Chào các bạn người Việt Nam đang sinh sống tại Nhật Bản. Tôi là 行政書士 chuyên về các loại VISA và tư cách lưu trú tại Nhật.
Có không ít bạn đang lo lắng vì những lý do như: "Lỡ quên gia hạn dẫn đến quá hạn visa (cư trú bất hợp pháp)" hay "Dù không thể tiếp tục ở lại Nhật theo diện hiện tại nhưng lại có hoàn cảnh đặc biệt không thể về nước". Về nguyên tắc, nếu vi phạm quy định của Nhật bạn sẽ phải về nước, nhưng Chính phủ Nhật Bản có một chế độ đặc biệt cho phép Bộ trưởng Bộ Tư pháp xem xét hoàn cảnh riêng của từng người để cấp phép ở lại.
Đó chính là "在留特別許可" (Cho phép cư trú đặc biệt).
Từ tháng 6 năm 2024, luật đã được thay đổi và có một số điểm mới quan trọng. Hôm nay, dưới góc nhìn của một chuyên gia, tôi sẽ giải thích chi tiết và dễ hiểu về chế độ này cũng như cách thức để có thể nhận được sự cho phép này.
1. 在留特別許可 là gì? (Một "cánh cửa cứu cánh" đặc biệt)
Thông thường, khi hết hạn visa hoặc vi phạm Luật nhập cảnh, thủ tục "Trục xuất (cưỡng chế về nước)" sẽ được tiến hành. Tuy nhiên, nếu bạn có gia đình ở Nhật hoặc có lý do nhân đạo khiến việc về nước trở nên cực kỳ khó khăn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có thể cân nhắc và cấp phép cho bạn ở lại Nhật.
Điểm mấu chốt cần lưu ý: Đây là một quyết định "đặc biệt", không phải là quyền lợi mặc định dành cho tất cả mọi người.
Điểm thay đổi lớn từ năm 2024 Trước đây, bạn chỉ có thể chờ đợi quyết định trong khi đang làm thủ tục sau khi đã bị tạm giữ hoặc tự ra đầu thú. Tuy nhiên, theo luật mới (có hiệu lực từ ngày 10/6/2024), bản thân người nước ngoài đã có thể trực tiếp nộp đơn xin "在留特別許可".
Tuy nhiên, nếu bạn đã nhận được lệnh trục xuất (退去強制令書), bạn sẽ không thể nộp đơn này nữa. Do đó, thời điểm thực hiện là cực kỳ quan trọng.
2. Những trường hợp nào dễ được cấp phép? (Yếu tố tích cực)
Trong "Hướng dẫn (Guideline)" công bố bởi Cục Xuất nhập cảnh, các trường hợp sau đây thường được xem xét theo hướng tích cực:
-
Có vợ/chồng hoặc con cái là người Nhật: Việc đang sinh sống ổn định cùng gia đình tại Nhật được xem xét rất kỹ. Đặc biệt, "lợi ích của trẻ em" được ưu tiên hàng đầu. Ví dụ: Nếu đứa trẻ sinh ra, lớn lên tại Nhật và chỉ có thể nói tiếng Nhật, khả năng cha mẹ được phép ở lại để đảm bảo môi trường giáo dục cho con là rất cao.
-
Sống ở Nhật lâu năm và hòa nhập tốt với cộng đồng: Không chỉ là thời gian sống bao lâu, mà việc bạn tham gia vào các hoạt động trường học, hội đoàn địa phương hay có mối quan hệ tốt với người Nhật xung quanh cũng là một điểm cộng lớn.
-
Nạn nhân của tội phạm buôn người: Những trường hợp bị ép buộc làm việc ngoài ý muốn hoặc bị khống chế sẽ được xem xét cấp phép dưới góc độ bảo hộ.
-
Người tị nạn hoặc cần được bảo hộ tương đương: Nếu việc về nước đe dọa đến tính mạng do xung đột hoặc các lý do tương tự cũng sẽ được cân nhắc.
3. Những yếu tố khiến bạn dễ bị "từ chối" (Yếu tố tiêu cực)
Ngược lại, nếu bị đánh giá là coi thường luật pháp, việc nhận được phép sẽ rất khó khăn:
-
Có tiền án tiền sự nghiêm trọng: Những người từng bị phạt tù trên 1 năm, hoặc liên quan đến tội phạm ma túy, buôn người sẽ gần như không được cấp phép, trừ khi có hoàn cảnh nhân đạo cực kỳ đặc biệt.
