Đối với những người nước ngoài đang làm việc hoặc học tập tại Nhật Bản, việc được sống cùng gia đình là một trong những mong muốn lớn nhất. Tuy nhiên, theo quy định của 入管 (Luật nhập cảnh), không phải ai cũng có thể tự do bảo lãnh gia đình sang.
Việc bạn có được phép đoàn tụ với người thân hay không phụ thuộc rất nhiều vào loại 在留資格 (visa) bạn đang giữ, năng lực kinh tế (thu nhập) và mối quan hệ gia đình cụ thể.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích chi tiết về visa 「家族滞在」 – tư cách lưu trú chính để bảo lãnh người thân – một cách dễ hiểu nhất, không dùng từ chuyên môn khó, dành cho những ai lần đầu tìm hiểu.
1. Đối tượng nào được coi là 「家族」 để bảo lãnh?
Điều đầu tiên bạn cần lưu ý là định nghĩa pháp lý về "gia đình" trong diện bảo lãnh của Nhật Bản. Dù ở nước ta khái niệm gia đình có thể rất rộng, nhưng với visa 「家族滞在」, bạn chỉ có thể bảo lãnh: Vợ/Chồng (配偶者) và Con cái (子).
Điều kiện với 配偶者: Phải là người đang trong quan hệ hôn nhân hợp pháp và có giấy tờ đăng ký kết hôn chính thức tại Việt Nam. Rất tiếc, các trường hợp như sống chung không đăng ký kết hôn hoặc vợ/chồng đã ly hôn sẽ không thuộc đối tượng được bảo lãnh.
Điều kiện với con cái (子): Bao gồm cả con ruột và con nuôi hợp pháp. Tuy không quy định khắt khe về độ tuổi, nhưng điểm mấu chốt là con cái phải đang nhận sự nuôi dưỡng (扶養) từ cha mẹ. Nếu con đã trưởng thành nhưng vẫn là sinh viên và cần sự hỗ trợ kinh tế thì vẫn có thể được chấp nhận, nhưng thông thường con ở độ tuổi vị thành niên sẽ dễ được cấp visa hơn.
Lời khuyên: Nếu bạn muốn bảo lãnh bố mẹ, anh chị em hoặc họ hàng, bạn không thể sử dụng visa 「家族滞在」. Tôi sẽ giải thích kỹ hơn ở phần Q&A bên dưới.
2. Bạn có thể bảo lãnh người thân hay không? (Tùy thuộc vào loại visa của bạn)
Khả năng bảo lãnh phụ thuộc hoàn toàn vào loại 在留資格 mà bạn đang sở hữu tại Nhật:
① Trường hợp đi làm với 就労ビザ Những bạn có visa đi làm phổ biến như 「技術・人文知識・国際業務」, 「技能」 (đầu bếp...), hay 「経営・管理」 đều có thể bảo lãnh gia đình.
Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý với các bạn đi theo diện 「特定技能1号」 và 「技能実習」. Theo quy định hiện hành, hai diện này về nguyên tắc KHÔNG được bảo lãnh gia đình. Các bạn cần thi đỗ và chuyển sang 「特定技能2号」 thì mới có thể đón người thân sang Nhật.
② Trường hợp đi học với 留学ビザ Các bạn sinh viên đại học, trường chuyên môn (専門学校) cũng có thể bảo lãnh vợ/chồng, con cái. Tuy nhiên, việc xét duyệt sẽ khắt khe hơn nhiều so với visa đi làm. Lý do chính là "Kinh tế". Vì du học sinh đi học là chính và bị giới hạn giờ làm アルバイト, nên bạn phải chứng minh được nguồn tài chính từ gia đình gửi sang hoặc tiền tiết kiệm đủ để cả nhà sống tốt tại Nhật mà không gặp khó khăn.
③ Trường hợp đặc biệt (高度専門職...) Những bạn có visa 「高度専門職」 (nhân lực chất lượng cao) sẽ có những ưu đãi riêng. Nếu đáp ứng điều kiện thu nhập nhất định, bạn có thể bảo lãnh cả "Bố mẹ" sang sống cùng để hỗ trợ chăm sóc con cái.
3. 「扶養能力」 – Yếu tố quan trọng nhất khi xét duyệt
Khi chấm hồ sơ, 入管 sẽ kiểm tra cực kỳ kỹ xem: "Liệu sau khi gia đình sang Nhật, cả nhà có thể tự sống bằng tiền của mình mà không phải phụ thuộc vào trợ cấp xã hội hay không?". Đây gọi là 「扶養能力」 (năng lực tài chính).
