तपाईंहरूमध्ये धेरैलाई थाहा भइसकेको पनि हुन सक्छ, जापानको विदेशी नागरिक सम्बन्धी नीतिमा एउटा ठूलो परिवर्तन आउन लागेको छ। सरकारले हालैको मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट विदेशी नागरिकका लागि जारी गरिने भिसा शुल्क र जापानभित्र गरिने 在留資格 सम्बन्धी प्रक्रियाको शुल्क परिमार्जन गर्ने अध्यादेशलाई आधिकारिक रूपमा स्वीकृत गरेको छ।
यस पटकको कानुनी संशोधन जापान आउने योजना बनाइरहेका विदेशी नागरिकका लागि मात्र नभई, जापानमा कार्यरत विदेशी बासिन्दाहरू र उनीहरूलाई रोजगारी दिने कम्पनीहरूका लागि पनि खर्च र समय तालिकाको हिसाबके सीधा असर पार्ने एउटा महत्त्वपूर्ण समाचार हो।
यस लेखमा, यो शुल्क परिमार्जनको ठोस विवरण, यसको पृष्ठभूमि र आगामी दिनमा हामीले प्रक्रियाहरू अगाडि बढाउँदा कुन-कुन कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने बारे विशेषज्ञको दृष्टिकोणबाट विस्तृत रूपमा व्याख्या गर्नेछौं।
1. जुलाई २०२६ देखि लागू हुने! भिसा शुल्कमा भारी वृद्धि र यसको पृष्ठभूमि
यस पटकको घोषणाको सबैभन्दा ठूलो मुख्य बुँदा भनेको विदेशी नागरिकका लागि भिसा जारी गर्ने शुल्क "हालको तुलनामा ५ गुणा" ले बढाउने निर्णय गरिनु हो।
विस्तृत रूपमा भन्नुपर्दा, जापानमा एक पटक मात्र प्रवेश गर्न मिल्ने "सिंगल भिसा" को शुल्क हालको ३,००० येनबाट बढेर १५,००० येन पुग्नेछ। साथै, भिसाको अवधिभित्र जति पटक पनि जापान आउजाउ गर्न मिल्ने "मल्टिपल भिसा" को शुल्क पनि हालको ६,००० येनबाट एकैचोटि ३०,००० येन हुने निर्णय भएको छ। यो नयाँ शुल्क १ जुलाई २०२६ देखि दर्ता हुने आवेदनहरूमा पूर्ण रूपमा लागू हुनेछ।
वास्तवमा, जापानमा विदेशी नागरिकका लागि भिसा शुल्क परिमार्जन भएको यो सन् १९७८ (शोवा ५३) यता अर्थात् "४८ वर्षपछि" पहिलो पटक हो。झन्डै आधा शताब्दीसम्म जापानको भिसा शुल्कमा कुनै परिवर्तन नगरी यथावत् राखिएको थियो।
त्यसैले अन्य देशहरूसँग तुलना गर्दा जापानको शुल्क निकै कम थियो। उदाहरणका लागि, अमेरिकाको भिसा आवेदन शुल्क १८५ डलर (लगभग २९,००० येन), बेलायतको १२७ पाउन्ड (लगभग २६,००० येन) र युरोप (शेन्जेन भिसा) को पनि ९० युरो (लगभग १६,००० येन) जति हुनु सामान्य मानिन्छ। यस हिसाबले जापानको ३,००० देखि ६,००० येनको शुल्क विश्वभरिकै तुलनामा "निकै सस्तो" थियो।
हालका वर्षहरूमा विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको महँगी र विनिमय दरमा आएको ठूलो उतारचढावका कारण भिसा जारी गर्ने र प्रमाणीकरण गर्ने प्रशासनिक खर्च पनि वर्षैपिच्छे बढ्दै गएको थियो। सरकारले यो आर्थिक स्थितिलाई सम्बोधन गर्न र अन्य विकसित देशहरूसँगको सन्तुलन मिलाउनका लागि यो शुल्कलाई उपयुक्त स्तरमा परिमार्जन गर्ने निर्णय गरेको स्पष्ट पारेको छ। यस परिमार्जनबाट सरकारले आर्थिक वर्ष २०२६ मा १०० अर्ब येनभन्दा बढी राजस्व वृद्धि हुने अनुमान गरेको छ। यो रकम आगामी दिनमा अध्यागमन व्यवस्थालाई सुदृढ बनाउन र भिसा प्रक्रियालाई अझ सहज र छिटो बनाउनका लागि उपयोग गरिने अपेक्षा गरिएको छ।