-
Thời gian cư trú bất hợp pháp quá dài: Sống lâu ở Nhật có thể là điểm cộng, nhưng đồng thời nó cũng cho thấy bạn đã phớt lờ luật pháp Nhật Bản trong một thời gian dài.
-
Từng bị trục xuất trong quá khứ: Nếu bạn lặp lại vi phạm tương tự, cơ quan chức năng sẽ đánh giá bạn không có ý thức hối cải.
4. Quy trình thủ tục và những lưu ý
Theo chế độ mới, người nước ngoài đang bị tạm giữ hoặc đang trong chế độ Giám sát (được tại ngoại và sinh sống bên ngoài trong khi chờ thủ tục) sẽ tiến hành nộp đơn.
-
Chuẩn bị đơn từ và hồ sơ minh chứng: Bạn cần chuẩn bị các giấy tờ chứng minh lý do vì sao mình cần phải ở lại Nhật (Giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình, hồ sơ bệnh án, học bạ của con, thư bảo lãnh từ người quen, v.v.).
-
Điều tra từ nhân viên thẩm định nhập cảnh: Cục sẽ điều tra kỹ lưỡng không chỉ hồ sơ bạn nộp mà còn cả lối sống và tư cách đạo đức của bạn.
-
Quyết định từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Cuối cùng, dựa trên việc xem xét tổng thể các hoàn cảnh, Bộ trưởng sẽ đưa ra quyết định cho phép hoặc không.
5. Điều chuyên gia muốn nhắn nhủ đến bạn
Với 在留特別許可, một khi đã bị từ chối thì việc có lại cơ hội lần thứ hai là cực kỳ khó khăn. Vì vậy, ngay từ đầu, bạn cần nắm rõ tình trạng của bản thân để đưa ra những giải thích có sức thuyết phục nhất.
Nhiều bạn nghĩ rằng "Cứ ra đầu thú đại đi rồi tính", nhưng thực tế việc đi mà không chuẩn bị gì là rất mạo hiểm. Hãy phân tích kỹ xem tình trạng hiện tại của mình có bao nhiêu "yếu tố tích cực" và làm thế nào để giảm thiểu các "yếu tố tiêu cực" trước khi hành động.
Giải đáp thắc mắc Q&A
Q1: Tôi đã quá hạn visa hơn 10 năm rồi. Cứ sống lâu là chắc chắn sẽ được phép ở lại phải không?
A1: Rất tiếc, thời gian cư trú dài không đồng nghĩa với việc "chắc chắn" được cấp phép. Thậm chí theo tiêu chuẩn gần đây, việc cư trú bất hợp pháp quá lâu còn bị đánh giá khắt khe. Tuy nhiên, nếu trong 10 năm đó, bạn đã kết hôn với người Nhật, con cái đang học trường Nhật, hay tích cực tham gia hoạt động cộng đồng... thì đó chính là những lý do thực tế để bạn được xem xét ở lại.
Q2: Tôi đang điều trị bệnh nhưng ở quê nhà không có điều kiện y tế tốt. Đây có phải là lý do để xin ở lại không?
A2: Có, đây là một yếu tố cực kỳ quan trọng. Nếu việc dừng điều trị tại Nhật gây nguy hiểm đến tính mạng, bạn có thể được cấp phép vì "lý do nhân đạo". Tuy nhiên, bạn cần có bằng chứng chuyên môn rõ ràng như chẩn đoán của bác sĩ và dữ liệu khách quan về tình trạng y tế tại nước nhà.
Q3: Nếu tự mình ra Nyukan đầu thú, tôi có bị bắt giữ và trục xuất ngay lập tức không?
A3: Tâm lý lo lắng là điều dễ hiểu. Dù rủi ro bị tạm giữ là có, nhưng hiện nay đã có "Chế độ giám sát" (Kanjisochi). Nếu có người giám hộ (thân nhân hoặc người hỗ trợ) và chứng minh được mình không có ý định bỏ trốn, bạn hoàn toàn có thể sinh sống bên ngoài để chờ kết quả. Lời khuyên chân thành là bạn nên tham khảo ý kiến chuyên gia để chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi ra trình diện.
Tổng kết
Trong bối cảnh luật pháp đã thay đổi, việc trang bị kiến thức đúng đắn để tự bảo vệ mình là điều quan trọng nhất. Đừng giữ nỗi lo một mình, hãy sớm liên hệ với các 行政書士 chuyên về VISA để được tư vấn và tìm ra giải pháp tốt nhất cho tương lai của bạn tại Nhật Bản.
