1. Lời mở đầu: Gửi tới tất cả các bạn người nước ngoài đang làm việc tại Nhật Bản
Trong quá trình làm việc chăm chỉ với tư cách là nhân viên công ty tại Nhật Bản, bạn sẽ làm gì nếu chẳng may gặp phải bạo bệnh hoặc chấn thương bất ngờ và phải xin nghỉ việc? "Nếu nghỉ việc thì không có lương, liệu có sống nổi không?", "Tiền nhà, tiền điện nước phải trả thế nào đây?"... Chắc hẳn có rất nhiều bạn người nước ngoài đang phải đối mặt với những nỗi lo lắng lớn như vậy.
Xin chào các bạn. Tại trang web này, 行政書士 chuyên về 在留資格 (VISA) tại Nhật Bản sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất những thông tin hữu ích cho cuộc sống cũng như các thủ tục cần thiết của người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật.
Trên thực tế, nước Nhật có một chế độ hỗ trợ công cộng rất đáng tin cậy nhằm bảo vệ cuộc sống của nhân viên công ty khi họ phải nghỉ việc dài ngày do bị ốm hoặc chấn thương. Đó chính là chế độ 「傷病手当金（しょうびょうてあてきん）」. Chế độ này không chỉ dành riêng cho người Nhật. Chỉ cần đáp ứng đủ điều kiện, tất cả các bạn người nước ngoài đang làm việc tại Nhật cũng đều có thể nhận được quyền lợi tương tự.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích một cách tận tình, dễ hiểu và hoàn toàn không sử dụng các thuật ngữ pháp lý phức tạp về việc 傷病手当金 là chế độ như thế nào, làm sao để nhận được, và cả vấn đề mà nhiều người quan tâm là "ảnh hưởng của chế độ này đối với 在留資格 (VISA)". Các bạn hãy đọc đến cuối bài viết để chuẩn bị sự an tâm cho bản thân nếu chẳng may có sự cố xảy ra nhé.
2. 傷病手当金 là gì? Giải thích cơ chế một cách dễ hiểu nhất
Nói một cách đơn giản, 傷病手当金 là "khoản trợ cấp mà Nhà nước (Thông qua 健康保険) sẽ hỗ trợ một phần chi phí sinh hoạt trong thời gian bạn phải nghỉ việc để điều trị bệnh tật, chấn thương và không được công ty trả lương".
Nếu bạn được tuyển dụng vào một công ty ở Nhật theo diện nhân viên chính thức, hoặc làm nhân viên bán thời gian (arubaito/part-time) với thời gian làm việc đạt mức quy định, bạn sẽ được tham gia vào 「健康保険」 của công ty. Khoản trợ cấp này chính là một phần nằm trong hệ thống của 健康保険.
Tại sao lại có chế độ này?
Nếu bạn phải nghỉ việc và thu nhập giảm về mức 0, cuộc sống của bản thân bạn cũng như gia đình sống cùng chắc chắn sẽ rơi vào bế tắc. Chế độ này được tạo ra chính là để ngăn chặn tình huống đó, giúp bạn có thể yên tâm tập trung điều trị và sớm quay trở lại làm việc.
3. Người nước ngoài có được nhận không? 4 điều kiện bắt buộc cần vượt qua
Để khẳng định ngay từ đầu, dù là người nước ngoài, chỉ cần bạn là "người được bảo hiểm (chính chủ) đang tham gia 健康保険 của công ty" thì bất kể quốc tịch nào, tất cả mọi người đều có quyền được nhận trợ cấp.
Tuy nhiên, không phải ai cũng được nhận một cách vô điều kiện. Bạn cần phải đáp ứng toàn bộ 4 điều kiện dưới đây:
Điều kiện ①: Nghỉ việc để điều trị bệnh tật hoặc chấn thương không liên quan đến công việc
Các trường hợp mắc bệnh như cảm cúm, đau dạ dày, trầm cảm... hoặc bị chấn thương do ngã, gãy xương trong thời gian nghỉ ngơi cá nhân vào ngày nghỉ đều thuộc đối tượng được nhận. ※ Chú ý: Chấn thương hoặc bệnh tật xảy ra trong giờ làm việc hoặc trên đường đi làm sẽ thuộc đối tượng của một chế độ khác mang tên 「労災保険」, do đó bạn sẽ không thể sử dụng 傷病手当金.
Điều kiện ②: Được bác sĩ chứng nhận là "không ở trong trạng thái có thể làm việc"
Nếu chỉ dựa vào phán đoán cá nhân của bạn như "cảm thấy mệt nên xin nghỉ" thì sẽ không được chấp nhận. Bạn bắt buộc phải đến bệnh viện để bác sĩ khám, và bác sĩ phải cấp chứng nhận rằng "tình trạng hiện tại của người này không thể làm việc được".
