Xin chào các bạn. Với tư cách là một 行政書士 chuyên về các thủ tục nhập cảnh, gần đây tôi nhận được rất nhiều câu hỏi từ những người nước ngoài đang làm việc và sinh sống lâu dài tại Nhật Bản:
"Nếu chẳng may mình qua đời, gia đình mình để lại có phải đóng 相続税 (thuế thừa kế) tại Nhật không?" "Nếu bố mẹ mình ở quê nhà qua đời, liệu mình có phải đóng 相続税 tại Nhật hay không?"
Khi đã sinh sống tại Nhật trong một thời gian dài, chắc hẳn bạn đã tích lũy được nhiều tài sản như tiền tiết kiệm trong ngân hàng, bất động sản hoặc cổ phiếu tại Nhật. Đồng thời, nhiều bạn vẫn còn giữ tài sản ở quê nhà. Đừng nghĩ rằng "vì mình là người nước ngoài nên không liên quan". Thực tế, quy định về 相続税 tại Nhật không chỉ dựa trên quốc tịch của bạn. Tùy thuộc vào việc bạn "đang sống ở đâu" và "đã sống bao lâu", phạm vi đóng thuế sẽ thay đổi rất lớn.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích về cơ chế của 相続税 một cách dễ hiểu nhất, hạn chế dùng thuật ngữ chuyên môn phức tạp. Để bảo vệ tài sản quý giá của bản thân và tránh những rắc rối không đáng có cho người thân, hãy cùng tìm hiểu nhé.
Lưu ý: Về các thủ tục khai báo thuế cụ thể, đây là lĩnh vực chuyên môn của 税理士. Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức nền tảng. Khi phát sinh việc thừa kế, bạn hãy tham khảo ý kiến của 税理士 để đảm bảo tính chính xác.
1. Tại sao người nước ngoài cũng có thể phải đóng 相続税 tại Nhật?
Về nguyên tắc cơ bản, 相続税 tại Nhật có thể phát sinh khi "có tài sản tại Nhật Bản" hoặc "người thừa kế/người để lại di sản có địa chỉ cư trú tại Nhật".
Việc nghĩ rằng "tôi không mang quốc tịch Nhật nên không sao" là một sự hiểu lầm lớn. Nếu bạn đang sống tại Nhật, bạn cần tuân thủ các thủ tục thuế theo pháp luật Nhật Bản. Có 3 yếu tố quan trọng quyết định phạm vi chịu thuế mà bạn cần lưu ý:
-
Bạn đang sống ở đâu? (Có địa chỉ cư trú hay không)
-
Bạn đã sống ở Nhật bao lâu? (Quy tắc 10 năm)
-
Tài sản đang ở đâu? (Tài sản trong nước hay tài sản ở nước ngoài)
Đặc biệt, việc xác định "tài sản trong nước hay nước ngoài" có thể trở nên rất phức tạp. Ví dụ, nếu bạn đang sống tại Nhật mà qua đời, thì không chỉ tài sản ở Nhật mà cả tài sản ở nước ngoài cũng có thể trở thành đối tượng chịu 相続税 tại Nhật. Ngược lại, nếu bạn không sống tại Nhật, chỉ những tài sản có tại Nhật mới bị đánh thuế.
2. Quy tắc quan trọng để xác định "Tài sản ở đâu"
Trong thế giới của 相続税, việc xác định vị trí của tài sản là vô cùng quan trọng. Nó không đơn thuần chỉ là "vị trí địa lý của bất động sản đó". Có những quy tắc cụ thể do 国税庁 quy định mà bạn cần biết:
-
Bất động sản: Dựa trên vị trí bất động sản đó (Nếu ở Nhật thì là tài sản trong nước).
-
Tiền gửi, tiền tiết kiệm: Dựa trên vị trí của chi nhánh hoặc văn phòng nơi nhận tiền gửi.
-
Cổ phiếu, trái phiếu: Dựa trên trụ sở chính hoặc văn phòng chính của công ty phát hành.
-
Tiền trợ cấp thôi việc (退職手当): Dựa trên trụ sở chính hoặc văn phòng chính của nơi chi trả.
-
Khoản nợ (khi bạn cho người khác vay): Dựa trên địa chỉ của người vay tiền.
Như bạn thấy, không chỉ là tài sản hữu hình, mà dựa vào địa điểm của hợp đồng hay trụ sở doanh nghiệp, tài sản sẽ được phân loại là "tài sản trong nước" hay "tài sản nước ngoài". Việc tự rà soát xem tiền tiết kiệm, bảo hiểm hay các quyền lợi của mình thuộc loại nào là rất cần thiết.
