၁။ ကိုယ့်ရဲ့ 在留資格 နဲ့ ဘာအလုပ်တွေ လုပ်လို့ရသလဲ?
အဓိကအချက်ကတော့ ဂျပန်မှာနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတိုင်းမှာ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ 在留資格 (ဗီဇာ) အရ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ အလုပ်အမျိုးအစားဆိုတာ သတ်မှတ်ချက်ရှိပါတယ်။
ဥပမာ - 技術・人文知識・国際業務 ဗီဇာရှိသူတွေဆိုရင် ကုမ္ပဏီမှာ အင်ဂျင်နီယာ ဒါမှမဟုတ် စျေးကွက်ရှာဖွေရေးလိုမျိုး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်တွေကို လုပ်ဖို့ ဂျပန်မှာနေထိုင်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီဗီဇာနဲ့ပဲ "ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်မှာ ပစ္စည်းတွေရွှေ့တဲ့ အလုပ်" ဒါမှမဟုတ် "ညဘက် Convenience Store မှာ ပစ္စည်းပို့တဲ့အလုပ်" တွေ လုပ်မိရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
အဖြေကတော့ ဒါဟာ "တရားမဝင်အလုပ်" (不法就労) ဖြစ်သွားပါပြီ။ ကိုယ့်ကုမ္ပဏီထဲမှာပဲ လုပ်ရင်တောင် ဗီဇာမှာခွင့်ပြုထားတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုနယ်ပယ်ထက်ကျော်လွန်ပြီး ရိုးရိုးလုပ်သား (Simple Labor) အလုပ်တွေကို လုပ်ပိုင်ခွင့်မရှိပါဘူး။
"အလုပ်လုပ်တယ်" ဆိုတာ အကုန်လုံးအတူတူပဲလို့ ထင်တတ်ကြပေမဲ့ ကိုယ့်ဗီဇာနဲ့ လက်တွေ့လုပ်နေတဲ့အလုပ် ကိုက်ညီမှုရှိမရှိက အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။
၂။ သတိထားပါ! မကြာခဏဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ "တရားမဝင်အလုပ်" ထောင်ချောက်များ
အဖြစ်များတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ပြောပြပါမယ်။ အင်ဂျင်နီယာတစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ A က အားတဲ့အချိန်မှာ သူငယ်ချင်းအသိတစ်ယောက်ရဲ့မိတ်ဆက်ပေးမှုနဲ့ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်မှာ တစ်ပတ် ၂ ကြိမ်၊ ၃ ကြိမ် သွားကူညီပါတယ်။ "ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားရတာ ဝါသနာပါတဲ့အပြင် မုန့်ဖိုးလေးလည်း ရတာပဲလေ" ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးပေါ့။
ဒါပေမဲ့ A ရဲ့ ဗီဇာက 技術・人文知識・国際業務 ပါ။ ဒီဗီဇာနဲ့ဆိုရင် လုပ်ငန်းခွင်ကြီးကြပ်သူအဖြစ် ညွှန်ကြားချက်ပေးလို့ရပေမဲ့ ကိုယ်တိုင်ဝင်ပြီး အလုပ်ကြမ်းလုပ်ခွင့်မရှိပါဘူး။
留学生 တွေအနေနဲ့လည်း အတူတူပါပဲ။ 資格外活動許可 ရှိရင် တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီအထိ လုပ်လို့ရပေမဲ့ ခွင့်ပြုထားတဲ့ နယ်ပယ်ထက်ကျော်လွန်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝလုပ်ခွင့်မရှိတဲ့နေရာတွေ (ဥပမာ - パチンコ店 လိုမျိုး ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းတွေ) မှာ လုပ်မိရင် ချက်ချင်းပဲ တရားမဝင်အလုပ် ဖြစ်သွားမှာပါ။
"သူငယ်ချင်းခေါ်လို့" "ပိုက်ဆံလိုလို့" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ စတင်လိုက်တဲ့အလုပ်က ဂျပန်မှာ ဆက်နေနိုင်တော့မယ့် အခွင့်အရေးကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သလို ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
၃။ တရားမဝင်အလုပ် လုပ်မိတာ မိသွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
ရဲ ဒါမှမဟုတ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးက တရားမဝင်အလုပ်လုပ်နေတာကို တွေ့သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
အရင်ဆုံး အဓိကအလုပ်လိုမျိုး လုပ်နေတယ်လို့ သတ်မှတ်ခံရရင် 入管法70条 အရ ထောင်ဒဏ် (သို့) ငွေဒဏ်တွေ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ ဒါတင်မကဘဲ ဂျပန်ကနေ နေရပ်ပြန်ပို့ခံရတဲ့ (強制送還) အရေးနဲ့ ရင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်။
"အဓိကအလုပ်လိုမျိုး လုပ်နေတယ်" ဆိုတာ နေ့တိုင်းလုပ်နေမှ မဟုတ်ပါဘူး။ အလုပ်လုပ်တဲ့ ကြိမ်နှုန်း၊ ဝင်ငွေ၊ ဗီဇာရထားတဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း လုပ်နေလားဆိုတာတွေကို စုပေါင်းပြီး ဆုံးဖြတ်တာပါ။
ပိုကြောက်ဖို့ကောင်းတာက တစ်ခါတည်းလုပ်တဲ့ အချိန်ပိုင်းအလုပ်ဖြစ်ရင်တောင် တရားမဝင်အလုပ်လို့ သတ်မှတ်ခံရရင် နောက်တစ်ခါ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးဖို့ အရမ်းခက်ခဲသွားပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်အရင်က ကြိုးစားပြီး တည်ဆောက်ထားတဲ့ ကာလတွေအားလုံးက အချိန်ပိုင်းအလုပ်တစ်ခုတည်းကြောင့် အလကားဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
၄။ တရားမဝင်အလုပ် မဖြစ်အောင် ဘယ်လိုနေမလဲ?
