「ဂျပန်မှာ အထက်တန်းကျောင်းပြီးသွားပြီ၊ ဒါပေမဲ့ တက္ကသိုလ် ဒါမှမဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကျောင်း (専門学校) ကို မတက်ချင်တော့ဘဲ ဂျပန်မှာပဲ တန်းပြီး အလုပ်လုပ်ချင်တယ်」 「家族滞在 のままだと、တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီပဲ အလုပ်လုပ်လို့ရတော့ တခြား အလုပ်လုပ်လို့ရတဲ့ 在留資格 ကို ပြောင်းချင်တယ်」
ဒီလိုမျိုး စဉ်းစားနေတဲ့သူတွေ ရှိပါသလား။ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အထက်တန်းကျောင်းတွေကို တက်ရောက်ပြီး ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုကို ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်တဲ့ သင်တို့အတွက် ကျောင်းပြီးတာနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်အနေနဲ့ တာဝန်ယူပြီး ခြေလှမ်းသစ်တစ်ခု စတင်ချင်တာဟာ သဘာဝကျပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျပန်ရဲ့ 在留資格 (ဗီဇာ) စည်းမျဉ်းတွေက အတော်လေး ရှုပ်ထွေးပါတယ်။
ချုပ်ပြောရရင်တော့ အထက်တန်းကျောင်းပြီးရုံနဲ့ဆိုရင်တောင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချက်တွေကို ပြည့်မီမယ်ဆိုရင် 「定住者」 သို့မဟုတ် 「特定活動」 ဆိုတဲ့ 在留資格 ကို ပြောင်းပြီး ဂျပန်မှာ အချိန်ပြည့် (Full-time) အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့ အခွင့်အရေး ရှိပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ အထက်တန်းကျောင်းပြီးပြီးချင်း ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် ဘယ်လိုလမ်းကြောင်းတွေ ရှိသလဲဆိုတာကို ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
၁. 「家族滞在」ဗီဇာနဲ့ အလုပ်လုပ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
အများစုမှာ ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ 「家族滞在」 ဆိုတဲ့ 在留資格 ဟာ ဂျပန်မှာနေထိုင်တဲ့ မိသားစုနဲ့အတူတူ နေထိုင်ဖို့အတွက် ရည်ရွယ်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မူအားဖြင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ ခြွင်းချက်အနေနဲ့ 「資格外活動許可」 ကို ရယူထားရင် တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီအတွင်း အချိန်ပိုင်းအလုပ် လုပ်နိုင်ပေမဲ့ ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းတစ်ယောက်အနေနဲ့ အချိန်ပြည့် လုပ်လို့မရပါဘူး။ ဂျပန်ကုမ္ပဏီမှာ ကိုယ့်ရဲ့အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို တည်ဆောက်ချင်တယ်၊ ပိုပြီး တည်ငြိမ်တဲ့ အလုပ်တစ်ခု လုပ်ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ 在留資格 ကို ပြောင်းဖို့က မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါတယ်။
ပုံမှန်အားဖြင့် 「技術・人文知識・国際業務」 လိုမျိုး အလုပ်လုပ်ခွင့်ဗီဇာတွေက တက္ကသိုလ် ဒါမှမဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကျောင်းပြီးထားတဲ့ ဘွဲ့လက်မှတ် ဒါမှမဟုတ် အတွေ့အကြုံကို လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အထက်တန်းကျောင်းပဲ ပြီးထားတဲ့သူတွေအတွက် ဒီဗီဇာတွေကို ရဖို့က အတော်လေး ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျပန်မှာ ပညာသင်ကြားခဲ့တဲ့ ကာလကြာရှည်တဲ့သူတွေအတွက် အဆင်ပြေစေမယ့် စနစ်တွေလည်း ရှိပါတယ်။
၂. 「定住者」ကို ပြောင်းနိုင်တဲ့ ရွေးချယ်စရာ
ဂျပန်မှာ ပညာသင်ကြားခဲ့တဲ့ကာလ ကြာရှည်ပြီး ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်တဲ့သူတွေအတွက် 「定住者」 ဆိုတဲ့ 在留資格 ကို ပြောင်းနိုင်မယ့် အခွင့်အရေး ရှိပါတယ်။ အောက်ပါအချက်တွေကို ကိုယ့်မှာ ပြည့်မီရဲ့လားဆိုတာ စစ်ဆေးကြည့်ပါ။
-
လက်ရှိမှာ 「家族滞在」 နဲ့ ဂျပန်မှာ နေထိုင်နေသူဖြစ်ရမယ်။
-
