जापानमा काम गर्दा धेरैजसो मानिसहरूले चासो राख्ने मुख्य विषयहरूमध्ये एक 有給休暇 (बिदा बसे पनि तलब पाइने व्यवस्था) को नियम हो।
"के विदेशीहरूले पनि जापानी नागरिक सरह 有給休暇 पाउन सक्छन्?"
"कम्पनीले मलाई बिदा लिने दिन तोकिदियो, के यो सामान्य कुरा हो?"
"म आफ्नो देशमा केही समयका लागि फर्कन चाहन्छु, के लामो बिदा लिन पाइन्छ?"
यस्ता प्रश्न वा चिन्ता धेरैलाई हुने गर्छ। वास्तवमा, जापानको 労働法 अनुसार जुनसुकै देशको नागरिक भए तापनि काम गर्ने सबै व्यक्तिलाई 有給休暇 को अधिकार दिइएको छ। तर, संस्कृति र बानीव्यहोराको फरकका कारण बिदासम्बन्धी विषयमा विवाद वा समस्या उत्पन्न भएका उदाहरणहरू धेरै छन्।
यस लेखमा, 在留資格 सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 को दृष्टिकोणबाट विदेशी कामदारहरूको 有給休暇 सम्बन्धी नियम, ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू र धेरैले सोध्ने प्रश्नहरूबारे सरल भाषामा व्याख्या गरिएको छ।
1. के विदेशीहरूले पनि 有給休暇 पाउँछन्? आधारभूत नियमको व्याख्या
सबैभन्दा पहिले निष्कर्षको कुरा गर्दा: जुनसुकै देशको नागरिक वा जुनसुकै 在留資格 भए तापनि, तोकिएको शर्तहरू पुरा गरेमा जसले पनि 有給休暇 पाउन सक्छ।
正社員 मात्र नभई 契約社員, パートタイム, アルバイト, 技能実習生, 特定技能 जस्ता जुनसुकै प्रकारको रोजगार सम्झौता भए पनि यसमा कुनै भेदभाव हुँदैन। जापानको कानून (श्रमिक मानक कानून) ले राष्ट्रियताका आधारमा कामको शर्तहरूमा फरक गर्न मनाही गरेको छ।
有給休暇 पाउनका लागि पुरा हुनुपर्ने २ वटा शर्तहरू
有給休暇 पाउनका लागि सामान्यतया तलका २ वटा शर्तहरू पुरा हुनुपर्छ:
-
कम्पनीमा प्रवेश गरेपछि लगातार ६ महिना वा सोभन्दा बढी काम गरेको हुनुपर्ने
-
तोकिएको काम गर्ने दिनहरूमध्ये ८० प्रतिशत (८ भाग) भन्दा बढी उपस्थिति भएको हुनुपर्ने
यी दुई शर्तहरू पुरा भएपछि सुरुमा १० दिनको 有給休暇 दिइन्छ। त्यसपछि पनि लगातार काम गर्दै जाँदा प्रत्येक वर्ष थपिने बिदाको दिन बिस्तारै बढ्दै जान्छ।
※उदाहरणका लागि, アルバイト जस्तै हप्तामा काम गर्ने दिन थोरै भएका मानिसहरूले पनि आफूले काम गरेको दिन वा हप्ताको काम गर्ने समय अनुसार तोकिए बमोजिमको 有給休暇 पाउँछन्।
2. 有給休暇 सामान्यतया "आफूलाई मन लागेको समयमा" लिन सकिन्छ
有給休暇 को ठूलो विशेषता भनेको कामदारले "म यो दिन बिदा बस्न चाहन्छु" भनेर इच्छाएको दिनमा बिदा लिन पाउनु हो। कानूनको भाषामा यसलाई 時季指定権 भनिन्छ, तर सरल भाषामा भन्नुपर्दा "कुन कामका लागि र कहिले प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा कामदारले बस्न पाउने नितान्त व्यक्तिगत बिदा" हो।
बिदा लिनुको कारणबारे कम्पनीलाई विस्तृत विवरण दिनुपर्ने कुनै बाध्यता छैन।
"परिवारसँग समय बिताउनु छ" वा "घुम्न जानु छ" भन्ने कारण त छँदैछ, "भीडभाड हुने रेलको समय छल्न चाहन्छु" वा "सरुवा रोगको संक्रमणबाट बच्न घरमै बस्न चाहन्छु" जस्ता कारणले पनि 有給休暇 प्रयोग गर्न सकिन्छ। कम्पनीले "त्यस्तो कारणले बिदा पाइँदैन" भनेर अस्वीकार गर्न पाउँदैन।
के कम्पनीले बिदाको दिन परिवर्तन गर्न सक्छ?
