Khi sống lâu năm tại Nhật, việc chúng ta xây dựng những mối quan hệ thân thiết như gia đình với đồng nghiệp hay bạn bè là điều rất phổ biến. Tuy nhiên, nếu một người bạn quý giá không may qua đời tại Nhật mà không có người thân ở bên cạnh, chúng ta sẽ phải làm gì...?
"Tôi rất lo lắng không biết căn hộ hay tiền tiết kiệm mà người bạn thân để lại tại Nhật sẽ đi về đâu khi họ không có người thân." "Tôi đã chăm sóc họ suốt bao năm qua như người nhà, liệu tôi có thể làm gì để giúp họ không?"
Trong trường hợp "相続人不在" (không có người thừa kế) như thế này tại đất nước Nhật Bản xa xôi, các thủ tục pháp lý sẽ trở nên vô cùng phức tạp. Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu những kiến thức mà những người đang hỗ trợ bạn bè, người quen nước ngoài tại Nhật cần nắm rõ.
Di sản của người nước ngoài qua đời tại Nhật sẽ ra sao?
Khi một người nước ngoài sống tại Nhật qua đời, về nguyên tắc cơ bản, tài sản để lại tại Nhật (bất động sản, tiền tiết kiệm, v.v.) sẽ được xử lý dựa trên luật pháp của quốc gia họ (luật pháp nước sở tại).
Tuy nhiên, khi sinh sống tại Nhật, có không ít trường hợp luật pháp Nhật Bản cũng sẽ can thiệp. Đặc biệt, trong tình trạng "相続人不在" – tức là người quá cố hoàn toàn không có 相続人 tại Nhật, hoặc không xác định được họ đang ở đâu, thì các thủ tục tại Nhật là điều bắt buộc.
Khi đó, một người có vai trò là "相続財産管理人" do 裁判所 chỉ định sẽ được lựa chọn. Sau khi người quản lý này thực hiện kiểm kê tài sản của người quá cố và thanh toán cho các chủ nợ, về nguyên tắc, phần di sản còn lại cuối cùng sẽ thuộc về 国庫 (日本政府).
Khả năng bạn được công nhận là "特別縁故者"
Tại đây, tôi muốn các bạn biết đến chế độ mang tên "特別縁故者（とくべつえんこしゃ）".
Nếu bạn có mối quan hệ thân thiết với người quá cố lúc sinh thời, đã tận tình chăm sóc sức khỏe hay lo toan mọi việc trong đời sống cho họ, thì dựa trên phán quyết của 裁判所, bạn có khả năng được công nhận là "特別縁故者" để nhận một phần hoặc toàn bộ di sản.
Trước khi từ bỏ với suy nghĩ "Vì mình không phải là người thân nên không thể làm gì cả", hãy kiểm tra các điểm dưới đây:
-
Người quá cố không có 相続人, hoặc tất cả những người có quyền thừa kế đã từ bỏ quyền này.
-
Bạn đã có mối quan hệ gắn bó như gia đình, chẳng hạn như đã tận tình chăm sóc, điều dưỡng hoặc hỗ trợ kinh tế cho người quá cố lúc sinh thời.
Tuy nhiên, thủ tục này không tự động diễn ra. Bạn cần phải nộp đơn lên 裁判所 với khẳng định "Tôi là 特別縁故者" và cần được cơ quan này công nhận.
Lưu ý về thời hạn thủ tục
Thủ tục này có thời hạn. Sau khi tình trạng không có 相続人 được xác định, "相続財産管理人" do 裁判所 chỉ định sẽ đưa ra thông báo tìm kiếm người thừa kế (lời kêu gọi "Có ai là 相続人 không?"). Bạn cần nộp đơn trong vòng 3 tháng kể từ khi thời hạn thông báo này kết thúc.
Nếu quá thời hạn này, dù bạn có mối quan hệ thân thiết đến đâu đi chăng nữa, bạn cũng sẽ mất quyền được chia di sản. Nếu xung quanh bạn có trường hợp như thế này, tôi khuyên bạn nên sớm tham vấn các chuyên gia.
[Q&A] Giải đáp các thắc mắc thường gặp!
Q1. Tôi không biết người bạn quá cố của mình có gia đình ở Việt Nam hay không. Tôi phải làm sao?
A. Trước tiên, cần phải xác nhận chính thức việc không có 相続人 tại Nhật. "相続財産管理人" do 裁判所 chỉ định sẽ điều tra 戸籍 và các thông tin tại địa phương. Vì việc tự điều tra là rất khó khăn, bạn hãy liên hệ trước với luật sư hoặc 行政書士.
Q2. Cần những bằng chứng gì để được công nhận là "特別縁故者"?
A. Bạn cần những bằng chứng chứng minh mình đã tận tình chăm sóc, hỗ trợ họ. Những ghi chép về việc đi lại bệnh viện, hóa đơn viện phí, ghi chép thăm hỏi, hay lịch sử tin nhắn LINE, email trao đổi hàng ngày đều là những bằng chứng hữu ích. Việc lưu giữ cẩn thận những thông tin này hàng ngày là rất quan trọng.
Q3. Thủ tục yêu cầu là "特別縁故者" có tốn kém nhiều chi phí không?
A. Thủ tục tại 裁判所 có thể sẽ cần đến 予納金 (chi phí thù lao cho người quản lý và các chi phí thủ tục khác). Chi phí sẽ khác nhau tùy thuộc vào quy mô tài sản và tình hình thực tế, vì vậy tôi khuyên bạn nên yêu cầu chuyên gia dự toán chi phí trước khi làm thủ tục.
Lời kết
Mong muốn được tiễn đưa một người bạn đã làm việc chăm chỉ tại đất nước Nhật Bản này một cách ấm áp nhất là một tình cảm vô cùng cao quý. Việc sắp xếp di sản không chỉ là một công việc hành chính đơn thuần, mà đó còn là quá trình giúp người quá cố nhìn lại cuộc đời họ đã xây dựng tại Nhật một lần cuối cùng.
Nếu người thân cận của bạn qua đời và bạn thấy lo lắng về các thủ tục, hãy liên hệ với văn phòng chúng tôi. Đặc biệt, các cơ chế về 在留資格 và thừa kế rất phức tạp. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.