Điều kiện ③: Phải nghỉ việc liên tục từ 3 ngày trở lên, và vẫn tiếp tục nghỉ từ ngày thứ 4
Đây là điểm mà mọi người dễ nhầm lẫn nhất. 3 ngày đầu tiên kể từ khi bạn bắt đầu nghỉ việc được gọi là 「待期期間」. Trong 3 ngày này, bạn sẽ không được nhận trợ cấp. Sau khi đã nghỉ liên tục đủ 3 ngày, nếu sang ngày thứ 4 bạn vẫn không thể đi làm, thì khoản trợ cấp sẽ bắt đầu được tính và chi trả từ ngày thứ 4 đó trở đi. ※ Trong 3 ngày đầu tiên này, bạn có thể tính cả các ngày nghỉ định kỳ của công ty (Thứ Bảy, Chủ Nhật, ngày lễ công cộng) hoặc những ngày bạn chủ động xin nghỉ phép có lương (Yukyū).
Điều kiện ④: Không được công ty trả lương trong thời gian nghỉ việc
Vì đây là khoản trợ cấp nhằm mục đích hỗ trợ cuộc sống, nên nếu trong thời gian nghỉ việc bạn vẫn được công ty trả lương đầy đủ như bình thường thì trợ cấp sẽ không được chi trả. Tuy nhiên, nếu công ty có trả một phần lương nhưng số tiền đó ít hơn "số tiền đáng lẽ bạn được nhận từ 傷病手当金", bạn sẽ được nhận phần tiền chênh lệch còn thiếu.
4. Được nhận bao nhiêu tiền? Cách tính khoản trợ cấp
Điều mà các bạn quan tâm nhất chắc chắn là "cụ thể mình sẽ nhận được bao nhiêu tiền về tay", đúng không nào?
Nói một cách khái quát, số tiền 傷病手当金 được chi trả cho mỗi ngày nghỉ sẽ bằng "khoảng 2/3 số lương của bạn khi đi làm bình thường (Tổng số tiền lương bao gồm cả lương cơ bản và các khoản phụ cấp)".
Quy tắc tính toán chính xác
Khoản tiền này sẽ được tính toán dựa trên mức trung bình của 「標準報酬月額」 (Hiểu đơn giản là mức phân loại bậc lương của bạn) trong vòng 1 năm gần nhất.
-
Công thức tính: 【Mức lương bậc trung bình của từng tháng trong 12 tháng gần nhất】 ÷ 30 ngày × 2/3 = Số tiền nhận được trên mỗi ngày nghỉ.
Ví dụ: Đối với một bạn có tổng thu nhập mỗi tháng khoảng 30 vạn Yên (300.000 Yên), số tiền trợ cấp nhận được cho mỗi ngày nghỉ sẽ là khoảng 6.666 Yên. Nếu nghỉ trọn vẹn 1 tháng (30 ngày), số tiền nhận được tính ra sẽ rơi vào khoảng 20 vạn Yên (200.000 Yên). Với số tiền này được chi trả, bạn hoàn toàn có thể trang trải được phần lớn tiền nhà và chi phí sinh hoạt trong thời gian nghỉ việc rồi đúng không?
5. Được dùng đến khi nào? Cách đếm thời gian được nhận trợ cấp
Tùy thuộc vào loại bệnh, có những trường hợp quá trình điều trị sẽ kéo dài. Vậy chúng ta có thể nhận khoản trợ cấp này cho đến bao giờ?
Theo quy định hiện hành, bạn có thể nhận trợ cấp "trong tổng thời gian tối đa là 1 năm 6 tháng kể từ ngày bắt đầu được chi trả".
Ý nghĩa của từ 「通算」 (Cộng dồn/Tính tổng) là gì?
Theo quy định cũ trước đây, một khi trợ cấp đã bắt đầu được chi trả, ngay cả khi sức khỏe của bạn tiến triển tốt và bạn quay lại làm việc một thời gian, thì chế độ này vẫn sẽ "kết thúc đúng sau 1 năm 6 tháng theo lịch tính từ ngày bắt đầu".
