ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများကို တက်ကြွစွာ ခန့်အပ်လာသည့် ကုမ္ပဏီများ တိုးပွားလာနေသည်။ သို့သော်လည်း "နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းခန့်အပ်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ" ကို အပြည့်အဝ နားမလည်ခြင်းကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ "မတရားသောလုပ်ငန်းခွင် (不法就労)" တွင် ပါဝင်မိသွားပြီး ပြင်းထန်သော ပြစ်ဒဏ်များ ခံရသည့် လုပ်ငန်းရှင်များလည်း မနည်းလှပေ။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ 入管法 (出入国管理及び難民認定法) တွင် "မသိလိုက်ပါဘူး" ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် လွတ်မြောက်ခွင့် မရှိပေ။ ဤဆောင်းပါးတွင် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းခန့်အပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် အန္တရာယ်များကို မှန်ကန်စွာ နားလည်သဘောပေါက်ပြီး မိမိတို့၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကို ကာကွယ်ရန် လိုအပ်သော အသိပညာများကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။
၁။ "မသိလိုက်ပါဘူး" ဟူသော အကြောင်းပြချက် ဘာကြောင့် လက်မခံသနည်း
အခြေခံအားဖြင့် သိထားရမည့်အချက်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လုပ်ကိုင်နေသည့် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းသည် လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး၏ "တာဝန်" ဖြစ်သည်။
入管法 အရ နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းတစ်ဦးကို ခန့်အပ်တော့မည်ဆိုပါက ထိုသူသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမှန်တကယ် လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသူဟုတ်မဟုတ်နှင့် မည်သည့်အလုပ်မျိုး လုပ်ကိုင်နိုင်သည်ကို လုပ်ငန်းရှင်ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးရန် တောင်းဆိုထားသည်။ စစ်ဆေးမှုတွင် ပေါ့ဆမှုကြောင့် ဥပဒေနှင့်မညီသော အလုပ်သမားကို ခန့်အပ်မိပါက "ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ" မဟုတ်ဘဲ "ပေါ့ဆမှု (မေ့လျော့မှု)" ကြောင့်ဖြစ်လျှင်ပင် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ အရေးယူမှုများ ခံရနိုင်ခြေ အလွန်များသည်။
"ရဲစခန်းအထိ ရောက်ရလိမ့်မယ်လို့ မထင်ထားဘူး" ဟု ထင်ကောင်းထင်နိုင်သော်လည်း၊ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဂျပန်အစိုးရသည် ဥပဒေနှင့်မညီသော အလုပ်လုပ်ကိုင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်နေသည်။ 出入国在留管理庁 ၏ အချက်အလက်များအရ 不法就労助長罪 ကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရသူ အရေအတွက်မှာ လျော့ကျခြင်းမရှိဘဲ၊ 警察၊ 入管 နှင့် 労働局 တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပိုမိုအားကောင်းလာနေသည်။
၂။ အခြေခံအချက်- 不法就労 ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း
"不法就労" ဟု ကြားလိုက်သည်နှင့် တစ်စုံတစ်ခုသော မကောင်းသည့်လုပ်ရပ်ဟု ထင်ကောင်းထင်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဂျပန်ဥပဒေအရ ဤအသုံးအနှုန်းသည် ကျွန်ုပ်တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သော အခြေအနေများတွင်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ အဓိကအားဖြင့် အခြေအနေ (၃) မျိုးရှိသည်။
-
在留資格 မရှိခြင်း (Overstay/တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခြင်း) - ဗီဇာသက်တမ်း ကုန်ဆုံးသွားခြင်း သို့မဟုတ် တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ထင်ရှားသော ဥပဒေချိုးဖောက်မှု ဖြစ်သော်လည်း၊ အများစု သတိမထားမိတတ်သည့်အချက်မှာ ယခင်က တရားဝင် နေထိုင်သူများအနေဖြင့် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးရန် မေ့လျော့သွားပြီး အလုပ်ဆက်လုပ်မိခြင်း ဖြစ်သည်။
-
