Đối với người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật Bản, điều quan trọng nhất chính là 「在留資格」. Tuy nhiên, có không ít trường hợp dù không cố ý nhưng do không biết rõ luật pháp hoặc các quy định thủ tục nên đã vô tình vi phạm, dẫn đến việc không thể tiếp tục ở lại Nhật Bản.
"Mình đã cất công tìm được việc, đỗ được vào trường ở Nhật rồi, nếu không gia hạn được visa thì phải làm sao đây..." "Lỡ làm việc gì thì sẽ bị tịch thu visa nhỉ?"
Hôm nay, để giải tỏa những lo lắng đó cho các bạn người nước ngoài cũng như các doanh nghiệp đang sử dụng lao động nước ngoài, một 行政書士 chuyên về VISA/在留資格 tại Nhật Bản sẽ giải thích chi tiết và dễ hiểu về những nguyên nhân cụ thể khiến bạn không thể ở lại Nhật, cùng với các biện pháp phòng tránh.
1. 3 nguyên nhân chính khiến bạn không thể tiếp tục ở lại Nhật Bản
Các trường hợp người nước ngoài không thể tiếp tục cư trú tại Nhật Bản được chia làm 3 nhóm lớn sau đây:
-
Trường hợp không được chấp nhận gia hạn hoặc chuyển đổi visa (不許可)
-
Trường hợp bị tước visa ngay giữa chừng (在留資格の取消)
-
Trường hợp bị trục xuất khỏi nước Nhật do vi phạm pháp luật (出国命令・強制退去)
Hãy cùng đi sâu vào chi tiết của từng trường hợp.
2. Nguyên nhân ①: Không được gia hạn hoặc chuyển đổi visa (不許可)
Tất cả người nước ngoài ở Nhật đều có một thời hạn cư trú nhất định gọi là thời hạn lưu trú. Thủ tục kéo dài thời hạn này gọi là 在留期間更新, còn thủ tục đổi sang loại visa khác để thực hiện hoạt động khác gọi là 在留資格変更.
Những thủ tục này không phải cứ nộp đơn là sẽ được duyệt 100%. Cục quản lý xuất nhập cảnh (出入国在留管理庁) cần phải thấy có "lý do chính đáng" và đủ điều kiện thì mới cấp phép cho bạn tiếp tục ở lại Nhật.
Những trường hợp nào dễ bị 不許可?
-
Hầu như không đi học, thành tích học tập và tỷ lệ lên lớp quá kém (留学生)
-
Sau khi nghỉ việc vẫn chưa tìm được công việc tiếp theo, hoặc chỉ làm các công việc lao động tay chân đơn thuần (技術・人文知識・国際業務など)
-
Trốn thuế, chậm nộp hoặc không nộp tiền 年金 (hưu trí), 健康保険料 (bảo hiểm y tế)
-
Trong quá khứ từng làm việc quá số giờ quy định của hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動 / アルバイト)
【Quan trọng】Nếu bị 不許可 ngay sát ngày hết hạn visa thì phải làm sao?
Dù visa cũ của bạn có hết hạn trong thời gian đang chờ kết quả xét duyệt, bạn vẫn có thể ở lại Nhật hợp pháp trong thời gian tối đa là 2 tháng (gọi là 特例期間). Tuy nhiên, nếu kết quả cuối cùng là 不許可, bạn cũng không bị biến thành người cư trú bất hợp pháp (不法滞在) ngay lập tức. Nếu bạn chủ động lên trình diện tại 出入国在留管理庁 và được chấp nhận chuyển đổi sang visa chuẩn bị về nước (特定活動 - tư cách chuẩn bị xuất cảnh), bạn có thể tự nguyện về nước trong thời hạn đó. Trong trường hợp này, nếu bạn tự nguyện và nhanh chóng xuất cảnh, bạn sẽ không bị coi là 強制退去 (trục xuất), và sẽ không bị dính hình phạt cấm nhập cảnh (上陸拒否期間) trong tương lai.
3. Nguyên nhân ②: Bị tịch thu visa đang có (在留資格の取消)
Đừng chủ quan nghĩ rằng "Visa của mình vẫn còn hạn dài nên cứ yên tâm". Nếu rơi vào các tình huống không phù hợp, bạn vẫn có thể bị hủy visa giữa chừng. Điều này gọi là quyết định 在留資格の取消.
Lý do chính dẫn đến việc hủy visa
-
Gian lận khi làm hồ sơ (Cư trú giả tạo) Bị phát hiện khai gian dối trong các giấy tờ nộp lên (như sơ yếu lý lịch, bằng tốt nghiệp, hợp đồng bản sao của công ty) hoặc làm giả giấy tờ của người khác để xin visa.
