Gần đây, ngày càng nhiều trường hợp "vô tình vi phạm pháp luật chỉ vì nghĩ rằng làm thêm một chút cũng không sao". Mặc dù hầu hết các bạn đều không có ý xấu, nhưng trong thế giới của 入管法 (出入国管理及び難民認定法), một khi đã vi phạm thì không thể nói "tôi không biết" để được bỏ qua. Thực tế luôn rất khắc nghiệt.
Bài viết này sẽ giải thích dễ hiểu về ranh giới của "không hợp pháp" (不法就労) và những rủi ro đi kèm, giúp các bạn an tâm làm việc tại Nhật Bản.
1. "Tư cách lưu trú" (在留資格) của bạn cho phép làm những công việc gì?
Đầu tiên, điều quan trọng nhất cần ghi nhớ là mỗi loại "在留資格" (tư cách lưu trú) mà người nước ngoài tại Nhật đang sở hữu đều quy định rõ nội dung hoạt động "bạn được phép làm gì tại Nhật".
Ví dụ, những người có visa "技術・人文知識・国際業務" đang ở Nhật để làm công việc kỹ sư hoặc nghiệp vụ marketing tại công ty. Vậy, nếu dùng chính visa này để "làm các công việc chân tay nặng nhọc tại công trường" hoặc "giao hàng ca đêm tại cửa hàng tiện lợi", chuyện gì sẽ xảy ra?
Kết luận là, đây sẽ trở thành "không hợp pháp" (不法就労). Ngay cả khi làm trong cùng một công ty, nếu công việc đó vượt quá phạm vi chuyên môn đã được cấp phép cho visa của bạn và bạn làm những công việc lao động phổ thông đơn thuần, thì điều đó là không được phép.
Nhiều người thường hiểu nhầm rằng "đi làm" là giống nhau, nhưng không phải vậy. Loại visa bạn đang giữ có khớp với công việc thực tế bạn đang làm hay không? Đây là điểm cực kỳ quan trọng.
2. Cẩn thận! Những cái bẫy "không hợp pháp" thường gặp
Tại đây, tôi xin giới thiệu một ví dụ thực tế. Anh A đang làm kỹ sư, vào cuối tuần rảnh rỗi, anh đã giúp đỡ tại một công trường xây dựng 2-3 lần mỗi tuần theo lời giới thiệu của người quen. Anh chia sẻ rằng: "Tôi thích vận động cơ thể, và nếu có thêm chút tiền tiêu vặt thì cũng tốt...".
Tuy nhiên, visa của anh A là "技術・人文知識・国際業務". Với visa này, anh có thể làm giám sát công trường đưa ra chỉ thị, nhưng tuyệt đối không được phép tự mình vào công trường để làm lao động chân tay.
Điều này cũng tương tự với các bạn "留学生" (du học sinh). Nếu có "資格外活動許可", các bạn có thể làm thêm tối đa 28 giờ/tuần. Tuy nhiên, nếu làm quá thời gian cho phép, hoặc làm tại những nơi không được cấp phép (ví dụ: "パチンコ店" hoặc các cơ sở kinh doanh giải trí người lớn liên quan đến mạt chược, v.v.), thì ngay lập tức sẽ trở thành không hợp pháp.
Những việc bắt đầu chỉ vì "bạn bè rủ" hay "thiếu tiền" có thể chính là nguyên nhân kết thúc cuộc sống tại Nhật của bạn.
3. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu bị phát hiện làm việc không hợp pháp?
Nếu bị cảnh sát hoặc cơ quan quản lý xuất nhập cảnh phát hiện làm việc không hợp pháp, bạn sẽ phải chịu những hình phạt nào?
Trước hết, nếu bị xác định là "chuyên tâm/làm chính" (専ら行っている), bạn có thể bị phạt tù có thời hạn hoặc tù không thời hạn dưới 3 năm, hoặc bị phạt tiền dưới 3 triệu Yên theo "入管法70条". Hơn nữa, không chỉ chịu hình phạt hình sự, bạn còn trở thành đối tượng của "trục xuất" (退去強制処分) và buộc phải rời khỏi Nhật Bản.
"Chuyên tâm/làm chính" không có nghĩa là chỉ làm công việc đó. Cơ quan chức năng sẽ xem xét tổng thể dựa trên tính liên tục của công việc, thu nhập và việc bạn có thực hiện đúng mục đích lưu trú ban đầu hay không.
Đáng sợ hơn nữa là, ngay cả khi chỉ làm thêm một lần, nếu bị coi là không hợp pháp, khả năng cao là bạn sẽ không được gia hạn visa cho lần tới. Sự nghiệp mà bạn đã cố gắng xây dựng có thể tiêu tan chỉ vì một lần làm thêm bất cẩn.
4. Những lưu ý để tránh làm việc không hợp pháp
Để tránh những rắc rối không đáng có, hãy ghi nhớ 3 điều sau:
-
Kiểm tra lại visa của chính mình: Hãy xác nhận lại xem visa hiện tại của bạn "được phép làm gì và không được phép làm gì".
-
Xin cấp phép: Khi "留学生" làm thêm, hãy chắc chắn rằng bạn đã nhận được "資格外活動許可" và kiểm tra xem mình có đang làm trong phạm vi cho phép (dưới 28 giờ/tuần) hay không.
-
Tránh xa những công việc đáng ngờ: Những lời mời gọi như "kiếm tiền dễ dàng", "không cần kỹ năng đặc biệt" thường ẩn chứa cái bẫy không hợp pháp.
5. Q&A về việc làm không hợp pháp
Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc thường gặp từ các bạn độc giả.
Q1: Công ty chỉ đạo tôi "hỗ trợ cả ở công trường nữa", nếu từ chối thì có bị sa thải không?
A: Ngay cả khi đó là chỉ đạo từ công ty, bạn cũng không được phép thực hiện các công việc vi phạm pháp luật. Hãy nói với công ty rằng: "Với visa của tôi, tôi không thể làm công việc đó, xin hãy kiểm tra lại với 行政書士". Để bảo vệ bản thân, bạn cần phải có thái độ kiên quyết.
Q2: Làm tình nguyện thì có bị coi là không hợp pháp không?
A: Ngay cả là tình nguyện, nếu bị coi là "công việc mang tính lợi nhuận" hoặc "lao động không phải là công việc chuyên môn của bạn", vẫn có nguy cơ bị đánh giá là không hợp pháp. Không phải cứ không nhận lương là an toàn.
Q3: Nếu bị cảnh sát bắt, tôi có bị bắt về nước ngay lập tức không?
A: Không hẳn là sẽ bị trục xuất ngay lập tức, nhưng bạn sẽ bị bàn giao cho cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và phải chịu sự điều tra nghiêm ngặt. Kết quả là khả năng cực kỳ cao bạn sẽ bị hủy tư cách lưu trú hoặc nhận lệnh trục xuất. Đừng bao giờ làm việc với suy nghĩ chủ quan.
Lời kết
Để có thể an tâm cố gắng vì mục tiêu tại Nhật Bản, tuân thủ pháp luật chính là con đường ngắn nhất.
Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào như "công việc hiện tại có làm được với visa của mình không?", "công việc công ty yêu cầu có vẻ không ổn", đừng ngần ngại tự mình lo lắng mà hãy tham khảo ý kiến của 行政書士 chuyên về visa. Chỉ cần một bước kiểm tra nhỏ cũng đủ để bảo vệ sự nghiệp của bạn tại Nhật.
Hãy luôn giữ cho mình những kiến thức đúng đắn để tiếp tục cuộc sống tuyệt vời tại Nhật Bản nhé.