-
ကိုယ့်ဗီဇာကို စစ်ဆေးပါ: ကိုယ့်ဗီဇာနဲ့ ဘာလုပ်လို့ရလဲ၊ ဘာလုပ်လို့မရဘူးလဲဆိုတာ သေချာပြန်ကြည့်ပါ။
-
ခွင့်ပြုချက်ယူပါ: ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့ အချိန်ပိုင်းအလုပ်လုပ်ရင် 資格外活動許可 ကို သေချာယူထားပြီး တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးပါ။
-
သံသယရှိတဲ့အလုပ်တွေကို ရှောင်ပါ: "အလွယ်တကူ ပိုက်ဆံရမယ်" "ကျွမ်းကျင်မှုမလိုဘူး" ဆိုတဲ့ စကားချိုချိုတွေနောက်ကွယ်မှာ တရားမဝင်အလုပ် ထောင်ချောက်တွေ ပါတတ်ပါတယ်။
၅။ မေးခွန်းများ
Q1: ကုမ္ပဏီက "လုပ်ငန်းခွင်မှာ နည်းနည်းကူပေးပါ" လို့ ညွှန်ကြားရင် ငြင်းလို့ရမလား?
A: ကုမ္ပဏီက ညွှန်ကြားရင်တောင် ဥပဒေနဲ့မညီတဲ့ အလုပ်ကို လုပ်လို့မရပါဘူး။ "ကျွန်တော့်ဗီဇာနဲ့ ဒီအလုပ် လုပ်လို့မရပါဘူး၊ 行政書士 နဲ့ တစ်ချက်လောက် တိုင်ပင်ပေးပါဦး" လို့ ပြောရပါမယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ ခိုင်မာတဲ့ သဘောထားမျိုး ရှိဖို့လိုပါတယ်။
Q2: ပရဟိတ (Volunteer) အလုပ်ဆိုရင်ရော တရားမဝင်ဘူးလား?
A: ပရဟိတဆိုရင်တောင် "ဝင်ငွေရနိုင်တဲ့အလုပ်" ဒါမှမဟုတ် "မူလလုပ်ရမယ့်အလုပ်မဟုတ်တဲ့ လုပ်အား" လို့ သတ်မှတ်ရင် တရားမဝင်အလုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ ပိုက်ဆံမယူလို့ လုံခြုံတယ်လို့ မတွေးပါနဲ့။
Q3: ရဲဖမ်းခံရရင် ချက်ချင်း နိုင်ငံပြန်ပို့ခံရမှာလား?
A: ချက်ချင်းတော့ ပြန်ပို့ချင်မှပို့မှာပါ။ ဒါပေမဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးကို လွှဲပြောင်းပေးပြီး အသေးစိတ် စစ်ဆေးပါလိမ့်မယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ဗီဇာပယ်ဖျက်ခံရတာ (သို့) နိုင်ငံကနေ နှင်ထုတ်ခံရတာမျိုး ဖြစ်နိုင်တာမို့ ဘယ်တော့မှ ပေါ့ပေါ့တန်တန် မလုပ်ပါနဲ့။
အချုပ်အားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ကိုယ့်ရည်မှန်းချက်တွေအတွက် အေးချမ်းစွာ ကြိုးစားချင်တယ်ဆိုရင် ဥပဒေကို လိုက်နာတာက အကောင်းဆုံးပါပဲ။
"အခုလုပ်နေတဲ့အလုပ်က ကိုယ့်ဗီဇာနဲ့ ကိုက်ညီရဲ့လား" "ကုမ္ပဏီကပြောတဲ့အလုပ်က သံသယဖြစ်စရာဖြစ်နေမလား" လို့ စိုးရိမ်နေရင် တစ်ယောက်တည်းမတွေးပါနဲ့။ 行政書士 နဲ့ တိုင်ပင်ပါ။ အနည်းငယ် စစ်ဆေးလိုက်ရုံနဲ့ ဂျပန်မှာ ဆက်ပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်မယ့် အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်နိုင်မှာပါ။
ဂျပန်မှာ ဆက်လက်နေထိုင်ဖို့အတွက် မှန်ကန်တဲ့ ဗဟုသုတတွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ကြရအောင်။