-
Không thực hiện hoạt động đúng với visa trong thời gian dài Khi bạn không thực hiện các hoạt động được phép theo visa của mình từ 3 tháng trở lên mà không có lý do chính đáng.
-
Ví dụ: Có visa 技術・人文知識・国際業務など nhưng sau khi nghỉ việc 3 tháng liền không chịu đi tìm công việc văn phòng chuyên môn khác, mà chỉ tập trung làm アルバイト.
-
Ví dụ: Có visa kết hôn (日本人の配偶者等) nhưng đã ly hôn hoặc thực tế đã ly thân, không còn sống chung như vợ chồng thực sự từ 6 tháng trở lên.
-
Quy trình sau khi bị hủy visa
Nếu bị phát hiện gian lận, lừa dối nghiêm trọng, bạn sẽ bị xử lý 強制退去 và trục xuất khỏi nước Nhật ngay lập tức. Mặt khác, nếu chỉ đơn giản là do chưa tìm được việc và đã quá 3 tháng, phía cơ quan chức năng sẽ chỉ định một thời hạn để bạn về nước (thời hạn xuất cảnh). Nếu bạn tự nguyện về nước trong thời hạn này thì sẽ không để lại hậu quả quá nặng nề.
4. Nguyên nhân ③: Kịch bản tồi tệ nhất 「出国命令」 và 「強制退去」
Nếu vi phạm nghiêm trọng luật pháp Nhật Bản (Luật Nhập cảnh hoặc Luật Hình sự), bạn sẽ bị cưỡng chế rời khỏi Nhật Bản. Việc này có 2 hình thức là 出国命令 (Lệnh xuất cảnh) và 強制退去 (Trục xuất cưỡng chế).
出国命令 (Hình phạt tương đối nhẹ)
Đây là chế độ áp dụng cho những ai tự nhận ra visa của mình đã hết hạn (不法滞在) và tự nguyện đến trình diện tại cảnh sát hoặc Cục xuất nhập cảnh. Nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau, bạn có thể xuất cảnh thuận lợi mà không bị tạm giam:
-
Tự nguyện đến trình diện với ý muốn xin về nước
-
Không có vi phạm nào khác như làm quá giờ (資格外活動違反)
-
Trong quá khứ chưa từng bị 強制退去
強制退去 (Hình phạt nặng nhất)
Nếu rơi vào các lý do bị trục xuất dưới đây, bạn sẽ bị giữ lại tại trại giam của Cục xuất nhập cảnh và bị áp giải lên máy bay để cưỡng chế về nước:
-
Nhập cảnh bất hợp pháp (vượt biên, đi lậu)
-
Visa đã hết hạn nhưng cố tình trốn ở lại Nhật để sinh sống (不法残留)
-
Làm việc khi chưa được phép, hoặc làm việc tại các nơi bị cấm như ngành giải trí người lớn (vi phạm 資格外活動違反)
-
Phạm tội nghiêm trọng và bị kết án tù từ 1 năm trở lên
Thời gian bị cấm quay lại Nhật (上陸拒否期間)
Một khi đã rời nước Nhật theo các diện này, bạn sẽ không được phép nhập cảnh trở lại Nhật Bản trong một thời gian nhất định:
-
Nếu về nước theo diện 出国命令: Bị cấm nhập cảnh Nhật Bản trong 1 năm kể từ ngày về nước.
-
Nếu bị 強制退去 (lần đầu): Bị cấm nhập cảnh Nhật Bản trong 5 năm kể từ ngày về nước.
-
Nếu đã từng có tiền sử bị 強制退去 hoặc 出国命令 trước đó: Bị cấm nhập cảnh Nhật Bản trong 10 năm.
-
Nếu bị án tù từ 1 năm trở lên: Bị cấm nhập cảnh vô thời hạn, đồng nghĩa với việc vĩnh viễn không bao giờ được đặt chân đến Nhật nữa.
5. Những câu hỏi Q&A mà người nước ngoài cực kỳ quan tâm (Top 3)
Dưới đây là những câu hỏi thực tế mà tôi thường xuyên nhận được từ các bạn người nước ngoài.
Q1. Em bị công ty cho nghỉ việc mất rồi. Trong thời gian chờ tìm việc mới, em chỉ làm アルバイト ở cửa hàng tiện lợi để trang trải cuộc sống thì có sao không ạ?
