Chào các bạn, tôi là 行政書士 chuyên về các vấn đề liên quan đến 在留資格 và visa tại Nhật Bản.
Trong quá trình sinh sống lâu dài tại Nhật, không ít người nước ngoài nuôi dưỡng mong muốn được gắn bó lâu dài và trở thành công dân Nhật Bản, từ đó tìm hiểu về thủ tục xin nhập quốc tịch, hay còn gọi là 帰化.
Tuy nhiên, khi bắt tay vào tìm hiểu, rất nhiều người cảm thấy lo lắng và bối rối không biết nên bắt đầu từ đâu, thủ tục mất bao lâu, hay bản thân có đủ điều kiện để tự nộp hồ sơ hay không. Quá trình 帰化 không đơn giản chỉ là nộp một vài tờ giấy là xong, mà đây là một chuỗi các bước chi tiết và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bắt đầu từ buổi tư vấn ban đầu tại 法務局 cho đến các thủ tục cuối cùng tại cơ quan hành chính địa phương (市区町村).
Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết và dễ hiểu toàn bộ 9 bước trong quy trình xin 帰化 từ lúc nộp hồ sơ tại 法務局 cho đến khi nhận được kết quả thông qua. Hãy cùng tìm hiểu bức tranh toàn cảnh để quá trình thực hiện diễn ra suôn sẻ nhé.
Hiểu đúng về thủ tục 帰化: Tâm thế chuẩn bị cơ bản
Việc xin 帰化 để lấy 日本国籍 chỉ được công nhận khi có sự cho phép chính thức của 法務大臣 (dựa trên 国籍法). Không phải ai muốn cũng có thể dễ dàng nhập tịch, mà bạn phải đáp ứng và vượt qua nhiều điều kiện khắt khe do pháp luật quy định, chẳng hạn như có nơi cư trú tại Nhật, có tư cách đạo đức tốt, có năng lực tài chính để đảm bảo sinh sống, v.v.
Hơn nữa, quy trình này không cho phép bạn cứ nộp hồ sơ ngẫu nhiên là xong. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là bạn cần tự kiểm tra xem mình đã đứng ở vạch xuất phát đủ điều kiện hay chưa.
Dưới đây là chi tiết 9 bước thực hiện theo thứ tự.
9 bước hoàn tất thủ tục xin 帰化
Bước 1: Đặt lịch và tư vấn trước tại 国籍課 của 法務局
Khi quyết định xin 帰化 tại Nhật, việc đầu tiên bạn cần làm là liên hệ để đặt lịch tư vấn sơ bộ với 国籍課 thuộc 法務局 (hoặc 地方法務局) tại khu vực nơi bạn đang sinh sống.
Tại một số khu vực, ngay cả việc đặt lịch hẹn tư vấn sơ bộ này cũng có thể mất từ 3 đến 6 tháng chờ đợi, vì vậy bạn nên chủ động hành động ngay khi có ý định.
Bạn không thể tự ý đến trực tiếp quầy để nộp hồ sơ mà bắt buộc phải gọi điện đặt lịch trước. Trong cuộc gọi này, nhân viên phụ trách sẽ hỏi chi tiết về họ tên, 在留資格 hiện tại, địa chỉ cư trú của bạn. Một điểm cần lưu ý là nếu địa chỉ của bạn không thuộc thẩm quyền của 法務局 đó, hoặc bạn đang giữ các tư cách lưu trú không đủ điều kiện xét duyệt như 短期滞在 (lưu trú ngắn hạn phục vụ du lịch), bạn sẽ bị từ chối đặt lịch ngay từ bước này. Nền tảng sinh sống ổn định tại Nhật là điều kiện tiên quyết.
Bước 2: Phỏng vấn lần đầu tại 法務局 và quy tắc 80%
Đúng lịch hẹn đã đặt, bạn (hoặc đi cùng 行政書士 nếu bạn sử dụng dịch vụ hỗ trợ) sẽ trực tiếp đến 法務局.