ဂျပန်မှာ မူလတန်းနဲ့ အလယ်တန်းပညာရေး အများစုကို ပြီးဆုံးထားသူဖြစ်ရမယ်။
-
ဂျပန်အထက်တန်းကျောင်းကို အောင်မြင်ပြီးသူ သို့မဟုတ် အောင်မြင်မယ့်သူဖြစ်ရမယ်။
-
ဂျပန်ကုမ္ပဏီတစ်ခုခုကနေ အလုပ်ခေါ်စာ (内定) ရထားပြီးသူဖြစ်ရမယ်။
-
税金 (အခွန်) နဲ့ 年金 (ပင်စင်) တွေ ပေးဆောင်ဖို့ ကျန်မနေဘဲ ဥပဒေနဲ့အညီ နေထိုင်နေသူဖြစ်ရမယ်။
အထူးသတိထားရမှာကတော့ ဂျပန်မှာ ပညာသင်ကြားခဲ့တဲ့ ကာလပဲဖြစ်ပါတယ်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် မူလတန်းအထက်တန်းကျောင်း (အတန်းကြီး) ကနေ အလယ်တန်း၊ ပြီးတော့ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ဂျပန်မှာပဲ ပညာသင်ကြားခဲ့တာကို အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုအနေနဲ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါတယ်။ ဒါတွေက သင်ဟာ ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အမြစ်တွယ်နေပြီဆိုတာကို သက်သေပြဖို့အတွက် အရေးကြီးပါတယ်။
၃. 「定住者」ရဲ့ အချက်တွေနဲ့ မကိုက်ညီရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ?
「ဂျပန်ကို နောက်ကျမှရောက်တာဆိုတော့ 定住者 ရဲ့ အချက်တွေနဲ့ မကိုက်ညီလောက်ဘူး...」လို့ စိတ်ပူနေတဲ့သူတွေအတွက်လည်း အရှုံးမပေးပါနဲ့ဦး။ 「定住者」 ရဲ့ အချက်တွေကို အပြည့်အစုံ မပြည့်မီရင်တောင် 「特定活動」 ဆိုတဲ့ ပုံစံနဲ့ ပြောင်းခွင့်ရတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီကိစ္စမှာတော့ အလယ်တန်းကျောင်း (Grade 9) ကတည်းက ဂျပန်မှာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး အထက်တန်းကျောင်းပြီးထားတာ၊ မိဘ (扶養者) တွေနဲ့အတူ နေထိုင်တာ စတဲ့အချက်တွေကို ကြည့်ပါတယ်။ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး ကွာခြားနိုင်တာကြောင့် ကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်ယောက်ကို အကြံဉာဏ်တောင်းဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
၄. ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် လိုအပ်တဲ့ ပြင်ဆင်မှုနဲ့ စိတ်ထား
変更申請 (ဗီဇာပြောင်းဖို့ လျှောက်ထားခြင်း) ဆိုတာ စာရွက်စာတမ်းတင်ရုံနဲ့ ပြီးသွားတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံး (入管) က "ဘာကြောင့် ဒီလူက ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်ဖို့ လိုအပ်တာလဲ"၊ "ဂျပန်ကုမ္ပဏီအတွက် ဘယ်လောက် အကျိုးပြုနိုင်မလဲ" ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးပါတယ်။
-
ကုမ္ပဏီက တာဝန်ပေးမယ့် အလုပ်နဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ အရည်အချင်း ကိုက်ညီမှုရှိမရှိ။
-
တည်ငြိမ်တဲ့ ဘဝကို ဖြတ်သန်းနိုင်ဖို့အတွက် စီးပွားရေးအရ ခိုင်မာမှုရှိမရှိ။
-
ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ စည်းကမ်း (住民税 ပေးဆောင်ခြင်း၊ ယာဉ်စည်းကမ်း လမ်းစည်းကမ်း စသည်) ကို လိုက်နာခြင်း။
အထူးသဖြင့် နောက်ပိုင်းမှာ ဥပဒေလိုက်နာမှု (Compliance) ကို အလွန်အလေးထားပါတယ်။ အလုပ်လုပ်တဲ့အချိန်မှာ ပိုက်ဆံပိုရချင်လို့ 資格外活動許可 ရဲ့ ကန့်သတ်ချက် (တစ်ပတ် ၂၈ နာရီ) ကို ကျော်လွန်ပြီး လုပ်ခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းရှိရင် ဗီဇာပြောင်းဖို့ အလွန်ခက်ခဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ဂျပန်မှာ ကြာရှည် အလုပ်လုပ်ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ အခုကတည်းက စည်းကမ်းတွေကို တိကျစွာ လိုက်နာတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူထားပါ။
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းများ (Q&A)
Q1: အထက်တန်းကျောင်းပြီးပြီးချင်း အလုပ်မလုပ်ဘဲ တက္ကသိုလ်တက်တာက ဗီဇာအတွက် ပိုအဆင်ပြေလား?