A1. Tuyệt đối KHÔNG ĐƯỢC nhé. Nếu cứ để mặc như vậy, visa của bạn sẽ bị hủy. Visa lao động như 技術・人文知識・国際業務など được cấp là để bạn làm các công việc mang tính chuyên môn cao. Việc làm thu ngân siêu thị, chạy bàn hay làm việc tay chân ở nhà máy không được tính là hoạt động hợp pháp của visa này. Sau khi nghỉ việc, trước hết bạn phải nộp "Tờ khai về tổ chức liên kết" lên 出入国在留管理庁 trong vòng 14 ngày. Sau đó, nếu bạn có bằng chứng chứng minh mình đang tích cực tìm việc (như đến trung tâm giới thiệu việc làm ハローワーク), bạn sẽ không bị hủy visa ngay kể cả khi đã quá 3 tháng. Tuy nhiên, việc làm アルバイト (cần phải xin phép 資格外活動) cũng chỉ được tối đa 28 giờ/tuần, và việc chỉ sống dựa vào tiền làm thêm này rất dễ khiến bạn bị nghi ngờ là lao động bất hợp pháp. Hãy cố gắng tìm công việc chuyên môn mới càng sớm càng tốt.
Q2. Em tốt nghiệp trường 専門学校 bằng visa du học rồi. Nếu đến khi hết hạn visa vẫn chưa tìm được công ty nhận thì em có phải về nước ngay lập tức không?
A2. Nếu đủ điều kiện, bạn có thể đổi sang một loại visa đặc biệt để ở lại Nhật tiếp tục tìm việc. Nếu muốn tiếp tục tìm kiếm việc làm tại Nhật sau khi tốt nghiệp đại học hoặc 専門学校, bạn có thể nộp đơn xin chuyển đổi sang tư cách lưu trú 特定活動 (hoạt động tìm việc liên tục) kèm theo thư giới thiệu từ nhà trường. Nếu được cấp phép, bạn có thể ở lại Nhật từ 6 tháng đến tối đa 1 năm để tiếp tục săn việc. Trong thời gian này, bạn vẫn được phép làm アルバイト trong phạm vi 28 giờ/tuần. Đừng buông xuôi để rồi rơi vào tình trạng 不法滞在, hãy thực hiện thủ tục này nhé.
Q3. Em chưa nộp thuế cư trú (住民税) và bảo hiểm y tế quốc dân (国民健康保険). Việc này có ảnh hưởng gì đến việc gia hạn visa không ạ?
A3. Ảnh hưởng CỰC KỲ LỚN. Hiện tại, nếu có nợ hay chậm nộp tiền thuế/bảo hiểm, tỷ lệ bị 不許可 là cực kỳ cao. Khi xét duyệt gia hạn hoặc chuyển đổi visa, 出入国在留管理庁 kiểm tra rất nghiêm ngặt tư cách đạo đức của bạn (việc có chấp hành đúng luật pháp Nhật Bản hay không). Nếu bạn nợ thuế, nợ bảo hiểm, hoặc thậm chí là "nộp muộn so với hạn định", bạn sẽ bị đánh giá là không hoàn thành nghĩa vụ đối với xã hội Nhật Bản, dẫn đến việc bị từ chối visa ngay lập tức. Nếu đang còn khoản chưa nộp, bạn nên đến ngay quầy tiếp dân của quận/thành phố trước khi nộp hồ sơ xin visa để nộp toàn bộ, hoặc nếu hoàn cảnh quá khó khăn thì xin tư vấn trả góp để thể hiện sự thành khẩn của mình.
6. Lời kết: Để an tâm sinh sống tại Nhật Bản
Một khi người nước ngoài đã để mất 在留資格 thì việc xin lại là vô cùng khó khăn. Để tránh việc bị 不許可 hay 強制退去 ngoài ý muốn, các bạn hãy luôn lưu ý 3 điều sau:
-
Quản lý nghiêm ngặt thời hạn visa (Bạn có thể làm thủ tục gia hạn trước khi hết hạn 3 tháng)
-
Tuyệt đối không làm những việc nằm ngoài phạm vi cho phép của visa (như làm quá giờ làm thêm)
-
Khi có thay đổi trong cuộc sống (chuyển việc, ly hôn...), phải thông báo ngay cho cơ quan chức năng
Nếu bạn cảm thấy "Hình như mình sắp không kịp gia hạn visa rồi" hay "Chẳng may nhận được thông báo 不許可 mất rồi", đừng giữ trong lòng một mình mà hãy liên hệ ngay với các 行政書士 có chuyên môn hoặc đến quầy tư vấn của 出入国在留管理庁 để được hỗ trợ. Hãy trang bị cho mình kiến thức đúng đắn để có một cuộc sống an tâm và trọn vẹn tại Nhật Bản nhé.