Tại đây, bạn mang theo một số tài liệu cơ bản được yêu cầu từ trước để tiến hành phỏng vấn trực tiếp với cán bộ thụ lý. Điểm bị kiểm tra cực kỳ gắt gao ở bước này là số ngày bạn lưu trú tại Nhật trong quá khứ. Theo quy tắc thường gọi là "quy tắc 80%", trong 1 năm (365 ngày), bạn phải có mặt tại Nhật ít nhất từ 292 ngày trở lên trong suốt 5 năm liên tiếp qua. Nếu bạn từng về nước dài ngày do lệnh điều động của công ty hoặc lý do bất khả kháng, đôi khi vẫn có thể được châm chước nếu thiếu một ít ngày, nhưng nhìn chung thực tế sinh sống tại Nhật là yếu tố quan trọng hàng đầu.
Bên cạnh đó, tùy thuộc vào từng 法務局, bạn có thể phải trải qua một bài kiểm tra tiếng Nhật đột xuất kéo dài khoảng 30 phút ngay trong buổi tư vấn đầu tiên này. Năng lực tiếng Nhật ở mức đủ dùng cho giao tiếp hàng ngày sẽ được đánh giá trực tiếp, và chỉ những ai vượt qua mới được chuyển sang bước tiếp theo. Dựa trên nội dung hỏi đáp tại buổi phỏng vấn, nếu cán bộ đánh giá bạn đủ điều kiện để tiếp tục, họ sẽ giao cho bạn danh sách các loại giấy tờ cần chuẩn bị.
Bước 3: Soạn thảo và thu thập các tài liệu cần thiết
Dựa trên danh sách do cán bộ 法務局 cung cấp, bạn bắt đầu quá trình thu thập tài liệu chứng minh và chuẩn bị giấy tờ.
Đây có thể xem là giai đoạn "vượt ải" tốn nhiều thời gian và công sức nhất trong toàn bộ quy trình. Đặc biệt, các loại giấy tờ chứng nhận cần xin từ quê nhà (như 出生証明書 - giấy khai sinh, giấy tờ chứng minh quan hệ họ hàng, v.v.) có cách thức xin cấp và thời gian chờ đợi khác nhau tùy theo quốc gia. Trong một số trường hợp, bạn có thể phải tự mình về nước để làm thủ tục.
Bên cạnh đó, các loại giấy tờ làm tại Nhật như 住民票 (bản sao hộ khẩu) hay giấy chứng nhận nộp thuế cũng cần được thu thập đầy đủ, tổng số lượng có thể lên đến hàng chục loại giấy tờ khác nhau. Khi đã gom đủ, trước khi nộp chính thức, bạn cần mang toàn bộ sang để cán bộ 法務局 kiểm tra sơ bộ một lượt nhằm đảm bảo không có sai sót.
Bước 4: Nộp hồ sơ chính thức và nhận 受理番号
Khi cán bộ kiểm tra sơ bộ và xác nhận không có vấn đề gì ("OK"), bạn sẽ tiến hành nộp toàn bộ bộ hồ sơ và tài liệu hoàn chỉnh trực tiếp tại quầy.
Nếu hồ sơ không có lỗi hay thiếu sót, hồ sơ của bạn sẽ được tiếp nhận chính thức và bạn sẽ được cấp một 受理番号 (số tiếp nhận). Thời điểm số này được cấp cũng chính là lúc hồ sơ xin 帰化 của bạn chính thức bước vào hệ thống xét duyệt của nhà nước.
Bước 5: Các buổi phỏng vấn tiếp theo và bài kiểm tra tiếng Nhật chính thức
Sau khi hồ sơ được tiếp nhận, 法務局 sẽ liên hệ để lịch hẹn phỏng vấn với cán bộ thụ lý diễn ra thêm vài lần nữa.