外務省 का विभागीय मन्त्रीले पनि पत्रकार सम्मेलनमा भन्नुभएको छ, "यो महँगीको अवस्था र अन्य देशहरूको वास्तविकतालाई ध्यानमा राखेर गरिएको उपयुक्त परिमार्जन हो। यसले पर्यटन वा व्यवसायका लागि जापान आउने विदेशीहरूको संख्यामा तुरुन्तै कुनै नकारात्मक असर पार्ने छैन।"
2. थाहा पाउनैपर्ने "भिसा" र "在留資格" बीचको भिन्नता
यहाँ धेरै मानिसहरू झुक्किने गर्ने "भिसा" र "在留資格" बीचको भिन्नताबारे विशेषज्ञको रूपमा स्पष्ट पार्न चाहन्छु। यो भिन्नतालाई सही रूपमा बुझिएन भने यो शुल्क वृद्धिले आफूलाई कसरी असर गर्छ भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा बुझ्न सकिँदैन।
-
भिसा भनेको के हो? विदेशमा रहेका जापानी दूतावास वा वाणिज्य दूतावास (外務省 को मातहतमा) ले जारी गर्ने एक प्रकारको सिफारिस पत्र जस्तै हो, जसको अर्थ "तपाईं जापान प्रवेश गर्न योग्य हुनुहुन्छ" भन्ने हुन्छ। राहदानी (पासपोर्ट) मा टाँसिने स्टिकर यसै अन्तर्गत पर्दछ। हालै चर्चामा रहेको "३,००० येनबाट १५,००० येन बनाइने शुल्क वृद्धि" मुख्य रूपमा विदेशमा आवेदन दिइने यही भिसा शुल्कमा लागू हुने हो।
-
在留資格 भनेको के हो? विदेशी नागरिकहरू जापानमा ओर्लेर यहाँ बस्न र आफ्ना गतिविधिहरू (काम, अध्ययन वा वैवाहिक जीवन आदि) सञ्चालन गर्नका लागि आवश्यक पर्ने "कानुनी अधिकार" हो। यसलाई जापानभित्रको 出入国在留管理局 (入管, 法務省 को मातहतमा) ले व्यवस्थापन गर्दछ र अनुमति पाएपछि 在留カード जारी गरिन्छ।
यस कानुनी संशोधनसँगै सरकारले विदेशमा लिइने भिसा शुल्क मात्र नभई, जापानभित्रको 入管 मा गरिने 在留資格の変更許可申請 र 在留期間の更新許可申請 मा लाग्ने शुल्क पनि त्यसै गरी बढाउने नीति तय गरेको छ। यी कुराहरू चाडै नै तयार गरिने समग्र आर्थिक प्याकेजमा समावेश गरिनेछ र चरणबद्ध रूपमा शुल्क परिमार्जन अगाडि बढाइने अनुमान गरिएको छ।
3. जापानभित्र गरिने प्रक्रियाहरू (在留資格の変更許可申請・在留期間の更新許可申請) मा पर्ने असर र हालको शुल्क
जापानमा पहिलेदेखि नै बसिरहेका विदेशी विद्यार्थीहरूले रोजगारी पाउनका लागि आफ्नो 在留資格 लाई 技術・人文知識・国際業務 आदिमा परिवर्तन गर्ने (在留資格の変更許可申請) वा हाल काम गरिरहेका विदेशीहरूले आफ्नो बस्ने अवधि थप गर्ने (在留期間の更新許可申請) प्रक्रियामा लाग्ने शुल्कको आगामी उतारचढावप्रति पनि सजग रहनु आवश्यक छ।
हाल 出入国在留管理庁 मा लाग्ने मुख्य प्रक्रियाहरूको शुल्क (हालको शुल्क) निम्न बमोजिम छ:
-
在留資格変更許可：४,००० येन
-
在留期間更新許可：४,००० येन
-
永住許可：८,००० येन
-
再入国許可：३,००० येन (एक पटकका लागि) ／ ६,००० येन (मल्टिपलका लागि)
यी जापानभित्र गरिने प्रक्रियाहरूको शुल्क पनि हालसम्मको महँगी, श्रम लागतमा भएको वृद्धि र प्रशासनिक प्रणालीको मर्मतसम्भार खर्चलाई ध्यानमा राख्दै बढाउने तयारी भइरहेको छ। शुल्क कहिलेदेखि परिवर्तन हुने र नयाँ शुल्क कति हुने भन्ने विस्तृत विवरणका लागि 出入国在留管理庁 जस्ता सरकारी निकायहरूको आधिकारिक सूचना पर्खनुपर्ने हुन्छ। तर विदेशको भिसा शुल्क ५ गुणा बढेको ट्रेन्डलाई हेर्दा, जापानभित्रका प्रक्रियाहरूको शुल्कमा पनि केही हदसम्म भार थपिने कुराका लागि पहिले नै मानसिक रूपमा तयार रहनु उचित हुन्छ।
