「ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ဘဝသစ်စတင်နေပါပြီ၊ ဒါပေမဲ့ 住民登録 ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို သိချင်နေပါသလား?」「နေရာပြောင်းရွှေ့တဲ့အခါ ဘယ်နေရာကိုသွားရမလဲ၊ ဘာတွေလုပ်ရမလဲဆိုတာ စိတ်ပူနေပါသလား?」
ဂျပန်မှာနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေက ဘာသာစကားအခက်အခဲကြောင့် ရှုပ်ထွေးပြီး နားလည်ရခက်နိုင်ပါတယ်။ တချို့ကတော့ 「在留カード ရှိပြီးသားဆိုတော့ ဒါပဲလုံလောက်ပြီမဟုတ်လား?」 လို့ တွေးမိကောင်း တွေးမိနိုင်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ မှန်မှန်ကန်ကန် နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် 在留カード ကို စနစ်တကျထားရှိဖို့တင်မကဘဲ 住民登録 လုပ်ငန်းစဉ်ကလည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ 住民登録 ရဲ့ စနစ်၊ နေရာပြောင်းရွှေ့တဲ့အခါ သတိပြုရမယ့်အချက်တွေ၊ နောက်ပြီး 「ဒီအချက်ကို မေ့သွားခဲ့ရင် ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်မလဲ?」 ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေအထိ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ 住民登録 ဆိုတာ ဘာလဲ? ဘာကြောင့် လိုအပ်တာလဲ?
အရင်ဆုံး အရင်ကစနစ် (外国人登録制度) နဲ့ လက်ရှိစနစ်ကြားက ကွာခြားချက်ကို သိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အရင်တုန်းက နိုင်ငံခြားသားတွေအတွက် သီးသန့်မှတ်ပုံတင်စနစ်ရှိခဲ့ပေမဲ့ အခုတော့ ဂျပန်နိုင်ငံသားတွေနည်းတူ 「住民基本台帳制度」 ဆိုတဲ့ စနစ်ထဲမှာ မှတ်ပုံတင်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်နေတဲ့ ဂျပန်လူမျိုးဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံခြားသားဖြစ်စေ အားလုံးကို 「ဒေသခံနေထိုင်သူ」 အဖြစ် စနစ်တကျသိရှိထားဖို့အတွက် အရေးကြီးတဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ရိုးရှင်းအောင်ပြောရရင် 住民登録 ကို လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် သင်က အဲဒီဒေသရဲ့ 「ဒေသခံနေထိုင်သူ」 အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် အောက်ပါ အုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုတွေကို မှန်မှန်ကန်ကန် ရရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
国民健康保険・国民年金 တွင် ပါဝင်နိုင်ခြင်း
-
ကလေးများအတွက် ကျောင်းတက်နိုင်ရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့
-
မိခင်နှင့် ကလေး ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စတဲ့ လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ဆောင်မှုများ
-
အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ရရှိနိုင်ခြင်း
ဆိုလိုတာက 住民登録 ဟာ ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် 「ပတ်စပို့」 တစ်ခုနဲ့တူပါတယ်။ ဒါမရှိဘူးဆိုရင် အရေးပေါ်ကိစ္စတွေမှာ အစိုးရရဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို မရရှိနိုင်ဘဲ အခက်အခဲတွေ ကြုံတွေ့နိုင်ပါတယ်။
၂။ 住民登録 ကို ဘယ်သူတွေက လုပ်ဆောင်ရမလဲ?
