Khi sinh sống tại Nhật, có không ít người cảm thấy lo lắng khi chẳng may quá hạn visa hoặc rơi vào tình trạng cư trú bất hợp pháp mà không rõ thủ tục xử lý như thế nào. Khi đối mặt với tình huống bất ngờ này, việc nắm vững kiến thức chính xác có thể thay đổi hoàn toàn tương lai của bạn. Hôm nay, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu về các thủ tục như 退去強制, 在留特別許可 và 出国命令制度.
1. 退去強制手続 là gì? Quy trình sau khi bị phát hiện
Khi xác định bạn đang "quá hạn visa" (overstay) tại Nhật, 入国警備官 hoặc 警察 sẽ tiến hành điều tra. Đây gọi là 退去強制手続.
【Quy trình thực hiện】
-
Điều tra vi phạm (違反調査): 入国警備官 sẽ điều tra tình trạng cư trú và xác minh sự thật về hành vi vi phạm.
-
Thẩm định vi phạm (違反審査): 入国審査官 sẽ thẩm định nghiêm ngặt xem bạn có thuộc đối tượng phải chịu 退去強制 hay không. Ở giai đoạn này, về nguyên tắc bạn sẽ bị tạm giam (収容), nhưng trong những trường hợp tự nguyện ra trình diện, vẫn có cơ chế vận hành cho phép tạm thời được tự do dưới hình thức "仮放免".
-
Thẩm vấn miệng (口頭審理): Nếu không đồng ý với kết luận của 入管, bạn có quyền yêu cầu 特別審理官 thực hiện 口頭審理. Bạn cũng có thể nhờ sự tư vấn từ 弁護士 hoặc 行政書士.
-
Phán quyết và trục xuất (裁決・送還): 法務大臣 sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng. Sau khi lệnh 退去強制令書 được ban hành, bạn sẽ bị trục xuất về nước.
Tuy nhiên, nếu bạn có những lý do đặc biệt như có gia đình tại Nhật và không thể rời khỏi đây, bạn có thể hướng tới việc xin "在留特別許可".
2. Liệu có thể về nước tự nguyện? "出国命令制度"
Nếu bạn có nguyện vọng tự nguyện xuất cảnh khỏi Nhật, bạn có thể sử dụng "出国命令制度" thay vì các thủ tục 退去強制 thông thường.
Đây là cơ chế cho phép người vi phạm thực hiện thủ tục đơn giản hơn để tự nguyện về nước mà không bị tạm giam, miễn là đáp ứng các điều kiện nhất định.
-
Đối tượng: Những người cư trú bất hợp pháp tự nguyện ra trình diện tại 入管 và bày tỏ ý định xuất cảnh sớm.
-
Ưu điểm: Khác với 退去強制 thông thường (thời hạn cấm nhập cảnh từ 5-10 năm), đối với 出国命令, thời gian cấm nhập cảnh chỉ là 1 năm.
3. "在留特別許可" dành cho những người muốn tiếp tục ở lại Nhật
Ngay cả khi đang ở tình trạng cư trú bất hợp pháp, nếu bạn có lý do đặc biệt như có vợ/chồng là người Nhật, có con đang được nuôi dạy tại Nhật, hoặc có nguy cơ gặp nguy hiểm về nhân đạo nếu về nước, bạn có thể được xem xét cấp "在留特別許可".
【Các yếu tố phán quyết】 Theo hướng dẫn của 法務省, mỗi trường hợp sẽ được cân nhắc tổng thể dựa trên "cân nhắc nhân đạo", "mối liên kết gia đình" và "sự gắn kết với cuộc sống tại Nhật".
-
Yếu tố tích cực: Hôn nhân ổn định với người Nhật, đang nuôi dạy con ruột là người Nhật, đã sinh sống lâu dài tại Nhật, v.v.
-
Yếu tố tiêu cực: Có tiền án tiền sự, tham gia các hành vi thúc đẩy cư trú bất hợp pháp, v.v.
Vì quyết định này phụ thuộc vào quyền hạn của 法務大臣 nên không hề dễ dàng. Việc chuẩn bị hồ sơ để giải trình một cách khách quan và logic về hoàn cảnh của bản thân dưới sự hỗ trợ của chuyên gia là cực kỳ quan trọng.
【Q&A】 Những câu hỏi mà người nước ngoài đặc biệt quan tâm
Q1. Nếu bị 警察 bắt vì quá hạn visa, tôi có bị trục xuất ngay lập tức không?
A1. Không nhất thiết phải bị trục xuất ngay. Đôi khi thủ tục hình sự (thẩm vấn/xét xử) sẽ được ưu tiên, nhưng cuối cùng vẫn sẽ được chuyển sang 入管 để thực hiện thủ tục 退去強制. Việc sớm sắp xếp tình hình và cân nhắc các lựa chọn là rất quan trọng.
Q2. Nếu được "仮放免", tôi có thể sống tự do tại Nhật không?
A2. Không. 仮放免 chỉ là trạng thái tạm thời "ngừng" việc bị tạm giam. Bạn không có tư cách cư trú hợp pháp, nên vẫn bị hạn chế về nơi cư trú, phạm vi hoạt động và có nghĩa vụ định kỳ ra trình diện tại 入管.
Q3. Tôi phải làm gì để xin được 在留特別許可?
A3. Đầu tiên, bạn phải tự mình đến 入管, bày tỏ rõ ràng ý chí và lý do muốn ở lại. Khi đó, việc chuẩn bị đầy đủ các tài liệu chứng minh mối quan hệ gia đình và sự ổn định trong cuộc sống chính là chìa khóa để mở ra con đường được cấp phép.