3. Cạm bẫy của "Quy tắc 10 năm"
Đối với người nước ngoài, "Quy tắc 10 năm" là yếu tố cực kỳ quan trọng. Không phải cứ sống ở Nhật là toàn bộ tài sản đều bị đánh 相続税. Phạm vi tính thuế sẽ thay đổi dựa trên khoảng thời gian: "Trong vòng 15 năm qua, bạn đã sống tại Nhật quá 10 năm hay chưa".
Ngay cả khi bạn đang sống tại Nhật, quy tắc cũng sẽ khác biệt tùy vào trạng thái cư trú của bạn, ví dụ như trường hợp được coi là "cư trú tạm thời" (như 留学生 hay 特定技能実習) so với trường hợp là 永住者 có cuộc sống ổn định tại Nhật.
Dù bạn nghĩ rằng "mình mới sống ở Nhật vài năm nên không sao", nhưng đôi khi thời gian trôi qua nhanh hơn bạn nghĩ và phạm vi bị đánh thuế tại Nhật đã mở rộng từ lúc nào không hay. Nếu bạn đã sống ở Nhật lâu năm, tôi khuyên bạn nên nhờ chuyên gia kiểm tra tình trạng cư trú của mình.
4. Các câu hỏi thường gặp (Q&A)
Q1. Bố mẹ tôi ở quê nhà qua đời. Tôi có phải đóng 相続税 tại Nhật cho bất động sản hay tiền gửi ở nước ngoài không?
A. Nếu bạn đang sống tại Nhật, ngay cả khi tài sản ở nước ngoài, bạn vẫn có khả năng trở thành đối tượng chịu 相続税 tại Nhật. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc rất lớn vào tình trạng cư trú và quốc tịch của người để lại di sản, cũng như thời gian bạn đã sống tại Nhật. Khi phát sinh thừa kế, đừng vội tự quyết định, hãy tham khảo ý kiến của 税理士 am hiểu về 国際相続.
Q2. Tôi có 永住許可 (永住者), liệu tất cả tài sản của tôi có đương nhiên trở thành đối tượng của 相続税 không?
A. Việc có tư cách lưu trú là 永住者 và việc được xác định là "có địa chỉ cư trú" theo luật thuế là hai vấn đề khác nhau. Tuy nhiên, vì người 永住者 thường được coi là có nền tảng cuộc sống tại Nhật, nên phạm vi chịu 相続税 thường rộng hơn. Những ai có tài sản ở cả Nhật và quê nhà cần đặc biệt lưu ý.
Q3. Tôi không tự tin về thủ tục bằng tiếng Nhật, tôi nên hỏi ai?
A. Liên quan đến thủ tục thuế, chuyên gia là 税理士. Còn 行政書士 là chuyên gia về visa và tư cách lưu trú, vì vậy chúng tôi không thể làm thủ tục khai báo thuế hay tính toán số thuế phải nộp. Tuy nhiên, chúng tôi có thể hỗ trợ các vấn đề liên quan đến thủ tục thừa kế như "Gia hạn visa thế nào?", "Cần giấy tờ gì để sang tên bất động sản thừa kế?". Hãy bắt đầu bằng việc tìm đến văn phòng 行政書士 có liên kết với 税理士.
5. Lời kết: Để tránh những rắc rối không đáng có
Thừa kế liên quan đến nhiều quốc gia giữa Nhật Bản và nước ngoài là một vấn đề rất phức tạp và đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Nếu bạn tự phán đoán "chắc là không sao" rồi bỏ qua việc khai báo, bạn có thể đối mặt với rủi ro bị truy thu thuế (追徴課税) hoặc bị thanh tra thuế sau này.
Điều quan trọng là thực hiện 3 bước sau:
-
Liệt kê tài sản và nợ của bản thân (cả trong và ngoài nước Nhật).
-
Xác nhận xem mình là đối tượng cư trú hay không cư trú theo luật thuế.
-
Tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi việc thừa kế phát sinh (nếu có thể, hãy làm khi bạn còn khỏe mạnh).
Thừa kế cũng là "bức thư cuối cùng" gửi đến gia đình còn lại. Để tránh tranh chấp và gánh nặng thuế không đáng có, hãy bắt đầu chuẩn bị từng chút một ngay từ bây giờ.
Nếu bạn đang lo lắng về các thủ tục visa hoặc liên quan đến thừa kế, đừng ngần ngại liên hệ. Đối với vấn đề visa, hãy hỏi 行政書士, và đối với vấn đề thừa kế, hãy tìm đến 税理士 để được tư vấn chính xác nhất.