4. विदेशी बासिन्दाहरू र रोजगारदाता कम्पनीहरूले तुरुन्तै चाल्नुपर्ने व्यावहारिक कदमहरू
शुल्क भारी मात्रामा बढ्नुको अर्थ व्यक्ति र कम्पनी दुवैका लागि आर्थिक भार थपिनु हो। विशेष गरी धेरै विदेशी कर्मचारी भएका वा आगामी दिनमा ठूलो संख्यामा कर्मचारी भर्ना गर्ने योजनामा रहेका कम्पनीहरूले निम्न कुराहरूलाई ध्यानमा राखेर तयारी गर्नुहोला।
① आवेदन दिने तालिका अगाडि सार्ने (अन्तिम समयको भीडभाडको तयारी)
विदेशबाट कसैलाई जापान बोलाउने (भिसा आवेदन दिने) सोचमा हुनुहुन्छ भने सम्भव भएसम्म ३० जुन २०२६ भित्रै स्थानीय दूतावास, वाणिज्य दूतावास वा आधिकारिक एजेन्सीहरूमा आवेदन दर्ता भइसक्ने गरी प्रक्रिया अगाडि बढाउनु बुद्धिमानी हुनेछ। तर शुल्क बढ्नुभन्दा ठीक अगाडि अर्थात् जुन महिनाको अन्तिम सातातिर विश्वभरिका जापानी दूतावासहरूमा अन्तिम समयमा आवेदन दिनेहरूको संख्या अत्यधिक बढ्ने र भीडभाड हुने अनुमान गरिएको छ। यसले गर्दा स्वीकृत हुन लाग्ने समय सामान्यभन्दा बढी हुन सक्ने जोखिम रहने भएकाले कागजातको तयारी जति सक्दो चाँडो सुरु गर्नुहोस्।
② खर्च बेहोर्ने सम्बन्धी कम्पनीको नियम स्पष्ट पार्ने
在留資格 को परिवर्तन वा नवीकरण गर्दा लाग्ने खर्च "कम्पनीले बेहोर्ने कि कर्मचारी आफैंले तिर्ने" भन्ने विषय व्यवहारमा धेरै विवाद निम्त्याउने बुँदा हो। कानुनी रूपमा 入管 मा बुझाउनुपर्ने शुल्क (収入印紙 代) कसले तिर्नुपर्छ भनेर स्पष्ट तोकिएको छैन। तर, दक्ष कर्मचारीहरूले काम नछोडून् र रोजगारदाता तथा कर्मचारीबीचको सम्बन्ध राम्रो रहिरहोस् भन्नका लागि कम्पनीको नियमावली वा श्रम सम्झौता पत्रमा "在留資格 सम्बन्धी प्रक्रियाको शुल्क र 行政書士 को पारिश्रमिक कम्पनीले पूर्ण (वा आंशिक) रूपमा बेहोर्नेछ" भनी स्पष्ट रूपमा लेखेर राख्नु एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। खर्चको भार बढ्न लागेको यो समयमा कम्पनीको यो नियमलाई पुनः जाँच गर्नु आवश्यक छ。
5. 【यो जान्न मन थियो!】भिसा शुल्क परिमार्जन सम्बन्धी सोधिने प्रश्न र उत्तर (Q&A)
प्रश्न १: १ जुलाईको शुल्क परिवर्तन हुने मितिको आसपासमा आवेदन दिँदा पुरानो शुल्क लाग्छ कि नयाँ? उत्तर १: शुल्क कुन लाग्ने भन्ने कुरा "नतिजा आएको दिन" मा नभई "आवेदन स्वीकृत (दर्ता) भएको दिन" मा निर्भर गर्दछ। उदाहरणका लागि, २९ जुन २०२६ मा विदेशमा रहेको जापानी दूतावास वा वाणिज्य दूतावासमा भिसा आवेदन आधिकारिक रूपमा दर्ता भयो भने, त्यसको प्रक्रिया अघि बढेर राहदानीमा भिसा प्रविष्ट हुँदा ५ जुलाई नै पुगे पनि "परिमार्जन हुनुअघिको पुरानो शुल्क" (सिंगल भिसाको हकमा ३,००० येन) नै लाग्नेछ। यसको विपरीत, यदि १ जुलाई वा त्यसपछि कागजात बुझाइयो भने अनिवार्य रूपमा नयाँ शुल्क (१५,००० येन) लागू हुनेछ। हुलाकबाट वा आधिकारिक एजेन्सी मार्फत आवेदन दिँदा दूतावासमा कागजात कहिले पुग्छ र दर्ता कहिले हुन्छ भन्ने कुरा पहिले नै पक्का गर्नुहोस्。