Tuy nhiên, nhờ đợt sửa đổi luật vào ngày 1 tháng 1 năm 2022, hiện nay luật đã đổi thành "cho đến khi tổng số ngày thực tế bạn nhận trợ cấp đạt đủ 1 năm 6 tháng (tương đương 540 ngày)". Ví dụ, đối với các trường hợp điều trị ung thư hoặc bệnh về tâm lý, người bệnh phải trải qua quá trình: "Nhập viện nghỉ việc (Nhận trợ cấp) → Sức khỏe hồi phục và đi làm lại vài tháng (Tạm dừng nhận trợ cấp) → Bệnh tái phát lại phải nghỉ (Tái khởi động nhận trợ cấp)". Trong những trường hợp phải ra vào viện nhiều lần như vậy, thời gian bạn đi làm lại sẽ được trừ ra, và bạn vẫn được nhận trọn vẹn đủ 1 năm 6 tháng tiền trợ cấp. Đây là một cơ chế cực kỳ an tâm cho người lao động.
6. 【CỰC KỲ QUAN TRỌNG】Lưu ý đặc biệt dành riêng cho người nước ngoài! Ảnh hưởng tới 在留資格 (VISA)?
Với tư cách là một 行政書士 chuyên về VISA Nhật Bản, từ đây tôi xin giải thích chi tiết về câu hỏi mà người nước ngoài lo lắng nhất: "Nếu nghỉ việc trong thời gian dài, liệu có gây ảnh hưởng xấu tới VISA hiện tại hoặc lần gia hạn tiếp theo hay không?".
Câu trả lời là: Nếu bạn thực hiện đúng các thủ tục quy định và nhận 傷病手当金 để dưỡng bệnh, thì thông thường bạn sẽ không bị tước VISA hay bị từ chối gia hạn chỉ vì lý do đó. Tuy nhiên, bạn bắt buộc phải nắm rõ các quy định và lưu ý mang tính pháp lý sau đây:
① Về vấn đề không thực hiện hoạt động của 「就労資格」 (VISA lao động) từ 3 tháng trở lên
Đối với những bạn sở hữu VISA lao động như "Kỹ thuật - Tri thức nhân văn - Nghiệp vụ quốc tế" (Gi-jin-koku), có một quy định là nếu bạn không thực hiện các hoạt động thuộc VISA đó (Tức là làm việc tại công ty) từ 3 tháng trở lên mà không có lý do chính đáng, bạn có khả năng sẽ bị Cục Quản lý Xuất nhập cảnh (出入国在留管理庁) tước bỏ 在留資格. Tuy nhiên, "Việc nghỉ việc dài hạn để điều trị bệnh tật, chấn thương" được quy định là một 「正当な理由」 (Lí do chính đáng) bởi 出入国在留管理庁. Chỉ cần bạn có thể chứng minh được bản thân không phải lười biếng trốn việc mà là bất khả kháng phải nghỉ để điều trị (Thông qua các giấy tờ như 診断書 của bác sĩ, 休職証明書 của công ty, hoặc 傷病手当金の決定通知書...), bạn sẽ hoàn toàn không gặp vấn đề gì.
② Lưu ý khi gia hạn VISA (申請 在留期間更新許可申請)
Nếu thời điểm gia hạn VISA đến đúng vào lúc bạn đang nghỉ việc, Cục Quản lý Xuất nhập cảnh (出入国在留管理庁) sẽ thẩm định xem "liệu bạn có đủ năng lực kinh tế để tiếp tục sinh sống ổn định tại Nhật Bản sau này hay không". Vào lúc đó, nếu bạn hoàn toàn không có thu nhập thì việc xét duyệt sẽ trở nên rất khắt khe. Thế nhưng, nếu bạn giải trình và chứng minh rõ ràng bằng các giấy tờ kèm theo như 診断書 của bác sĩ hay giấy xác nhận lịch trình trở lại làm việc do công ty cấp với nội dung: "Hiện tại, tôi đang nhận 傷病手当金 để duy trì cuộc sống và dự kiến sẽ quay trở lại làm việc sau ○ tháng nữa theo đúng chẩn đoán của bác sĩ", thì khả năng cao bạn vẫn sẽ được cấp phép gia hạn thành công.
7. Góc giải đáp thắc mắc Q&A "Đây đúng là điều tôi muốn biết!" dành cho người nước ngoài
Dưới đây là phần trả lời cho 3 câu hỏi lớn mà chúng tôi thường xuyên nhận được từ các bạn người nước ngoài:
Q1. Tôi mới đến Nhật (Mới vào công ty hiện tại được vài tháng) thì có được nhận 傷病手当金 không?
