နိုင်ငံတကာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုပြုလုပ်ထားတဲ့ စုံတွဲတွေအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ကလေးငယ်ရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် (နိုင်ငံသား) နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လိုစည်းမျဉ်းတွေရှိမလဲဆိုတာ စိုးရိမ်ပူပန်နေတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဘယ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ပေးမလဲဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (နိုင်ငံသားရယူခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း) ဟာ နိုင်ငံအလိုက် ကွာခြားပါတယ်။ အဓိကအားဖြင့် 「血統主義」 နဲ့ 「出生地主義」 ဆိုပြီး နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။
၁. 「血統主義」 နဲ့ 「出生地主義」 ရဲ့ ကွာခြားချက်
ပထမဦးဆုံးအနေနဲ့ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ ကျင့်သုံးနေတဲ့ အခြေခံသဘောတရားနှစ်ခုကို သိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
-
血統主義 (သွေးသားအရ ဆက်ခံခြင်း): မိဘတွေဟာ ဘယ်နိုင်ငံသားလဲဆိုတာကို အဓိကထားတဲ့ သဘောတရားဖြစ်ပါတယ်။ ဂျပန်နိုင်ငံကတော့ ဒီနည်းလမ်းကို ကျင့်သုံးပါတယ်။ မိဘတစ်ဦးဦးဟာ ဂျပန်နိုင်ငံသားဖြစ်မယ်ဆိုရင် ကလေးငယ်ဟာ ဘယ်နေရာမှာပဲ မွေးဖွားပါစေ 日本国籍 ကို အခြေခံအားဖြင့် ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။
-
出生地主義 (မွေးဖွားရာနေရာအလိုက် ဆက်ခံခြင်း): ကလေးငယ် ဘယ်နိုင်ငံမှာ မွေးဖွားသလဲဆိုတာကို အဓိကထားတဲ့ သဘောတရားဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ ကနေဒါနိုင်ငံတို့လိုမျိုးဖြစ်ပြီး မိဘရဲ့နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နဲ့ မသက်ဆိုင်ဘဲ ထိုနိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေအတွင်း မွေးဖွားလာတဲ့ ကလေးငယ်ဟာ အဲဒီနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။
「出生地主義」 ကို ကျင့်သုံးတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ ကလေးမွေးဖွားမယ်ဆိုရင် အဲဒီနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နဲ့ မိဘရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဖြစ်တဲ့ 日本国籍 နှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်တဲ့ "နှစ်နိုင်ငံနိုင်ငံသား" (重国籍) ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိပါတယ်။
၂. ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ စည်းမျဉ်းက ဘယ်လိုလဲ?
ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အရ ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင် တစ်ဦးဦးဟာ ဂျပန်နိုင်ငံသားဖြစ်မယ်ဆိုရင် မွေးဖွားလာတဲ့ကလေးငယ်ဟာ 日本国籍 ကို ရရှိနိုင်တဲ့ 「父母両系血統主義」 ကို ကျင့်သုံးလျက်ရှိပါတယ်။
သတိထားရမှာကတော့ နိုင်ငံခြားမှာ ကလေးမွေးဖွားတဲ့ကိစ္စဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားမှာ ကလေးမွေးဖွားတဲ့အခါ အဲဒီနိုင်ငံမှာ မွေးစာရင်းလုပ်ရုံတင်မကဘဲ ဂျပန်ဘက်မှာလည်း 出生届 ကို တင်ပြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကို မေ့လျော့နေမယ်ဆိုရင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 戸籍 မှာ ကလေးအမည် မပါဝင်တော့ဘဲ 日本国籍 ရယူဖို့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေ နောက်ကျတာမျိုး စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
၃. "နှစ်နိုင်ငံနိုင်ငံသား" (重国籍) ဖြစ်လာရင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ?
နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မတူညီတဲ့ မိဘတွေကနေ မွေးဖွားလာတဲ့ ကလေးငယ်တွေဟာ မွေးဖွားတဲ့အချိန်ကတည်းက နှစ်နိုင်ငံနိုင်ငံသားဖြစ်လာတတ်ကြပါတယ်။ ဂျပန်နိုင်ငံမှာတော့ 「国籍選択制度」 ဆိုတဲ့ စနစ်ရှိပြီး သတ်မှတ်ထားတဲ့ အသက်အရွယ်မတိုင်ခင်မှာ နှစ်ခုထဲက တစ်ခုကို ရွေးချယ်ဖို့ (သို့မဟုတ် တစ်ခုကို စွန့်လွှတ်ဖို့) လိုအပ်ပါတယ်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှစတင်တဲ့ ပြင်ဆင်ချက်အရ ဒီရွေးချယ်ရမယ့် နောက်ဆုံးရက်ကို "အသက် ၂၀ မပြည့်ခင်အထိ" လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာ မရွေးချယ်ဘူးဆိုရင် 法務大臣 ဆီကနေ အကြောင်းကြားစာ (သတိပေးချက်) ရောက်လာနိုင်သလို နောက်ဆုံးမှာ 日本国籍 ကို ဆုံးရှုံးရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်လည်း ရှိတဲ့အတွက် ကာလအပိုင်းအခြားကို သေချာမှတ်သားထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
【ကျွမ်းကျင်သူရဲ့ အကြံပြုချက်】 လူတွေအများဆုံး သိချင်ကြတဲ့ Q&A
Q1: နိုင်ငံခြားမှာ ကလေးမွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ ဂျပန်ကို 出生届 တင်ရမယ့် နောက်ဆုံးရက်က ဘယ်တော့လဲ?
A: မွေးဖွားတဲ့နေ့ကို ထည့်တွက်ပြီး "၃ လအတွင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ သံရုံး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံး သို့မဟုတ် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းက မြို့နယ်ရုံးတွေမှာ တင်ပြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို မေ့သွားရင် 日本国籍 ရယူဖို့နဲ့ 戸籍 မှာ မှတ်တမ်းတင်ဖို့ ခက်ခဲသွားနိုင်တာကြောင့် သတ်မှတ်ရက်အတွင်း အပြီးလုပ်ဆောင်ဖို့ လိုပါတယ်။
Q2: အမေရိကန်မှာ ကလေးမွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ နှစ်နိုင်ငံနိုင်ငံသားဖြစ်လာမယ့်ပုံပါပဲ၊ ဘာလုပ်ရမလဲ?
A: ဟုတ်ကဲ့၊ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကတော့ 「国籍留保の届出」 ဖြစ်ပါတယ်။ 出生届 ကို တင်တဲ့အချိန်မှာပဲ "日本国籍 ကို ထိန်းသိမ်းထားမယ်" ဆိုတဲ့ ဆန္ဒကို ရေးသားပြီး တင်ပြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကို မေ့သွားမယ်ဆိုရင် ကလေးမွေးဖွားတဲ့အချိန်ကတည်းက 日本国籍 ကို ဆုံးရှုံးသွားမှာဖြစ်လို့ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။
Q3: အသက် ၂၀ မတိုင်ခင်မှာ နိုင်ငံသားမရွေးချယ်ရင် ချက်ချင်း 日本国籍 ဆုံးရှုံးပါသလား?
A: ချက်ချင်း ဆုံးရှုံးတာမျိုးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံသားရွေးချယ်ရမယ့်တာဝန်ဟာ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ သတ်မှတ်ရက်ကျော်သွားရင် 法務省 ကနေ နိုင်ငံသားရွေးချယ်ဖို့ အကြောင်းကြားစာ (သတိပေးချက်) ပို့လာပါလိမ့်မယ်။ အချိန်ဆွဲမနေဘဲ မိမိရဲ့ အနာဂတ်အတွက် ကြိုတင်စဉ်းစားဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
အနှစ်ချုပ်
နိုင်ငံတကာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကနေ မွေးဖွားလာတဲ့ ကလေးငယ်ရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ပြဿနာဟာ နိုင်ငံအသီးသီးရဲ့ ဥပဒေတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတာကြောင့် အလွန်နုနယ်တဲ့ ကိစ္စဖြစ်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ ကလေးငယ် မွေးဖွားတဲ့အချိန်ကတည်းက ဂျပန်ဘက်ရော၊ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံဘက်မှာပါ ဘာလုပ်ငန်းစဉ်တွေ လိုအပ်မလဲဆိုတာကို ကြိုတင်လေ့လာထားဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ရုံးအနေနဲ့ ဒီလိုမျိုး နိုင်ငံသားရယူခြင်းနဲ့ ဗီဇာဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်တွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါတယ်။ "ကျွန်တော့်အခြေအနေဆိုရင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းမျိုးရှိရင်တော့ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်တဲ့ ကျွန်တော်တို့ရုံးကို စိတ်ချလက်ချ မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ မိသားစုရဲ့ အနာဂတ်အတွက် သေချာတဲ့ခြေလှမ်းကို အတူတူ လှမ်းကြပါစို့။