प्रश्न २: भिसा आवेदन दिएपछि यदि कुनै कारणवश स्वीकृत भएन (भिसा अस्वीकृत भयो) भने बुझाएको नयाँ शुल्क (१५,००० yeन आदि) फिर्ता हुन्छ? उत्तर २: सामान्यतया भिसा जारी नभएको खण्डमा 外務省 लाई बुझाउनुपर्ने 査証発給手数料 लिइँदैन। 外務省 को नियम अनुसार शुल्क भिसा "सफलतापूर्वक जारी भएपछि" राहदानी फिर्ता लिने बेलामा वा जारी गर्ने निर्णय भएपछि मात्र भुक्तानी गर्नुपर्ने व्यवस्था हुन्छ। त्यसैले सरकारलाई बुझाउने शुल्कको हिसाबले नोक्सानी हुँदैन। तर, एउटा कुरामा ध्यान दिनु आवश्यक छ कि यदि तपाईंले स्थानीय दूतावासले तोकेको "代理申請センター" (भिसा आवेदन केन्द्र) मार्फत आवेदन दिनुभएको हो भने, ती निजी केन्द्रहरूलाई बुझाइने प्रशासनिक सेवा शुल्क भने भिसा स्वीकृत भए पनि नभए पनि फिर्ता हुँदैन। यस कुरामा स्पष्ट हुनुहोला。
प्रश्न ३: जापानभित्र गरिने 在留資格 の नवीकरण वा परिवर्तनको शुल्क कहिले र कसरी बुझाउनुपर्छ? उत्तर ३: जापानभित्रको 出入国在留管理局 (入管) मा गरिने प्रक्रियाको शुल्क आवेदन दिने बेलामा नभई अनुमति स्वीकृत भएपछि नयाँ 在留カード बुझ्ने बेलामा तिर्नुपर्छ। भुक्तानी गर्दा नगद नभई तोकिएको रकम बराबरको 収入印紙 खरिद गरी, त्यसलाई 手数料納付書 भनिने विशेष फारममा टाँसेर 入管 को काउन्टरमा बुझाउनुपर्ने हुन्छ। यदि आवेदन अस्वीकृत (नयाँ 在留カード जारी नभएको) खण्डमा यो शुल्क (४,००० येन आदि) बुझाउनु पर्दैन। यसरी जापानको 入管 को प्रक्रियामा काम सफल भएपछि मात्र सरकारी शुल्क लाग्ने व्यवस्था छ。
6. निष्कर्ष र विशेषज्ञको सुझाव
४८ वर्षपछि भएको यो भिसा र 在留資格 सम्बन्धी शुल्क परिमार्जनले अहिलेसम्मको "जापानको भिसा त सस्तो भइहाल्छ नि" भन्ने सोचलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरिदिएको छ。
शुल्क ५ गुणाले बढ्नु भनेको विदेशबाट आउने व्यक्तिहरू र जापानमा धेरै विदेशी कर्मचारी राख्ने कम्पनीहरूका लागि ठूलो आर्थिक भार हो। तर अर्को दृष्टिकोणबाट हेर्ने हो भने, अन्य विकसित देशहरू सरह उपयुक्त शुल्क लिँदा अध्यागमन अधिकारीहरूको संख्या थपिने र प्रणालीको डिजिटलाइजेसन द्रुत गतिमा हुनेछ। यसले गर्दा अहिलेसम्म "ढिलो हुने" र "नतिजा नआउन्जेल तनाव हुने" भनिँदै आएको 入管 को प्रमाणीकरण प्रक्रिया आगामी दिनमा निकै छिटो र छरितो बन्न सक्ने सम्भावना पनि बोकेको छ।
"शुल्क परिवर्तन हुनुअघि नै हतार-हतार प्रक्रिया सक्न चाहनुहुन्छ", "आफ्नो कम्पनीका विदेशी कर्मचारीहरूको नवीकरण खर्चको हिसाबकिताब गर्न चाहनुहुन्छ" वा "झन्झटिलो कागजात तयारी र 入管 जाने काम पूर्ण रूपमा विशेषज्ञलाई छोड्न चाहनुहुन्छ" भने कम्पनीका जिम्मेवार व्यक्तिहरू वा व्यक्तिगत रूपमा जोसुकैले पनि निःसंकोच रूपमा हाम्रो कार्यालयमा सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ।