नियमत: कामदारको इच्छा अनुसार हुन्छ, तर केही अपवादहरू पनि छन्। उदाहरणका लागि, त्यो व्यक्ति बिदा बस्दा कम्पनीको व्यवसाय सञ्चालनमै ठूलो बाधा पुग्ने विशेष परिस्थिति आएमा, कम्पनीको तर्फबाट "के बिदा अर्कै दिन सार्न सकिन्छ?" भनेर छलफल हुन सक्छ। तर, यो केवल "समय सार्ने" कुरा मात्र हो, कम्पनीले 有給休暇 नै खोस्न भने पाउँदैन।
3. कम्पनीले बिदा तोकिदिने "計画年休" र वर्षमा ५ दिन बिदा लिनुपर्ने बाध्यता
"मैले बिदाको निवेदन नदिईकन पनि कम्पनीले बिदाको दिन तोकिदियो" भन्ने कुरा तपाईंले सुन्नुभएको होला। यसमा जापानको कानूनमा आधारित २ वटा नियमहरू जोडिएका छन्।
① वर्षमा ५ दिन 有給休暇 लिनुपर्ने बाध्यकारी नियम (कार्यशैली सुधार कानून)
जापानमा कानून संशोधन भएपछि: "वर्षमा १० दिन वा सोभन्दा बढी 有給休暇 पाएका व्यक्तिहरूलाई कम्पनीले १ वर्षभित्र अनिवार्य रूपमा कम्तीमा ५ दिन 有給 बिदा दिलाउनुपर्छ" भन्ने नियम लागू गरिएको छ।
यदि कामदारले आफैंले कहिल्यै 有給休暇 को निवेदन दिएन भने, कम्पनीले त्यसै छाडिदिँदा कानून उल्लङ्घन हुन्छ। त्यसैले, कम्पनीले आफैं दिन तोकेर बिदा बस्न आग्रह गर्न सक्छ।
② 計画年休 भनिने व्यवस्था
कम्पनी र कामदारका तर्फबाट चुनिएका प्रतिनिधिबीच विशेष सम्झौता (労使協定) गरेर, ५ दिनभन्दा बढी हुने 有給休暇 को भागलाई पहिले नै सम्पूर्ण कम्पनीको बिदाका रूपमा तय गर्ने व्यवस्था छ। यसलाई 計画年休 भनिन्छ।
उदाहरणका लागि, "नयाँ वर्षको अघिपछि" वा "गर्मीयामको लामो बिदा" सँग मिलाएर कम्पनीभरि एकैपटक 有給 प्रयोग गराइन्छ, जसले गर्दा कामदारहरूलाई बिदा लिन सहज हुन्छ।
4. विदेशी र जापानी कम्पनीहरूबीच "बिदासम्बन्धी सोच" को फरक र समस्या समाधानका उपाय
有給休暇 को प्रयोग गर्दा जापानी र विदेशी कामदारहरूबीच "सोच र मूल्यमान्यताको फरक" देखिन सक्छ, जसले गर्दा कार्यस्थलमा विवाद हुने सम्भावना रहन्छ।
संस्कृति र सोचको भिन्नताका कारण आउने समस्या
जापानी कार्यस्थलको संस्कृतिमा सहकर्मीहरूलाई अप्ठ्यारो नपरोस् भनेर केही दिनको छोटो बिदा पटक-पटक लिने चलन धेरै छ। अर्कोतर्फ, विदेशी कामदारहरूमाझ क्रिसमस, तिहार/दशैं जस्ता पर्वहरू, धार्मिक उत्सवहरू वा आफ्नो देशमा फर्कनका लागि २ देखि ३ हप्ताको लामो बिदा एकैपटक लिने चलन सामान्य मानिन्छ।
कम्पनीले "सबैले यो अवधिमा बिदा लिऊन्" भन्ने सोचेर 計画年休 तय गर्न खोज्दा, विदेशी कर्मचारीले "आफ्नो देशको चाडपर्व वा घर फर्किने समयमा बिदा सञ्चित गरेर प्रयोग गर्छु" भन्ने चाहना राख्न सक्छन्, जसले गर्दा दुवै पक्षबीच सोचको भिन्नता आउँछ।
समस्याबाट बच्नका लागि मुख्य बिन्दुहरू
