ဂျပန်နိုင်ငံမှာ အလုပ်လုပ်နေကြတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်နိုင်ငံကို လာရောက်ဖို့ စီစဉ်နေကြတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသားများအားလုံး မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော်ကတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ဗီဇာနဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေကို ကျွမ်းကျင်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ 行政書士 တစ်ယောက်ဖြစ်ပါတယ်။
သတင်းတွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လူမှုကွန်ရက်တွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ် "技能実習制度" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကြားဖူးကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီစနစ်က အမှန်တကယ် ဘာလဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ ဘယ်လိုသက်ဆိုင်နေလဲဆိုတာကို တိတိကျကျ နားလည်ဖို့က နည်းနည်းတော့ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။ "နည်းပညာတွေ သင်ယူနိုင်မယ်" ဆိုပြီး မျှော်လင့်ချက်နဲ့ လာခဲ့ပေမဲ့၊ လက်တွေ့မှာတော့ မျှော်လင့်ထားတာနဲ့ တစ်ခြားစီ ဖြစ်နေတာမျိုးတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့အတွက် စိုးရိမ်ပူပန်နေသူတွေလည်း အများကြီး ရှိပါတယ်။
ဒီတစ်ခါမှာတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 技能実習制度 အကြောင်းကို၊ ဘာကြောင့် ဒီစနစ်ကို ထူထောင်ထားတာလဲ၊ လက်တွေ့မှာ ဘာတွေပြဿနာဖြစ်နေလဲ၊ နောက်ပြီး လက်ရှိမှာ ဘယ်လို ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်နေလဲဆိုတာကို ခက်ခဲတဲ့ ဥပဒေစကားလုံးတွေ မသုံးဘဲနဲ့ အလွယ်ကူဆုံး ရှင်းပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ 技能実習制度 ဆိုတာ အမှန်တကယ် ဘာလဲ
技能実習制度 ရဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ကတော့ "နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး" ပါ။ ဂျပန်မှာ တတ်မြောက်ခဲ့တဲ့ နည်းပညာနဲ့ ဗဟုသုတတွေကို မိမိနိုင်ငံကို ပြန်လည်သယ်ဆောင်သွားပြီး၊ မိမိနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အသုံးပြုစေဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ထူထောင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဂျပန်မှာ လူအင်အား လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းဖို့အတွက် "ဈေးပေါတဲ့ လုပ်သားအင်အား" ရှာဖွေတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာရော ဘယ်လိုဖြစ်နေလဲ။ လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခင်း အများစုမှာတော့ ဂျပန်လူမျိုးတွေ မလုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်တွေကို လုပ်ပေးဖို့အတွက် "လုပ်သားအင်အား" အဖြစ်ပဲ သတ်မှတ်ခံထားရတဲ့ အခြေအနေမျိုး ရှိနေပါတယ်။ ဒီ "အပေါ်ယံ ရည်ရွယ်ချက် (နည်းပညာ လွှဲပြောင်းပေးခြင်း)" နဲ့ "အမှန်တကယ် လိုအပ်ချက် (လုပ်သားအင်အား ရှာဖွေခြင်း)" ကြားထဲက ကွာဟချက်ကပဲ ပြဿနာမျိုးစုံရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်နေတာပါ။
實習生 တွေကို လက်ခံတဲ့ နည်းလမ်းကတော့ အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။
-
企業単独型: ပြည်ပမှာရှိတဲ့ ဂရုတူ ကုမ္ပဏီတွေ ဒါမှမဟုတ် စီးပွားရေး လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေဆီက ဝန်ထမ်းတွေကို တိုက်ရိုက် လက်ခံတဲ့ ပုံစံပါ။
-
団体監理型: 事業協同組合 ဒါမှမဟုတ် 商工会議所 စတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဦးဆောင်လက်ခံပြီး၊ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီတွေမှာ 實習 စေတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။ (စုစုပေါင်းရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က ဒီပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်)။
သင်တို့ ဂျပန်ကို လာတဲ့အခါမှာတော့ အများစုက နောက်ဆုံးပြောခဲ့တဲ့ 団体監理型 နဲ့ လာကြတာပါ။ ဒီပုံစံမှာတော့ သင်တို့ရဲ့ 實習 အခြေအနေကို စစ်ဆေးပြီး အကာအကွယ်ပေးမယ့် 監理団体 ဆိုတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ရှိပါတယ်။
၂။ 實習 က ဘယ်လို အဆင့်ဆင့် သွားတာလဲ (၃ နှစ် မှ ၅ နှစ် အထိ)
技能実習 ကတော့ အခြေခံအားဖြင့် "1号"၊ "2号"၊ "3号" ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေကို ဖြတ်ကျော်ပြီး တိုးတက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