Các điểm cụ thể sẽ bị kiểm tra:
-
Thu nhập ổn định: Lương hàng tháng có đủ nuôi cả gia đình không?
-
Nghĩa vụ nộp thuế: Bạn có nộp 税金, 年金, 健康保険 đầy đủ và đúng hạn không?
-
Nơi ở: Bạn đã thuê nhà (mansion, apato) đủ rộng cho cả gia đình sinh hoạt chưa?
Gần đây, 入管 kiểm tra rất gắt việc chậm nộp thuế. Nếu bạn đang nợ thuế, cần phải nộp đủ trước khi xin visa, đồng thời đính kèm 反省文 (bản kiểm điểm/giải trình) và kế hoạch nộp thuế rõ ràng.
4. Giải đáp thắc mắc Q&A: Những điều bạn đang quan tâm!
Q1: Bố mẹ tôi ở quê đã già và sống một mình. Tôi có thể đón bố mẹ sang sống cùng không?
A1: Về cơ bản, không có visa 「家族滞在」 dành cho bố mẹ. Tuy nhiên, có một thủ tục thường được gọi là 「老親扶養ビザ」. Đây thực chất là diện 「特定活動（告示外）」 dành cho các trường hợp đặc biệt khó khăn. Để xin được diện này, cần đáp ứng 4 điều kiện: (1) Bố mẹ thường trên 70 tuổi, (2) Không còn người thân nào khác ở Việt Nam chăm sóc, (3) Sức khỏe yếu không thể tự sinh hoạt, (4) Bạn tại Nhật có thu nhập cao (thường từ 6 triệu Yên/năm trở lên) và nộp thuế đầy đủ. Đây là diện rất khó, cần chuẩn bị nhiều tài liệu phức tạp và 理由書 thuyết phục, nên bạn nhất định phải tham khảo ý kiến của 行政書士.
Q2: Vợ/chồng sang Nhật bằng visa 家族滞在 có được đi làm không?
A2: Không được đi làm ngay lập tức. Bạn cần xin 「資格外活動許可」 tại 入管. Sau khi được cho phép, vợ/chồng có thể làm アルバイト tối đa 28 giờ/tuần. Nếu muốn làm chính thức (full-time), người đó cần chuyển đổi sang visa đi làm riêng dựa trên bằng cấp hoặc kinh nghiệm của mình.
Q3: Nếu tài khoản ngân hàng có nhiều tiền nhưng lương hàng tháng thấp thì có sao không?
A3: Tiền tiết kiệm là một điểm cộng, nhưng 入管 quan trọng hơn cả là "Thu nhập ổn định hàng tháng". Tiền tiết kiệm có thể tiêu hết, nhưng lương thì tháng nào cũng có. Đặc biệt với du học sinh, việc chứng minh lịch sử gửi tiền từ Việt Nam qua sổ ngân hàng là một "vũ khí" quan trọng để hồ sơ được duyệt.
5. Quy trình 5 bước để bảo lãnh gia đình
Thủ tục này thường được gọi là 「在留資格認定証明書交付申請（COE申請）」.
-
Chuẩn bị hồ sơ: Chuẩn bị 結婚証明書, 出生証明書 (cần bản dịch tiếng Nhật).
-
Nộp hồ sơ lên 入管: Bạn tại Nhật sẽ là người đại diện nộp hồ sơ tại cục xuất nhập cảnh địa phương.
-
Chờ xét duyệt: Thường mất từ 1 đến 3 tháng.
-
Gửi giấy chứng nhận (COE) về Việt Nam: Sau khi có kết quả đỗ, bạn gửi giấy COE gốc về cho gia đình.
-
Xin visa tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán: Người thân cầm COE lên Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam để dán visa vào hộ chiếu.
Lời kết: Vì cuộc sống hạnh phúc của gia đình bạn
Việc xin visa 「家族滞在」 nhìn qua có vẻ đơn giản nhưng thực tế đòi hỏi khả năng giải trình logic về kinh tế và hoàn cảnh gia đình. Một khi đã bị từ chối (trượt visa), việc xin lại lần 2 sẽ khó khăn hơn rất nhiều.
Nếu bạn còn lo lắng về thu nhập hoặc giấy tờ gia đình phức tạp, hãy liên hệ với các chuyên gia để được tư vấn kỹ lưỡng nhất.