နိုင်ငံခြားသားတိုင်းက ဒီအချက်ထဲမှာ မပါဝင်ပါဘူး။ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါသူတွေက လုပ်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
中長期在留者 (ဂျပန်မှာ ၃ လကျော် နေထိုင်မယ့်သူများ)
-
特別永住者
-
一時庇護許可者や仮滞在許可者
-
မွေးဖွားခြင်း သို့မဟုတ် ဂျပန်နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခြင်းကြောင့် ဂျပန်မှာ စတင်နေထိုင်ရမယ့်သူများ
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ ခရီးသွားလာရေးအတွက် ခေတ္တနေထိုင်သူတွေ (၃ လအောက် နေထိုင်သူများ) ကတော့ 住民登録 လုပ်ရမယ့်သူတွေထဲမှာ မပါဝင်ပါဘူး။ သင်က ဒီအချက်ထဲမှာ ပါဝင်သလားဆိုတာ သေချာမသိဘူးဆိုရင် နေထိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံး (市役所) သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ တိုင်ပင်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
၃။ နေရာပြောင်းရွှေ့တဲ့အခါ ဘာလုပ်ရမလဲ? 【၁၄ ရက် စည်းမျဉ်း】
ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းမှာ နေရာပြောင်းရွှေ့တဲ့အခါ လုံးဝမမေ့ရမယ့်အချက်ကတော့ 「၁၄ ရက်အတွင်း」 ဆိုတဲ့ သတ်မှတ်ရက် ဖြစ်ပါတယ်။
-
မြို့နယ် (市区町村) ပြောင်းရွှေ့တဲ့အခါ:
-
မူလနေထိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးမှာ 転出届 ကို တင်သွင်းပါ (မပြောင်းခင် သို့မဟုတ် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း)
-
အသစ်ပြောင်းရွှေ့မယ့် မြို့နယ်ရုံးမှာ 転入届 ကို တင်သွင်းပါ (ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း)
-
-
မြို့နယ်တစ်ခုထဲမှာပဲ နေရာပြောင်းတဲ့အခါ:
-
転居届 ကို တင်သွင်းပါ (ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း)
-
「အလုပ်တွေရှုပ်နေလို့ နောက်မှလုပ်မယ်」 လို့ တွေးနေရင် သတ်မှတ်ရက်က ချက်ချင်းကျော်သွားတတ်ပါတယ်။ နေရာပြောင်းဖို့ သေချာပြီဆိုတာနဲ့ အစိုးရရုံးကို သွားဖို့ အချိန်ဇယားဆွဲထားပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ 在留カード (သို့မဟုတ် 特別永住者証明書) ကို မမေ့မလျော့ ယူသွားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၄။ သိထားသင့်တဲ့ အချက်များ: စာဖတ်သူများရဲ့ မေးခွန်းများ (Q&A)
မကြာခဏ မေးမြန်းလေ့ရှိတဲ့ အချက်တွေကို ဖြေကြားပေးလိုက်ပါတယ်။
Q1: အခုမှ ပြောင်းရွှေ့ထားတာမို့ အလုပ်တွေများနေပါတယ်။ ၁၄ ရက်ကျော်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
A: ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ သတ်မှတ်ရက်ကျော်သွားရင် ယန်း ၅ သောင်းအောက် 「過料 (ဒဏ်ကြေး)」 ပေးဆောင်ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် 住民票 က စနစ်တကျ မဖြစ်လာရင် 健康保険証 ကို လဲလှယ်ရာမှာ အခက်အခဲရှိတာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးက ပို့တဲ့ အရေးကြီးတဲ့ စာတွေကို မရရှိတာမျိုးတွေ ကြုံတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ရှုပ်ထွေးပေမဲ့ နေရာမပြောင်းခင် သို့မဟုတ် ပြောင်းရွှေ့ပြီး တစ်ပတ်အတွင်းမှာ လုပ်ဆောင်ဖို့ အကြံပြုချင်ပါတယ်။
Q2: 在留カード ရဲ့ လိပ်စာပြောင်းလဲခြင်းနဲ့ 住民登録 လုပ်ငန်းစဉ်ကို သီးခြားစီ လုပ်ရမှာလား?
A: မလုပ်ရပါဘူး၊ စိတ်မပူပါနဲ့။ မြို့နယ်ရုံးမှာ 住民登録 လုပ်ငန်းစဉ် (転入・転居届) လုပ်တဲ့အခါမှာပဲ 在留カード ရဲ့ နောက်ကျောဘက်မှာ လိပ်စာအသစ်ကို ချက်ချင်း ရေးသွင်းပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရုံးတစ်ခါသွားရုံနဲ့ အကုန်ပြီးစီးတဲ့အတွက် နှစ်ခါသွားစရာ မလိုပါဘူး။
Q3: တရားမဝင်နေထိုင်သူ သို့မဟုတ် နေထိုင်ခွင့်မရှိသူတွေက 住民票 ပြုလုပ်လို့ ရပါသလား?