技能実習1号 (ပထမနှစ်): ဂျပန်ကို ရောက်ပြီးနောက်ပိုင်းမှာ နည်းပညာကို စတင် သင်ယူတဲ့ ကာလပါ။
-
技能実習2号 (ဒုတိယနှစ် - တတိယနှစ်): သင်ယူထားတဲ့ နည်းပညာကို ပိုပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ကျွမ်းကျင်အောင် လုပ်တဲ့ ကာလပါ။
-
技能実習3号 (စတုတ္ထနှစ် - ပဉ္စမနှစ်): ပိုမိုမြင့်မားတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု ပိုင်းကို ရောက်ရှိအောင် လုပ်တဲ့ ကာလပါ။
※ 3号 အဆင့်ကို သွားနိုင်ဖို့အတွက် လက်ခံတဲ့ ကုမ္ပဏီနဲ့ 監理団体 က "優良" (ကောင်းမွန်သော) အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရဖို့ လိုသလို၊ 實習生 ကိုယ်တိုင်လည်း ကျွမ်းကျင်မှု အကဲဖြတ် စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီကာလအတွင်းမှာ သင်တို့ဟာ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 労働基準法 (အလုပ်သမား စံနှုန်း ဥပဒေ)၊ 最低賃金法 (အနည်းဆုံး လုပ်ခ လစာ ဥပဒေ) စတဲ့ ဂျပန်လူမျိုးတွေနဲ့ တန်းတူ အကျုံးဝင်တဲ့ အလုပ်သမား ဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေရဲ့ အကာအကွယ်ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ လစာကို မရတာမျိုး၊ အချိန်ပိုတွေ အများကြီး လုပ်ခိုင်းတာမျိုး ကြုံရရင် ဒါဟာ ဥပဒေနဲ့ မညီတဲ့ လုပ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဘာကြောင့် "အကြွေး" နဲ့ "အလုပ်ပြောင်းလို့မရ" တဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်နေတာလဲ
ဒီစနစ်ရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာကတော့ "မိမိနိုင်ငံမှာ ကြိုတင်ပေးရတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေ များလွန်းတာ" နဲ့ "အလုပ်ကို လွတ်လပ်စွာ မပြောင်းနိုင်တာ" ဖြစ်ပါတယ်။
မူလကတော့ ဂျပန်မှာ 實習 လုပ်တာဟာ ကိုယ့်သဘောဆန္ဒအတိုင်း ဖြစ်ရမှာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ လက်တွေ့မှာတော့ မိမိနိုင်ငံမှာ တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ဝန်ဆောင်ခတွေ၊ အာမခံကြေးတွေကို ပေးဆောင်ထားရတာကြောင့် "အကြွေးဆပ်ဖို့အတွက်ပဲ အလုပ်လုပ်ရတဲ့" အခြေအနေမျိုး ရောက်နေသူတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီလိုဆိုရင်တော့ "နည်းပညာ သင်ယူမယ်" ဆိုတဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ထက် "အကြွေးဆပ်ဖို့" က ဦးစားပေး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။
ဒါ့အပြင် လက်ရှိ စနစ်အရဆိုရင် ကိုယ့်သဘောဆန္ဒအလျောက် ကုမ္ပဏီကို လွတ်လပ်စွာ ပြောင်းဖို့က တားမြစ်ခံထားရပါတယ်။ ဒီ "ထွက်လို့မရတဲ့" ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် အလုပ်ခွင်မှာ အဆင်မပြေတာတွေ ရှိနေရင်တောင် သည်းခံပြီး လုပ်နေရတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေတာပါ။
၄။ နောက်ဆုံးရ သတင်း - စနစ်က ဘယ်လို ပြောင်းလဲတော့မလဲ
သင်တို့အတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ သတင်းကောင်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အမှန်တော့ ဂျပန်အစိုးရဟာ ဒီ 技能実習制度 ရဲ့ အခြေခံ သဘောတရားကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ပြီး "育成就労制度" ဆိုတဲ့ စနစ်သစ်တစ်ခုကို ပြောင်းလဲဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါပြီ။
အရင်က 技能実習制度 ကို ဖျက်သိမ်းပြီးတော့၊ လူအင်အား လိုအပ်နေတဲ့ နယ်ပယ်တွေမှာ "လူတွေကို စုဆောင်း၊ လေ့ကျင့်ပေးမယ်" ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အသစ်သော 在留資格 ကို ပြုလုပ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရဆိုရင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့ ကိုက်ညီမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်သဘောဆန္ဒနဲ့ "အလုပ်ပြောင်းခြင်း (転籍)" တာကိုလည်း အရင်ကထက် ပိုပြီးတော့ ခွင့်ပြုလာမယ့် ဦးတည်ချက်နဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်နေပါတယ်။
အသေးစိတ် စည်းမျဉ်းတွေကတော့ မသတ်မှတ်ရသေးပေမဲ့၊ ဒါဟာ သင်တို့ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ပိုကောင်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ကြီးမားတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
【Q&A】 မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းများ
Q1: လက်ရှိ ကုမ္ပဏီမှာ အဆင်မပြေလို့ ချက်ချင်း အလုပ်ပြောင်းလို့ ရမလား?