လုပ်ကိုင်ခွင့်မရှိသော 在留資格 ဖြင့် အလုပ်လုပ်ခြင်း - ဥပမာ - "留学" သို့မဟုတ် "家族滞在" ဗီဇာရှိသူများအနေဖြင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အချိန်ပြည့် (Full-time) အလုပ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "資格外活動許可" ရရှိထားလျှင် သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း လုပ်ကိုင်နိုင်သော်လည်း၊ ထိုခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ သို့မဟုတ် ခွင့်ပြုထားသော အချိန်နှင့် အလုပ်အမျိုးအစားထက် ကျော်လွန်လုပ်ကိုင်ပါက 不法就労 ဖြစ်သည်။
-
ခွင့်ပြုထားသော အလုပ်နယ်ပယ်ထက် ကျော်လွန်လုပ်ကိုင်ခြင်း - "技術・人文知識・国際業務" ကဲ့သို့သော ဗီဇာရှိသော်လည်း ထိုဗီဇာဖြင့် ခွင့်ပြုထားသည့် အလုပ်နှင့် လုံးဝမသက်ဆိုင်သော အလုပ် (ဥပမာ- ရိုးရိုးလုပ်သားအဖြစ်သာ လုပ်ကိုင်ခြင်း) ကို ခိုင်းစေပါက၊ ထိုသူတွင် ဗီဇာရှိနေလျှင်ပင် 不法就労 အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရနိုင်သည်။
ဤအချက်များကို စစ်ဆေးရန် အရေးကြီးဆုံးမှာ "在留カード" ကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ကတ်၏ နောက်ကျောတွင် "資格外活動許可" ပါရှိမရှိနှင့် ရှေ့မျက်နှာပြင်တွင် "就労制限" မည်သို့ရှိသည်ကို အလုပ်မခန့်အပ်မီ စစ်ဆေး၍ မိတ္တူကူးပြီး သိမ်းဆည်းထားခြင်းသည် လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးအတွက် ပထမဆုံးသော ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
၃။ လုပ်ငန်းရှင်များအတွက် 不法就労助長罪 ၏ အန္တရာယ်
ဥပဒေနှင့်မညီသူကို အလုပ်ခန့်အပ်မိပါက လုပ်ငန်းရှင်အား "不法就労助長罪 (入管法 73条の2)" ဖြင့် အရေးယူခံရနိုင်သည်။ ဤပြစ်ဒဏ်သည် အလွန်ပြင်းထန်ပြီး "ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ" သို့မဟုတ် "ယန်း ၃ သန်းအထိ ငွေဒဏ်" သို့မဟုတ် "နှစ်ခုစလုံး" ကျခံရနိုင်သည်။
ပို၍ကြောက်စရာကောင်းသည်မှာ သင့်ကုမ္ပဏီသည် ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက ကုမ္ပဏီကိုယ်တိုင်လည်း ငွေဒဏ်ကြီးများ ပေးဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ စီမံခန့်ခွဲသူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပြစ်ဒဏ်သာမက ကုမ္ပဏီ၏ လူမှုရေးဂုဏ်သိက္ခာပါ ထိခိုက်နိုင်သည်။
အထူးသတိပြုရမည့်အချက်မှာ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်ခြင်းသာမက "不法就労 ကို ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း" လည်း ပါဝင်သည်။ "ကိုယ်တိုင်ခန့်တာ မဟုတ်ဘဲ သိတဲ့နိုင်ငံခြားသားကို တခြားကုမ္ပဏီနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးလိုက်တာပါ" ဟု ပြောလျှင်ပင် ထိုနိုင်ငံခြားသားသည် တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသူဖြစ်ပါက သင်ပါ ပြစ်မှုမြောက်နိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသည်။
၄။ "ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်း" နှင့် ပတ်သက်သော အန္တရာယ်များ
入管法 ၏ ပြစ်ဒဏ်များထဲတွင် "နိုင်ငံခြားသားကို မိမိထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်း" ဟူသော အချက်လည်း ပါဝင်သည်။ ဤသည်မှာ အလုပ်ခိုင်းစေခြင်းထက် ပိုသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် (Passport) သိမ်းဆည်းခြင်း၊ အလုပ်နေရာမှ ထွက်ခွာရန် ခက်ခဲအောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားပေးပြီး "အလုပ်ထွက်ခွင့်မပေးခြင်း" တို့ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ရပ်များသည် ပွဲစားသဖွယ် လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး ပြစ်မှုဆိုင်ရာ တာဝန်မှာ အလွန်ကြီးမားသည်။
မှန်ကန်သော ကုမ္ပဏီ စီမံခန့်ခွဲမှု ဖြစ်စေရန်အတွက် ဝန်ထမ်းများနှင့် တန်းတူညီမျှသော အလုပ်အကိုင် စာချုပ်ချုပ်ဆိုသင့်သည်။ အကယ်၍ ယခုလက်ရှိတွင် မန်နေဂျာ သို့မဟုတ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များက "ဝန်ထမ်းရဲ့ Passport ကို သိမ်းထားပေးတယ်" သို့မဟုတ် "အဆောင်ကနေ အလွယ်တကူ ထွက်မရအောင် လုပ်ထားတယ်" ဟူသော စီမံခန့်ခွဲမှုမျိုး လုပ်နေပါက ချက်ချင်း ပြင်ဆင်သင့်သည်။ ၎င်းသည် 不法就労 ကို အားပေးရုံသာမက လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုအဖြစ်ပါ ပြင်းထန်စွာ အရေးယူခံရနိုင်သည်။
၅။ အကြံပြုချက်- ဘေးကင်းသော အလုပ်အကိုင်စနစ်အတွက်
不法就労 ကို ကာကွယ်ရန် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည့်အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
