भएका 行政書士 सँग सल्लाह लिन हामी सुझाव दिन्छौँ।
हाम्रो कार्यालयले अन्तर्राष्ट्रिय विवाह, सम्बन्धविच्छेद र त्यसपछिको 在留資格 (भिसा) परिवर्तनको प्रक्रियासम्म, विदेशी नागरिकहरूको जापानको जीवनलाई पूर्ण रूपमा सहयोग गर्दै आएको छ। हामी बहुभाषिक परामर्श सेवा पनि प्रदान गर्दछौँ, त्यसैले कुनै पनि दुविधा वा चिन्ता भएमा जुनसुकै बेला हामीलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।