A: မူလအားဖြင့် နေထိုင်ခွင့် (In-stay status) မရှိသူတွေအတွက် 住民票 ပြုလုပ်ပေးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကလေးတွေ ကျောင်းတက်တဲ့အခါမျိုး ဒါမှမဟုတ် အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု လိုအပ်တဲ့အခါမျိုးလို အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ကိစ္စရပ်တွေအတွက်တော့ 住民票 မရှိရင်တောင် အထောက်အပံ့ပေးတဲ့ စနစ်ရှိပါတယ်။ ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေ တစ်ခုခုရှိနေတယ်ဆိုရင် အနီးအနားက 出入国在留管理局 သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်တဲ့ 行政書士 နဲ့ တိုင်ပင်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
၅။ မလုပ်ဆောင်ရင် ဘာတွေဖြစ်မလဲ? လုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အရေးကြီးပုံ
住民登録 သို့မဟုတ် လိပ်စာပြောင်းလဲခြင်းကို မလုပ်ဆောင်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လိမ်ညာပြီး လုပ်ဆောင်တာပဲဖြစ်ဖြစ် ဥပဒေအရ ပြင်းထန်တဲ့ အရေးယူမှုတွေ ရှိပါတယ်။
-
ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ မလုပ်ဆောင်ရင်: ယန်း ၅ သောင်းအောက် 过料
-
လိမ်ညာပြီး လုပ်ဆောင်ရင်: ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်အောက် သို့မဟုတ် ယန်း ၂ သိန်းအောက် ဒဏ်ငွေ
ဒါ့အပြင် 中長期在留者 တွေက နေရာပြောင်းရွှေ့ပြီး ရက် ၉၀ အတွင်း လိပ်စာသစ် မတင်သွင်းရင် နေထိုင်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းခံရတဲ့ အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အခြေအနေမျိုး ရှိပါတယ် (入管法 ပုဒ်မ ၂၂-၄)။
「လိပ်စာပြောင်းတာလောက်ပါပဲ」 လို့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မတွေးပါနဲ့။ ဂျပန်မှာ နေထိုင်ဖို့အတွက် အရေးကြီးတဲ့ တာဝန်တစ်ခုဖြစ်တဲ့အတွက် သတ်မှတ်ရက်အတွင်းမှာ မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ပါ။
၆။ အနှစ်ချုပ်
住民登録 ဟာ ဂျပန်မှာ နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားများအတွက် လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး လိုအပ်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ရရှိဖို့အတွက် ပထမဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
လုပ်ငန်းစဉ်က ဘာမှ မခက်ခဲပါဘူး။
-
နေရာပြောင်းဖို့ သေချာရင် ရုံးသွားမယ့်နေ့ကို သတ်မှတ်ပါ။
-
在留カード ကို မမေ့မလျော့ ယူသွားပါ။
-
၁၄ ရက်အတွင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြီးအောင်လုပ်ပါ။
ဒီအချက် ၃ ချက်ကို လိုက်နာရုံနဲ့ ဂျပန်မှာ ကြုံတွေ့နိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေကို ကြိုတင် ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ 「ဘာသာစကားအခက်အခဲကြောင့် ရုံးမှာ ရှင်းပြရတာ စိတ်ပူတယ်」「အလုပ်တွေများလို့ ရုံးသွားဖို့ အချိန်မရှိဘူး」「အခု အခြေအနေမှာ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ ဝေခွဲမရဖြစ်နေတယ်」 ဆိုတဲ့ သူတွေလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။
入管 (လဝက) ကျွမ်းကျင်တဲ့ 行政書士 တွေက နိုင်ငံခြားသားတွေ ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် ဗီဇာကိစ္စကစပြီး အုပ်ချုပ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေအထိ အကူအညီပေးနေပါတယ်။ 住民登録 သို့မဟုတ် နေထိုင်ခွင့်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲရှိတယ်ဆိုရင် တစ်ယောက်တည်း ပူပန်မနေဘဲ ကျွမ်းကျင်သူနဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြည့်ပါ။