-
ခန့်အပ်ချိန်တွင် စေ့စပ်သေချာစွာ စစ်ဆေးခြင်း - အင်တာဗျူးတွင် 在留カード ၏ မူရင်းကို အမြဲစစ်ဆေးပါ။ "မိတ္တူဆိုရပါတယ်" သို့မဟုတ် "အခုမပါလာဘူး" ဟူသော အကြောင်းပြချက်များကို လက်မခံပါနှင့်။
-
အလုပ်အကိုင် စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာများကို နားလည်ထားခြင်း - ထိုနိုင်ငံခြားသား၏ 在留資格 ဖြင့် ထိုအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။ အနည်းငယ်မျှ သံသယရှိပါက ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ပါ။
-
သက်တမ်းကုန်ဆုံးခြင်းကို ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း - အလုပ်ခန့်လိုက်ရုံနှင့် မပြီးဆုံးပါ။ ဗီဇာသက်တမ်း ကုန်ဆုံးခါနီးလျှင် သက်တမ်းတိုးရမည်။ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမှုကို ကာကွယ်ရန် သတိပေးချက် (Alert) စနစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ထားရန် အရေးကြီးသည်။
"ဘယ်လောက်ထိ အလုပ်လုပ်ခွင့်ရှိလဲ မသိဘူး" သို့မဟုတ် "ကတ်ကို ဘယ်လိုစစ်ဆေးရမှန်း မသေချာဘူး" ဟု သံသယရှိပါက တစ်ယောက်တည်း မပူပန်ပါနှင့်။ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည့် 行政書士 နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
行政書士 သည် တစ်ဦးချင်းစီ၏ အခြေအနေအလိုက် "တရားဝင် အလုပ်အကိုင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အကြံပေးမည်ဖြစ်သည်။ တစ်စုံတစ်ခုသော ပြဿနာ ဖြစ်နေပြီဆိုပါကလည်း မပေါ့ဆဘဲ ချက်ချင်းတိုင်ပင်ခြင်းကသာ ထိခိုက်မှု အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်မည့် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
【Q&A】လုပ်ငန်းရှင်များအတွက် မေးခွန်းများ
Q1: ကျောင်းသား (留学生) ကို အချိန်ပိုင်း (アルバイト) ခန့်ချင်ပါတယ်။ ဘာတွေကို သတိထားရမလဲ။
A1: အရင်ဆုံး 在留カード ၏ နောက်ကျောတွင် "資格外活動許可" တံဆိပ်တုံး ပါမပါ စစ်ဆေးပါ။ ထို့အပြင် တစ်ပတ်လျှင် ၂၈ နာရီအတွင်းသာ လုပ်ကိုင်ရမည်ဆိုသည့် ကန့်သတ်ချက်ကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာရပါမည်။ ပညာသင်ကြားခြင်းသည် ပင်မတာဝန်ဖြစ်သောကြောင့် ကျောင်းပိတ်ရက်များမှလွဲ၍ အချိန်ပိုမလုပ်မိစေရန် လစဉ် စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ပါ။
Q2: ဝန်ထမ်းကိုယ်တိုင်က "အဆင်ပြေပါတယ်" လို့ ပြောလို့ ကတ်ကို မစစ်မိလိုက်ဘူး။ ဒီလိုဆိုရင်လည်း အပြစ်ရှိလား။ A2: အဖြေမှာ "ရှိသည်" ဟုပင် ဖြစ်သည်။ "သူပြောလို့ပါ" ဟူသော အကြောင်းပြချက်သည် ဥပဒေအရ လွတ်မြောက်ခွင့် မပေးပါ။ လုပ်ငန်းရှင်တွင် စစ်ဆေးရမည့် တာဝန်ရှိပြီး စစ်ဆေးရန် ပေါ့ဆမှုမှာပင် "ပေါ့ဆမှု" အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ မူရင်းကတ်ကို အမြဲတမ်း ကိုယ်တိုင်မြင်အောင် ကြည့်ရှုပြီး သက်တမ်းကုန်မကုန် စစ်ဆေးပါ။
Q3: နိုင်ငံခြားသားကို ခန့်အပ်ပါက မည်သည့်မှတ်တမ်းများကို သိမ်းဆည်းထားရမည်နည်း။
A3: အလုပ်ခန့်အပ်ချိန်တွင် 在留カード ၏ ရှေ့/နောက် မိတ္တူများကို သိမ်းဆည်းထားရန် အထူးအကြံပြုသည်။ ခန့်အပ်ချိန်သာမက ဗီဇာသက်တမ်းတိုးသည့်အချိန်နှင့် အလုပ်ထွက်သည့်အချိန်များတွင် ハローワーク သို့ အကြောင်းကြားရန် လိုအပ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းထားခြင်းသည် သင့်ကုမ္ပဏီ၏ စည်းမျဉ်းလိုက်နာမှု (Compliance) ကို သက်သေပြခြင်း ဖြစ်သည်။
အနှစ်ချုပ် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများသည် နောင်လာမည့် ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးရှိသော အင်အားစုများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း သူတို့ကို ခန့်အပ်ခြင်းသည် ဂျပန်ဥပဒေနှင့် စည်းမျဉ်းများကို မှန်ကန်စွာ လိုက်နာရမည့် တာဝန်ကို ယူခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။
"စည်းမျဉ်းကို သိရှိထားခြင်း" သည် သင့်ကုမ္ပဏီအတွက် ခိုင်မာသော အကာအကွယ် ဖြစ်သည်။ စိုးရိမ်စရာရှိပါက သို့မဟုတ် စနစ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ဗီဇာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ 行政書士 နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