-
कामदारका तर्फबाट: घर फर्कन वा लामो बिदा लिन चाहनुहुन्छ भने अन्तिम समयमा मात्र नभई केही महिना अघिदेखि नै कम्पनी वा सुपरभाइजरसँग सल्लाह गरेर योजना सेयर गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
-
कम्पनी (रोजगारदाता) का तर्फबाट: एकतर्फी रूपमा बिदाको तालिका लाद्नुको सट्टा, विदेशी कर्मचारीको धार्मिक पृष्ठभूमि, आफ्नो देशको संस्कृति र घर फर्किने चाहनाबारे पहिले नै सोधपुछ गरी दुवै पक्षबीच छलफल गरेर बिदाको तालिका मिलाउनु आवश्यक छ।
5. 【सरकारी निकायको जानकारी】 आधिकारिक मापदण्ड र नियम उल्लङ्घन गर्दा हुने सजाय
यहाँ, 厚生労働省 र 出入国在留管理庁（入管） जस्ता सरकारी निकायहरूले सार्वजनिक गरेका आधिकारिक जानकारीका आधारमा कानूनी आधार र नियमहरूबारे विस्तारमा जान्दैछौँ।
① 労働基準法 (श्रमिक मानक कानून) को धारा ३ (समान व्यवहारको सिद्धान्त)
労働基準法 को धारा ३ मा भनिएको छ: "कामदारको राष्ट्रियता, धर्म वा सामाजिक स्तरका आधारमा तलब, काम गर्ने समय वा अन्य सेवा शर्तहरूमा कुनै पनि प्रकारको भेदभाव गर्न पाइने छैन।" विदेशी भएकै कारणले 有給休暇 नदिनु वा बिदाको दिन घटाइदिनु स्पष्ट रूपमा कानून विपरीत कार्य हो।
② नियम उल्लङ्घन गर्दा हुने सजाय
यदि कम्पनीले कामदारलाई तोकिए अनुसारको 有給休暇 दिएन वा वर्षमा ५ दिन बिदा दिलाउने नियम पुरा गरेन भने, 労働基準法 उल्लङ्घन गरे बापत ३ लाख येनसम्म जरिवाना वा अन्य सजाय हुन सक्छ।
③ स्वदेश फर्कने सम्बन्धी सहजीकरणको निर्देशिका
厚生労働省 ले तय गरेको "外国人労働者の雇用管理の改善等に関して事業主が適切に対処するための指針" मा, विदेशी कामदारले केही समयका लागि आफ्नो देश फर्कन चाहेमा 有給休暇 लाई एकैपटक प्रयोग गर्न दिने जस्ता आवश्यक सहजीकरण र कर्मचारी व्यवस्थापन गर्न रोजगारदातालाई आग्रह गरिएको छ।
④ 在留資格 (भिसा) नवीकरणमा पर्ने प्रभाव
यदि कम्पनीले श्रम सम्बन्धी कानूनहरूको पालना गर्दैन भने, त्यहाँ काम गर्ने विदेशी कर्मचारीको भिसा नवीकरण र कम्पनीको कामदार स्वीकार गर्ने क्षमताको मूल्याङ्कनमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ। दुवै पक्षले नियमको पालना गरी उचित कार्य वातावरण बनाएमा मात्र जापानमा लामो समय ढुक्कसँग बस्न सकिन्छ।
6. जिज्ञासाको समाधान! थाहा पाउनै पर्ने ३ वटा Q&A
विदेशी कामदारहरू र मानव संसाधन (HR) हेर्ने व्यक्तिहरूले धेरै सोध्ने "यो कुरा थाहा पाउन पाए हुन्थ्यो" भन्ने ३ वटा मुख्य प्रश्नहरूको उत्तर यहाँ दिइएको छ।
Q1. 有給休暇 बाँकी छँदै काम छाड्दा (रेजिग्नेसन दिँदा), के कम्पनीलाई त्यो बिदा पैसामा साट्न (बेच्न) लगाउन सकिन्छ?