A: အမြဲတမ်းတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ 「技術・人文知識・国際業務」 ဗီဇာကို ရယူချင်ရင်တော့ တက္ကသိုလ် ဒါမှမဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကျောင်းပြီးထားတာက ပိုအဆင်ပြေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ 「定住者」 သို့မဟုတ် 「特定活動」 ကို ပြောင်းချင်တယ်ဆိုရင်တော့ ပညာအရည်အချင်းထက် "ဂျပန်မှာ ဆက်တိုက်နေထိုင်ပြီး ပညာသင်ကြားခဲ့ခြင်း" က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ အနာဂတ်အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ အစီအစဉ်အတိုင်း သေချာစဉ်းစားပြီး ဆုံးဖြတ်သင့်ပါတယ်။
Q2: အလုပ်ခေါ်စာ (内定) ရထားပြီးပြီ၊ ဘယ်ကုမ္ပဏီမဆို ရသလား?
A: မရပါဘူး။ အလုပ်အမျိုးအစားအားလုံးကို ခွင့်ပြုပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ 「技術・人文知識・国際業務」 ရဲ့ ဘောင်အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု ဒါမှမဟုတ် ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံလိုအပ်တဲ့ အလုပ်မျိုးဖြစ်ရပါမယ်။ ရိုးရိုးလုပ်အားခ အလုပ်တွေပဲဆိုရင်တော့ ခွင့်ပြုချက်ရဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။
Q3: လျှောက်ထားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ကိုယ့်ဘာသာလုပ်ဖို့ ခက်ခဲလား?
A: လျှောက်ထားဖို့အတွက် များပြားလှတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပြင်ဆင်ဖို့နဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံးနဲ့ ဆက်သွယ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် 「定住者」 သို့မဟုတ် 「特定活動」 ဖြစ်တဲ့အတွက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံးရဲ့ 裁量権 (တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်) က အားကောင်းပါတယ်။ ရေးသားပုံ တစ်ချက်လေးကအစ ရလဒ်ပြောင်းသွားနိုင်ပါတယ်။ စိုးရိမ်စိတ်ရှိတယ်ဆိုရင်တော့ ဒီကိစ္စအတွက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်တဲ့ 行政書士 ဆီမှာ အကူအညီတောင်းတာက ခွင့်ပြုချက်ရနိုင်ခြေကို များစွာ မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါတယ်။
ဂျပန်မှာ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ပြီးဆုံးအောင် သင်ယူခဲ့တဲ့ သင်တို့ဟာ ဂျပန်ရဲ့ အနာဂတ်အတွက် အဖိုးတန်တဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ 在留資格 ရဲ့ အတားအဆီးတွေက များပေမဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ဗဟုသုတနဲ့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု ရှိမယ်ဆိုရင်တော့ လမ်းစရှိမှာ အသေအချာပါပဲ။
ကိုယ့်ရဲ့ အခြေအနေနဲ့ လျှောက်ထားလို့ ရမလားဆိုတာ စိုးရိမ်နေတယ်ဆိုရင် တစ်ယောက်တည်း ပူပန်မနေပါနဲ့။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ရုံးခန်း (ကျွမ်းကျင်သူ) ဆီမှာ လာရောက်ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ သင်တို့ရဲ့ အိပ်မက်တွေအတွက် ဂျပန်မှာ အောင်မြင်စွာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် အကောင်းဆုံး ဖြစ်ပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းအပ်ပါတယ်။
