Khi đang làm việc tại Nhật, có lẽ không ít lần bạn cảm thấy lo lắng khi nghe tin gia đình ở quê nhà bị ốm hoặc khi cha mẹ ngày càng lớn tuổi, và bạn tự hỏi liệu mình có cần phải về nước để chăm sóc họ hay không. Bạn muốn tiếp tục công việc tại Nhật nhưng cũng rất lo lắng cho gia đình. Trong những tình huống như vậy, tại Nhật Bản, pháp luật có quy định về chế độ 「介護休業」(nghỉ chăm sóc người thân) và 「介護休暇」(nghỉ phép chăm sóc người thân) để hỗ trợ bạn.
Thực tế, đây là quyền lợi mà không chỉ người Nhật, mà tất cả người nước ngoài đang làm việc tại Nhật đều có thể sử dụng. Tuy nhiên, vì là người nước ngoài nên bạn có thể gặp một vài rào cản về 「入管法」(Luật quản lý xuất nhập cảnh) hoặc các thủ tục hành chính phức tạp. Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất những điểm quan trọng để giúp các bạn nhân viên nước ngoài có thể tận dụng chế độ này.
1. 「介護休業」 là gì? Có thể sử dụng khi nào?
「介護休業」 là chế độ cho phép bạn tạm thời nghỉ việc để chăm sóc thành viên trong gia đình khi họ cần sự chăm sóc thường xuyên do ốm đau hoặc chấn thương.
Có thể khi nghe đến "chăm sóc" (kaigo), nhiều bạn sẽ nghĩ ngay đến việc người thân nằm liệt giường. Tuy nhiên, theo luật pháp Nhật Bản, bạn hoàn toàn có thể sử dụng chế độ này nếu gia đình ở trong tình trạng "cần được chăm sóc thường xuyên trong từ 2 tuần trở lên". Vì vậy, nó có thể áp dụng cho nhiều trường hợp như cha mẹ nhập viện đột ngột, hay giai đoạn cần người hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau phẫu thuật.
Ngoài ra, kể từ tháng 4 năm 2022, những bạn đang làm việc theo hợp đồng có thời hạn (như 「契約社員」) cũng đã có thể dễ dàng tiếp cận chế độ này giống như những nhân viên chính thức, thay vì các điều kiện khắt khe như trước đây.
2. Những lưu ý khi người nước ngoài sử dụng chế độ này
Nếu như người Nhật thường chăm sóc cha mẹ tại nhà, thì với người nước ngoài, hoàn cảnh lại có đôi chút khác biệt.
① Khó khăn về 「入管法」 và việc "đón người thân sang Nhật" Đáng tiếc là theo quy định của 「入管法」, không phải thành viên nào trong gia đình bạn cũng có thể được đưa sang Nhật. Ví dụ, ông bà hay anh chị em thường rất khó được cấp visa để sang Nhật với mục đích chăm sóc. Vì lý do này, thực tế nhiều bạn phải đối mặt với tình cảnh "buộc phải về nước để chăm sóc gia đình".
② Lựa chọn làm việc từ xa (Remote work) tại quê nhà Nếu bạn cần rời Nhật để về nước chăm sóc gia đình, hãy thảo luận với công ty. Việc thương lượng xem "liệu có thể làm việc từ xa từ quê nhà trong vài tháng hay không" là vô cùng quan trọng. Vì đây là quyền lợi được pháp luật công nhận, công ty không thể tùy tiện từ chối nếu công việc cho phép. Hãy tìm cách cân bằng giữa công việc và gia đình, đó chính là bí quyết để bạn có thể gắn bó lâu dài tại Nhật.
3. Q&A: Những câu hỏi mà nhiều bạn quan tâm
Q1: Cha mẹ tôi đang ở Việt Nam thì tôi có được nghỉ 「介護休業」 không?
A: Có, hoàn toàn được. Chế độ này không phân biệt người thân đang ở Nhật hay ở quê nhà. Chỉ cần người thân trong gia đình (vợ/chồng, cha mẹ, con cái, cha mẹ vợ/chồng) thuộc diện cần được chăm sóc, bạn đều có quyền sử dụng chế độ này.
Q2: Công ty nói với tôi rằng "Người nước ngoài không thể nghỉ 「介護休業」". Điều này có đúng không?
A: Không, điều đó hoàn toàn sai. Luật về chăm sóc gia đình và nuôi dạy con cái (育児・介護休業法) áp dụng cho mọi người lao động bất kể quốc tịch. Việc công ty từ chối bạn chỉ vì bạn là người nước ngoài là hành vi không thỏa đáng. Hãy bình tĩnh giải thích rằng đây là quyền lợi hợp pháp. Nếu công ty vẫn không thấu hiểu, hãy tìm đến các chuyên gia hoặc 「労働局」 (Sở Lao động) để được tư vấn.
Q3: Trong thời gian nghỉ 「介護休業」, tôi có nhận được lương không?
A: Ngay cả khi công ty dừng trả lương, nếu bạn đang tham gia 「雇用保険」 (Bảo hiểm thất nghiệp), bạn có thể nhận được 「介護休業給付金」 (Trợ cấp nghỉ chăm sóc người thân). Mức trợ cấp này tương đương 67% lương trước khi nghỉ. Đừng quên làm thủ tục để nhận khoản hỗ trợ này nhằm giảm bớt gánh nặng kinh tế nhé.
Lời kết Đối với những người xa xứ như chúng ta, gia đình luôn là điều quan trọng nhất. Chỉ cần hiểu rõ các chế độ, bạn sẽ không cần phải vội vàng bỏ việc mà có thể vừa hoàn thành trách nhiệm với gia đình, vừa giữ được công việc ổn định.
Nếu bạn đang gặp khó khăn như "không biết giải thích với công ty thế nào" hay "lo lắng về thủ tục nhận trợ cấp", đừng ngần ngại tìm đến sự trợ giúp của các 「社労士」 (Chuyên gia lao động) hoặc các 行政書士 chuyên về thủ tục nhập cư để được tư vấn chính xác nhất.