A1. Có, chỉ cần đáp ứng đủ điều kiện là bạn hoàn toàn có thể nhận được! Vì quy định tính tiền trợ cấp dựa trên "Mức trung bình của bậc lương trong 1 năm gần nhất", nên với những bạn làm việc chưa đủ 1 năm, số tiền sẽ được tính dựa trên "Mức trung bình của vài tháng kể từ khi bạn vào làm" hoặc "Số liệu trung bình của toàn bộ 健康保険組合" (Tùy theo mức nào thấp hơn). Số tiền nhận được có thể dao động đôi chút, nhưng quyền được nhận trợ cấp của bạn đã được thiết lập ngay từ ngày đầu tiên bạn vào công ty và tham gia 健康保険 tại Nhật, vì vậy hãy yên tâm nhé.
Q2. Trong thời gian đang nhận 傷病手当金, thời hạn hợp đồng với công ty kết thúc và tôi phải nghỉ việc. Sau khi nghỉ việc rồi thì khoản trợ cấp có bị cắt không?
A2. Nếu đáp ứng đủ một số điều kiện nhất định, bạn vẫn có thể tiếp tục nhận trợ cấp ngay cả sau khi đã nghỉ việc tại công ty! Nếu tính tới ngày bạn nghỉ việc ở công ty mà bạn vượt qua được 2 điều kiện dưới đây, bạn vẫn có thể tiếp tục nhận tiền trợ cấp cho khoảng thời gian còn lại (Tối đa lên đến 1 năm 6 tháng):
-
Thời gian bạn là người tham gia 健康保険 phải liên tục từ 1 năm trở lên tính đến ngày nghỉ việc (※ Nếu bạn chuyển từ công ty cũ sang công ty mới mà 健康保険 được nối liền không trống một ngày nào thì có thể cộng dồn thời gian của 2 công ty).
-
Tính đến ngày nghỉ việc, bạn phải là người đang được nhận 傷病手当金, hoặc đã đạt đủ điều kiện để nhận trợ cấp (Đang trong trạng thái nghỉ việc từ 4 ngày trở lên). ※ Một điểm cực kỳ cần chú ý: Nếu vào ngày nghỉ việc chính thức, bạn có đi làm dù chỉ là đến để chào hỏi mọi người, bạn sẽ bị coi là "đã ở trạng thái có thể làm việc" và sẽ mất quyền nhận trợ cấp sau khi nghỉ việc. Hãy nhớ rằng ngày nghỉ việc chính thức đó bạn cũng bắt buộc phải nghỉ ở nhà.
Q3. Vì bị bệnh nặng không thể cử động để tự làm thủ tục ứng tuyển được. Hơn nữa, việc viết các giấy tờ bằng tiếng Nhật đối với tôi rất khó khăn. Tôi nên làm thế nào?
A3. Hãy nhờ sự hỗ trợ từ bộ phận hành chính tổng hợp (Nhân sự hoặc Lao động) của công ty bạn! Trong tờ đơn xin nhận 傷病手当金, không chỉ có phần do chính bạn viết, mà còn có cả "Phần công ty chứng nhận tình trạng đi làm và lương" cùng với "Phần bác sĩ chứng nhận tình trạng bệnh lý". Thông thường, người phụ trách của công ty sẽ chuẩn bị sẵn giấy tờ, hướng dẫn bạn cách viết phần cá nhân hoặc đứng ra làm thay thủ tục cho bạn. Nếu có bất kỳ phần nào không hiểu trong các văn bản tiếng Nhật, đừng ngần ngại, hãy trao đổi ngay với bộ phận phụ trách của công ty hoặc thảo luận với các chuyên gia như chúng tôi.
8. Tổng kết: Đừng chịu đựng lo lắng một mình, hãy thảo luận với công ty và chuyên gia
Đối với người nước ngoài đang làm việc tại Nhật Bản, việc không thể làm việc do bệnh tật hay chấn thương thực sự là một điều vô cùng bất an. Thế nhưng, nước Nhật luôn có sẵn một chế độ tuyệt vời mang tên 「傷病手当金」 để nâng đỡ và bảo vệ cuộc sống của các lao động nước ngoài.
Hãy tận dụng chế độ này để giảm bớt gánh nặng tài chính, và trước hết hãy tập trung 100% năng lượng vào việc chữa trị cho cơ thể khỏe lại. Thêm vào đó, nếu thời gian nghỉ việc kéo dài hoặc thời điểm gia hạn VISA đang đến gần khiến bạn lo âu, tuyệt đối đừng chịu đựng và giữ kín trong lòng một mình. Hãy sớm liên hệ tới các quầy tư vấn công cộng của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh hoặc các 行政書士 chuyên về VISA để nhận được sự trợ giúp kịp thời.
Chúng tôi luôn luôn ủng hộ và đồng hành cùng bạn, để bạn có thể yên tâm làm việc và sinh sống khỏe mạnh tại Nhật Bản!