Một trong những buổi phỏng vấn này sẽ bao gồm bài kiểm tra tiếng Nhật chính thức. Bài kiểm tra này thường diễn ra sau khi hồ sơ được tiếp nhận khoảng từ 3 đến 4 tháng. Tuy nhiên, nếu bạn sinh ra và lớn lên tại Nhật, theo học các trường của Nhật và khả năng tiếng Nhật không có điểm gì phải bàn cãi, bước này có thể được miễn giảm.
Bước 6: Điều tra thực tế (Xác minh nơi làm việc và thực địa)
Quá trình xét duyệt của 法務局 không chỉ dừng lại ở những con chữ trên giấy tờ.
Cán bộ phụ trách có thể gọi điện trực tiếp đến nơi làm việc hoặc người thân của bạn để thực hiện 在職確認 (xác minh công việc) nhằm kiểm tra xem bạn có thực sự làm việc ở đó hay không, đồng thời đặt câu hỏi chi tiết về nội dung công việc hằng ngày. Ngoài ra, nếu có điểm nghi vấn trong hồ sơ đã nộp hoặc cần xác thực chính xác hơn về lối sống thực tế, cán bộ có thể tiến hành 実地訪問 (đến thăm trực tiếp nhà riêng hoặc nơi làm việc). Duy trì một lối sống trung thực, chuẩn mực mỗi ngày là điều quan trọng hơn hết.
Bước 7: Nhận thông báo kết quả (Được phép hoặc không được phép)
Trải qua một khoảng thời gian chờ đợi kéo dài khoảng 1 năm kể từ ngày nộp hồ sơ, cuối cùng bạn sẽ nhận được thông báo kết quả từ 法務局 xem hồ sơ của mình có được chấp thuận hay không.
Vì thời gian xét duyệt tính bằng năm chứ không phải vài tháng, nên trong khoảng thời gian này, bạn cần giữ tâm lý bình tĩnh, ổn định cuộc sống và tiếp tục công việc thường ngày của mình.
Bước 8: Nhận 身分証明書 và 帰化許可通知書
Trong trường hợp hồ sơ của bạn được thông báo "cho phép" (許可), bạn sẽ đến 法務局 một lần nữa để nhận 身分証明書 (thấy chứng nhận nhân thân) và 帰化許可通知書 (giấy thông báo cho phép nhập tịch).
Khoảnh khắc nhận được tờ giấy thông báo này đánh dấu thời điểm tư cách pháp lý và hiệu lực mang quốc tịch Nhật Bản chính thức có hiệu lực.
Bước 9: Nộp 帰化届 tại cơ quan hành chính địa phương và hoàn tất
Bước hoàn thiện cuối cùng là bạn mang 身分証明書 đến 市区町村役場 (Văn phòng hành chính thành phố/quận nơi bạn ở) để nộp 帰化届 (tờ khai nhập tịch).
Thông qua thủ tục này, thông tin mới sẽ được cập nhật vào hệ thống hộ khẩu của Nhật Bản và quá trình thủ tục chính thức hoàn tất. Khoảng 1 tuần sau khi nộp, bản 戸籍謄本 (sổ hộ khẩu) mang tên bạn sẽ được phát hành, chính thức xác nhận tư cách công dân Nhật Bản của bạn về mặt danh nghĩa lẫn pháp lý.
Q&A: Giải đáp những thắc mắc bạn đang muốn biết
Q1: Trong thời gian chờ kết quả xét duyệt, tôi có được phép về nước ngắn hạn không?
