Đối với những người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật, việc kết hôn với người bạn đời Nhật Bản và cùng nhau xây dựng cuộc sống là một niềm hạnh phúc lớn lao. Tuy nhiên, nếu không may người bạn đời của mình qua đời, có rất nhiều vấn đề phức tạp sẽ phát sinh. Trong đó, "thừa kế" chính là vấn đề nan giải nhất.
Đặc biệt trong các cuộc hôn nhân quốc tế, các quy tắc thừa kế của Nhật Bản đôi khi mâu thuẫn với văn hóa và phong tục tập quán của mỗi quốc gia, dẫn đến những rắc rối không đáng có. Thực tế, có rất nhiều người đang lo lắng với những câu hỏi như: "Tài sản của người chồng đã mất sẽ được xử lý ra sao?", "Tôi phải làm thế nào nếu xảy ra mâu thuẫn với con riêng của chồng (vợ trước)?".
Trong bài viết này, dưới góc độ là một 行政書士 (Gyoseishoshi), tôi sẽ giải thích về các trường hợp tranh chấp thừa kế điển hình trong hôn nhân quốc tế và cách giải quyết chúng.
Tại sao tranh chấp thừa kế lại dễ xảy ra trong hôn nhân quốc tế?
Trường hợp tranh chấp phổ biến nhất là thừa kế sau khi tái hôn. Ví dụ, một người đàn ông Nhật Bản đã ly hôn với vợ trước, sau đó tái hôn với một phụ nữ nước ngoài. Khi người chồng này qua đời, giữa con của ông với người vợ trước và người vợ hiện tại (người nước ngoài) thường nảy sinh những xung đột về mặt tình cảm liên quan đến tài sản thừa kế.
Theo pháp luật Nhật Bản, người vợ hiện tại có quyền thừa kế 1/2 di sản. Tuy nhiên, đứng từ phía người con của vợ trước, họ có thể không chấp nhận việc "tài sản quan trọng mà cha để lại bị chia cho người vợ mới (người nước ngoài)", dẫn đến việc cuộc thảo luận bị bế tắc hoàn toàn.
Quá trình thương lượng này được gọi là 遺産分割協議 (Thỏa thuận phân chia di sản). Nếu hai bên không đạt được đồng thuận, các thủ tục thừa kế sẽ bị đình trệ. Đối với người vợ nước ngoài đang sống tại Nhật, trong bối cảnh rào cản ngôn ngữ, việc phải đối mặt với người thân của chồng hay con riêng của chồng để bàn bạc về chuyện thừa kế đầy phức tạp là một gánh nặng tinh thần rất lớn.
"Chìa khóa" để giải quyết khi các bên không tìm được tiếng nói chung
Nếu 遺産分割協議 không đi đến thống nhất, thay vì cố gắng tự giải quyết, bạn có thể cân nhắc nhờ đến sự can thiệp của 家庭裁判所 (Tòa án gia đình).
-
遺産分割調停 (Hòa giải phân chia di sản): Đây là cách nộp đơn yêu cầu 調停 (Hòa giải) lên 裁判所. Tại đây, các thẩm phán và 調停委員 (Ủy viên hòa giải) – những người trung lập – sẽ đứng ra hỗ trợ việc thảo luận. Trong một số trường hợp, bạn không cần phải trực tiếp gặp mặt đối phương. Những người trung lập này sẽ đưa ra quan điểm "về mặt pháp lý, chia như thế nào mới là công bằng", giúp xoa dịu những cuộc thảo luận vốn dễ trở nên cảm tính và dẫn đến giải pháp hợp lý.
-
遺産分割審判 (Phán quyết phân chia di sản): Nếu thông qua 調停 mà vẫn không thể giải quyết, vụ việc sẽ tự động chuyển sang thủ tục 審判 (Phán quyết). Đây không phải là sự thảo luận, mà là thủ tục để thẩm phán đưa ra quyết định pháp lý sau khi xem xét tất cả các yếu tố như loại hình tài sản, tính chất di sản, và mức độ đóng góp của người vợ/chồng. Nói cách khác, thẩm phán sẽ là người đưa ra quyết định cuối cùng về việc "chia tài sản như thế nào".
Q&A: Những kiến thức cơ bản về thừa kế mà người nước ngoài cần biết
Q1：Nếu đang sống ở Nhật, liệu thừa kế có được quyết định theo luật Nhật Bản không?
A：Có. Nếu người mất mang quốc tịch Nhật Bản thì 民法 (Bộ luật Dân sự) Nhật Bản sẽ được áp dụng. Tuy nhiên, nếu có bất động sản ở nước ngoài thì luật của quốc gia đó cũng có thể liên quan, vì vậy cần có kiến thức chuyên môn rất sâu.
Q2：Sau khi chồng qua đời, 在留資格の更新 (Gia hạn tư cách lưu trú) của tôi sẽ ra sao?
A：Việc mất đi tư cách là "vợ/chồng" không có nghĩa là bạn phải về nước ngay lập tức. Tuy nhiên, ngoại trừ những người là 永住者 (Người vĩnh trú), nếu bạn để trạng thái này kéo dài mà không làm thủ tục cần thiết thì sẽ có nguy cơ không thể gia hạn được. Sau khi chồng mất, tôi khuyên bạn nên sớm tham khảo ý kiến tại 出入国在留管理庁 hoặc tìm đến chuyên gia để tư vấn về tư cách lưu trú trong tương lai.
Q3：Tôi phải làm gì để có thể phân chia tài sản theo cách mà các bên cùng chấp nhận?
A：Giải pháp tốt nhất là để người chồng lập 遺言書 (Di chúc) khi ông ấy còn khỏe mạnh. Nếu có 遺言書, bạn sẽ không cần phải thực hiện 遺産分割協議 mà có thể phân chia di sản theo ý muốn của người đã khuất.
Lời kết: Sự chuẩn bị trước là điều quan trọng nhất
Thừa kế trong hôn nhân quốc tế không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là vấn đề tình cảm đan xen giữa các thành viên trong gia đình. Việc xử lý sau khi tranh chấp đã xảy ra sẽ tiêu tốn rất nhiều thời gian và công sức.
Để có thể an tâm sinh sống tại Nhật Bản, tôi thực sự khuyên các cặp đôi nên thảo luận về chủ đề "Nếu có chuyện gì xảy ra thì sao?" ngay khi cả hai vẫn còn khỏe mạnh, và hãy lập 遺言書 nếu cần thiết.
Chúng tôi luôn hỗ trợ những người nước ngoài đang nỗ lực tại Nhật Bản, giúp các bạn bảo vệ nền tảng cuộc sống của mình ngay cả khi phải đối mặt với những sự kiện đau buồn. Nếu bạn đang lo lắng về thừa kế hoặc muốn tư vấn về việc 在留資格の更新, đừng ngần ngại, hãy liên hệ với văn phòng chúng tôi – nơi có những chuyên gia luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.