A. नियम अनुसार, कम्पनीलाई 有給休暇 किन्नका लागि बाध्य पार्न सकिँदैन।
जापानको कानूनमा 有給休暇 को उद्देश्य "पैसामा साट्नु" नभई "बिदा बसेर आराम गर्नु" हो। त्यसैले काम गरिरहेको अवधिमा बिदा बेच्नु गैरकानूनी मानिन्छ।
तर अपवादका रूपमा, काम छाड्ने समयमा प्रयोग गर्न नसकि बाँकी रहेको 有給休暇 वा कानूनी म्याद (२ वर्ष) सकिएर रद्द हुन लागेको बिदालाई कम्पनीले आफ्नो इच्छाले पैसामा साटिदिनु भने कानून अनुसार गलत मानिँदैन। काम छाड्दा, छाड्ने दिनसम्ममा बाँकी रहेको 有給 प्रयोग गरिसक्ने गरी कम्पनीसँग छलफल गरेर तालिका बनाउनु सामान्य तरिका हो।
Q2. स्वदेश फर्कनका लागि, भविष्यमा मात्र पाइने (अहिलेसम्म नपाइएको) 有給休暇 अगाडि नै (अग्रिम) प्रयोग गर्न पाइन्छ?
A. कानून अनुसार कम्पनीले अनिवार्य दिनुपर्छ भन्ने छैन, तर कम्पनीले स्वीकार गरेमा अगाडि नै (अग्रिम) दिने सम्भावना रहन्छ।
उदाहरणका लागि, कम्पनी प्रवेश गरेको ३ महिना मात्र भएको छ र कानून अनुसार पाउनुपर्ने 有給休暇 अझै पाइएको छैन भने, कम्पनीले कानून अनुसार बिदा दिनैपर्छ भन्ने बाध्यता हुँदैन।
तर, कल्याणकारी व्यवस्था वा सहयोगका रूपमा, नियम अनुसार ६ महिनामा पाइने बिदालाई कम्पनीको आन्तरिक नियम अनुसार अगाडि नै दिने व्यवस्था छ भने प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुरुमा कम्पनीको नियम (就業規則) हेर्नुहोस् वा HR सँग सल्लाह गर्नुहोस्।
Q3. 有給休暇 लिएका कारणले तलब घट्ने वा मूल्याङ्कन खराब हुने हुन्छ?
A. हुँदैन, 有給休暇 लिएकै कारण कामदारलाई कुनै पनि घाटा वा नराम्रो असर पार्ने व्यवहार गर्न कानूनले सख्त मनाही गरेको छ।
労働基準法 को धारा १३६ अनुसार, 有給休暇 लिएको दिनलाई "अनुपस्थित (गैरहाजिर)" मानेर तलब काट्नु, 賞与 (बोनस) को मूल्याङ्कन घटाउनु वा हाजिरी भत्ता काट्नु गैरकानूनी हुन्छ। 有給休暇 लिएको दिन पनि सामान्य रूपमा काम गरे सरह नै तलब पाइन्छ।
7. सार: नियमलाई सहि तरिकाले बुझेर राम्रो कार्य वातावरण बनाऔँ
विदेशी कामदारहरूको 有給休暇 सम्बन्धी मुख्य बिन्दुहरू तल दिइएका छन्:
-
विदेशी भए तापनि, शर्तहरू पुरा गरेमा जापानी नागरिक सरह नै 有給休暇 पाइन्छ।
-
有給休暇 सामान्यतया आफूले चाहेको समयमा निस्फिक्री लिन सकिन्छ।
-
वर्षमा १० दिन वा सोभन्दा बढी 有給休暇 भएमा, कम्पनीले वर्षमा कम्तीमा ५ दिन बिदा दिलाउनुपर्छ।
-
लामो बिदा लिन वा घर फर्कन चाहनुहुन्छ भने, कम्पनीसँग अगाडि नै छलफल गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
-
कानून र सरकारी निर्देशिकाका आधारमा, एकअर्काको संस्कृति र परिस्थितिको सम्मान गर्नु नै समस्याबाट बच्ने उपाय हो।
बिदासम्बन्धी नियमहरूलाई सहि रूपमा बुझेर, कम्पनी र कामदार दुवै पक्षले एकअर्कामा विश्वास जगाउने र सहज वातावरण निर्माण गर्ने लक्ष्य राखौँ।
भिसा (在留資格) आवेदन प्रक्रिया, विदेशी रोजगार व्यवस्थापन वा सम्झौता सम्बन्धी कुनै पनि जिज्ञासा वा दुविधा भएमा 在留資格 विशेषज्ञ 行政書士 सँग परामर्श गर्न सक्नुहुन्छ। श्रम वातावरण र कानूनका विषयमा 社労士 सँग सल्लाह लिन सकिन्छ।