A: Nhìn chung, bạn nên tránh việc xuất cảnh dài ngày hoặc đi nước ngoài liên tục. Trong thời gian xét duyệt hồ sơ (khoảng 1 năm), cơ quan chức năng kiểm tra rất gắt gao về việc bạn có thực sự sinh sống và có nền tảng cuộc sống tại Nhật hay không. Nếu chỉ là chuyến về thăm quê ngắn ngày từ vài ngày đến 2 tuần do công việc hoặc việc gấp thì thường không gây vấn đề lớn, nhưng bạn bắt buộc phải thông báo và tham khảo ý kiến của cán bộ phụ trách tại 法務局 trước khi đi. Việc tự ý rời khỏi Nhật Bản trong thời gian dài có thể khiến cơ quan chức năng hoài nghi về thực tế sinh sống và gây ảnh hưởng xấu đến kết quả xét duyệt.
Q2: Kiểm tra tiếng Nhật khó đến mức nào? Có khả năng bị trượt không?
A: Nhìn chung, trình độ được yêu cầu tương đương mức học sinh tiểu học đến cấp hai (khoảng trình độ giao tiếp cơ bản và đọc viết đơn giản, tương đương khoảng N4 đến N3 của kỳ thi năng lực tiếng Nhật). Nếu bạn đã tốt nghiệp trường học tại Nhật hoặc sống lâu năm ở đây và không gặp trở ngại gì trong giao tiếp hàng ngày, bạn hoàn toàn không cần phải quá sợ hãi. Tuy nhiên, nếu đi thi với tình trạng hoàn toàn không biết tiếng Nhật, bạn vẫn có nguy cơ không đạt yêu cầu và khiến quá trình xét duyệt bị đình trệ, vì vậy những ai chưa tự tin nên chủ động luyện tập trước các kỹ năng giao tiếp và đọc viết cơ bản.
Q3: Khi tự thu thập hồ sơ, việc nhờ 行政書士 hỗ trợ mang lại lợi ích gì?
A: Lợi ích lớn nhất là bạn sẽ được hỗ trợ thực hiện những phần rất quan trọng trong thủ tục 帰化, ví dụ như xây dựng và biên soạn "動機書" (bản lý do xin nhập tịch) thật thuyết phục, cũng như có người đồng hành làm cầu nối vững chắc với cán bộ 法務局 trong các buổi tư vấn để quá trình tiến hành diễn ra thuận lợi hơn. Bên cạnh đó là lợi ích về "tiết kiệm thời gian" và "tránh sai sót". Hồ sơ xin nhập tịch gồm hàng chục loại giấy tờ khác nhau, và mỗi loại từ cách xin giấy chứng nhận tại quê nhà đến cách xin tại cơ quan hành chính Nhật Bản đều đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Nếu một người bận rộn vì công việc và gia đình mà tự mình loay hoay thu thập, bạn có thể phải chạy đôn chạy đáo nhiều lần hoặc để giấy tờ quá hạn, khiến thời gian bị kéo dài lãng phí. Việc giao phó cho 行政書士 chuyên về mảng thủ tục người nước ngoài sẽ giúp bạn thu thập chính xác các loại giấy tờ và soạn thảo bộ hồ sơ chất lượng cao đúng theo định hướng của 法務局, từ đó dẫn đến kết quả thôngק thuận lợi và nhanh chóng hơn.
Lời kết
Thủ tục xin 帰化 để mang quốc tịch Nhật Bản đòi hỏi rất nhiều bước thực hiện, thời gian chờ đợi và sự chuẩn bị công phu về mặt hồ sơ, từ buổi tư vấn ban đầu cho đến khi hoàn thành hộ khẩu.
Nếu bạn đang băn khoăn không biết "liệu bản thân có tự chuẩn bị nổi hồ sơ hay không..." hoặc "quá bận rộn không có thời gian đến 法務局...", đừng ngần ngại chần chừ một mình. Hãy liên hệ ngay với văn phòng 行政書士 chuyên sâu về trong lĩnh vực 在留資格 và visa để được trợ giúp. Chúng tôi sẽ đồng hành cùng bạn với giải pháp tối ưu nhất, giúp bạn vững bước tiến tới mục tiêu chính thức nhận quốc tịch Nhật Bản.