A: လက်ရှိ 技能実習制度 အရဆိုရင် ကုမ္ပဏီ ပိတ်သိမ်းတာ ဒါမှမဟုတ် ဥပဒေနဲ့ မညီတဲ့ လုပ်ရပ်တွေ လုပ်တာမျိုးလို မဖြစ်မနေ လိုအပ်တဲ့ အခြေအနေ မဟုတ်ရင် အလုပ်ပြောင်းဖို့ ခွင့်မပြုထားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ 育成就労制度 ကို ပြောင်းလဲတဲ့အခါမှာတော့ အလုပ်ပြောင်းတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေက ပိုပြီး ပေါ့ပါးလာဖို့ ရှိပါတယ်။ တကယ်လို့ သင်က စိုးရိမ်ရတဲ့ အနိုင်ကျင့်မှုမျိုး ဒါမှမဟုတ် ဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုမျိုးတွေနဲ့ ကြုံနေရရင် သည်းခံမနေပါနဲ့၊ 監理団体 ဒါမှမဟုတ် ကျွန်တော်တို့လို ကျွမ်းကျင်သူတွေဆီကို အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်ပါ။
Q2: မိမိနိုင်ငံမှာ ပေးခဲ့ရတဲ့ ဝန်ဆောင်ခတွေက အရမ်းများလို့ စိတ်ညစ်နေတယ်၊ ဘာလုပ်ရမလဲ?
A: ဒါက အရမ်း ခက်ခဲတဲ့ ပြဿနာပါ။ ဒါပေမဲ့ အရင်ဆုံး "ဘယ်လောက်ကို ဘယ်သူ့ကို ပေးခဲ့တယ်" ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်း (ပြေစာ ဒါမှမဟုတ် ငွေလွှဲ မှတ်တမ်း) တွေကို သေချာ သိမ်းထားပါ။ တကယ်လို့ အဲဒါက မတရားတဲ့ အာမခံကြေး ဒါမှမဟုတ် အဆမတန် များတဲ့ ဝန်ဆောင်ခ ဖြစ်နေရင် အဲဒီ အထောက်အထားတွေက တိုင်ကြားတဲ့အခါမှာ အရေးကြီးတဲ့ အထောက်အထား ဖြစ်လာမှာပါ။ တစ်ယောက်တည်း စိတ်မညစ်ပါနဲ့၊ ကျွမ်းကျင်တဲ့ အကြံပေးဌာနတွေကို အရင်ဆုံး ဆက်သွယ်ပါ။
Q3: ပြဿနာ တက်လာရင် ဘယ်သူ့ကို တိုင်ပင်ရမလဲ?
A: အရင်ဆုံး "外国人技能実習機構 (OTIT)" ရဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရေး ဌာနကို အားကိုးလို့ ရပါတယ်။ သူတို့က ဒီစနစ်ကို ကြီးကြပ်တဲ့ အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းပါ။ နောက်ပြီး လစာ မရတာမျိုး၊ အလုပ်ခွင်မှာ အဆင်မပြေတာမျိုးဆိုရင် 労働基準監督署 (အလုပ်သမား စံနှုန်း စစ်ဆေးရေးဌာန) ကိုလည်း တိုင်ကြားလို့ ရပါတယ်။ အဲဒီလိုနဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်ရင် ဒါမှမဟုတ် VISA နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ စိုးရိမ်မှု ရှိရင် 行政書士 ကို တိုင်ပင်ပါ။
နိဂုံး - သင်တို့ရဲ့ အနာဂတ်အတွက်
ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ သင်တို့ရဲ့ ကြိုးစားမှုတွေဟာ တကယ်ကို အံ့သြဖို့ကောင်းပါတယ်။ နိုင်ငံခြားမှာ ဘာသာစကား အတားအဆီးတွေကို ကျော်ဖြတ်ပြီး နည်းပညာတွေ သင်ယူဖို့ ကြိုးစားတဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ ဘယ်သူမဆို လေးစားသင့်တဲ့ အခွင့်အရေးပါ။
လက်ရှိ စနစ်မှာ အခက်အခဲတွေ ရှိကောင်း ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျပန်ရဲ့ ဥပဒေတွေက မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုရင် အလုပ်လုပ်နေတဲ့ သင်တို့ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်အောင် လုပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဒါတော့ မတရားဘူး" လို့ ခံစားရရင် အဲဒါဟာ သင့်ရဲ့ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ဖို့ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းပါပဲ။
