Chào các bạn 留学生 đang học tập tại Nhật Bản! Chắc hẳn các bạn đang rất nỗ lực mỗi ngày cho việc học đúng không? Cuộc sống tại Nhật vốn dĩ rất đắt đỏ, nên mình hiểu nhiều bạn luôn mong muốn "có thể làm việc tự do hơn một chút", "kiếm tiền từ YouTube" hay "thử làm shipper cho Uber Eats vì thời gian linh hoạt".
Tuy nhiên, trong các quy định về 在留資格 của Nhật Bản có những quy tắc cực kỳ khắt khe. Có những việc bạn bắt đầu vì mục đích tốt, nhưng lại vô tình gây ảnh hưởng xấu đến việc gia hạn visa sau này, việc chuyển đổi sang 技人国 (技術・人文知識・国際業務), hay thậm chí là cơ hội xin vĩnh trú trong tương lai.
Với tư cách là một 行政書士 chuyên về mảng visa và 在留資格, hôm nay mình sẽ giải thích thật dễ hiểu về các quy tắc 資格外活動 (アルバイト) mà bất kỳ 留学生 nào cũng tuyệt đối phải biết.
1. Bản chất visa 留学生 không phải là "Visa để đi làm"
Điều đầu tiên các bạn cần ghi nhớ rõ: Visa 留学 mà bạn đang sở hữu thực chất là để phục vụ việc học tập tại Nhật Bản. Về nguyên tắc, bạn không được phép đi làm.
Tuy nhiên, để hỗ trợ các bạn trang trải học phí và sinh hoạt phí, chính phủ Nhật Bản có một chế độ đặc biệt gọi là 資格外活動許可. Chỉ khi có giấy phép này, các bạn mới có thể đi làm アルバイト trong phạm vi 28 tiếng mỗi tuần.
Quy định cơ bản của 出入国在留管理庁: Khi đã có 資格外活動許可, về nguyên tắc bạn có thể làm hầu hết các công việc (ngoại trừ 風俗営業) với điều kiện tổng thời gian không quá 28 tiếng/tuần.
2. Làm shipper Uber Eats hay 出前館 có được tính là アルバイト không?
Gần đây, mình nhận được rất nhiều câu hỏi như: "Làm Uber Eats hay 出前館 không phải là làm thuê cho công ty, vậy có cần tuân thủ quy tắc 28 tiếng không?"
Câu trả lời là "CÓ (VÀ RẤT NGUY HIỂM)". Thậm chí, hình thức này còn tiềm ẩn rủi ro cao hơn cả đi làm アルバイト thông thường.
Khi làm shipper cho Uber Eats, bạn không phải là "người làm công ăn lương" mà được coi là một 個人事業主 (kinh doanh cá thể/hợp đồng nghiệp vụ).
Tại sao làm 個人事業主 lại nguy hiểm? Theo quan điểm của 入管, khi bạn hoạt động với tư cách 個人事業主, việc chứng minh khách quan rằng bạn "chỉ làm đúng 28 tiếng" là cực kỳ khó khăn. 入管 có thể đặt nghi vấn: Thời gian bạn bật ứng dụng chờ đơn có tính không? Không có bảng lương rõ ràng thì làm sao chứng minh? Nếu bị nghi ngờ là "mải mê làm việc mà bỏ bê học tập", bạn sẽ rất khó để giải trình.
Thực tế, đã có nhiều trường hợp bị từ chối gia hạn visa vì làm shipper quá nhiều, vượt quá mục đích ban đầu của visa 留学.
3. Kiếm tiền từ YouTube có ổn không?
Việc quay clip về cuộc sống tại Nhật và đăng lên YouTube để kiếm tiền quảng cáo cũng cần hết sức thận trọng. Nếu chỉ là sở thích cá nhân thì không sao, nhưng khi bạn đã cài đặt quảng cáo để "có thu nhập thường xuyên", nó sẽ bị coi là hoạt động lao động.
Những điểm cần lưu ý:
-
Phạm vi của 資格外活動許可: Thời gian bạn dành ra để sản xuất và chỉnh sửa video cũng nên được tính vào hạn mức 28 tiếng mỗi tuần nếu hoạt động đó phát sinh doanh thu.
-
Tính liên tục: Nếu bạn làm việc này hàng tháng để duy trì thu nhập, 入管 sẽ xem đó là một "công việc" thực sự. Khi đó, họ sẽ đặt câu hỏi: "Mục đích chính của bạn ở Nhật là để học hay để làm creator?".
4. Cách tính "28 tiếng mỗi tuần" chính xác nhất
Quy tắc "28 tiếng" khắt khe hơn bạn tưởng rất nhiều. Đừng để mắc phải những nhầm lẫn sau:
-
Bất kỳ 7 ngày liên tiếp nào cũng không được quá 28 tiếng: Đừng tính đơn giản từ Thứ Hai đến Chủ Nhật. 入管 có thể kiểm tra bất kỳ một tuần nào, và nếu có bất kỳ khoảng thời gian 7 ngày liên tiếp nào vượt quá 28 tiếng, bạn đã vi phạm (不法就労).
-
Tổng thời gian của tất cả các việc: Nếu bạn làm 2 nơi, tổng thời gian của cả hai cộng lại phải dưới 28 tiếng. Ví dụ: Quán A làm 20 tiếng, Quán B làm 10 tiếng -> Tổng 30 tiếng là vi phạm pháp luật.
Đặc cách trong kỳ nghỉ dài (nghỉ hè, nghỉ đông): Chỉ trong các kỳ nghỉ dài do nhà trường quy định chính thức, bạn mới có thể làm tối đa 8 tiếng/ngày và 40 tiếng/tuần. Lưu ý là chỉ tính kỳ nghỉ của trường, không tính những ngày bạn tự ý nghỉ học.
5. Tuyệt đối không được làm! Các ngành nghề bị cấm
Dù làm dưới 28 tiếng, 留学生 cũng tuyệt đối không được làm việc tại những nơi liên quan đến 風俗営業, bao gồm:
-
Nhân viên dọn dẹp hay phục vụ tại tiệm Pachinko.
-
Nhân viên trung tâm Game (Game Center).
-
Làm bếp, dọn dẹp hay phát tờ rơi cho Quán Bar, Host Club, quán Cabaret.
-
Dọn dẹp tại Khách sạn tình yêu (Love Hotel).
Tại những nơi này, dù bạn chỉ "rửa bát" hay "quét dọn" phía sau cánh cửa, tất cả đều bị cấm hoàn toàn. Nếu vi phạm, khả năng rất cao bạn sẽ bị 退去強制 (trục xuất) ngay lập tức và gần như không thể quay lại Nhật Bản.
6. Hệ thống "phát hiện" thông qua 税金 và 健康保険
Nhiều bạn nghĩ rằng "nhận lương tay thì không sao" hoặc "làm Uber Eats thì 入管 không biết". Đây là một sai lầm lớn.
Hiện nay Nhật Bản quản lý rất chặt chẽ thông qua hệ thống マイナンバー. Thông tin về thu nhập của bạn sẽ được báo cáo về 市役所 và 税務署, sau đó chuyển đến 入管. Khi bạn xin gia hạn hoặc đổi visa, 入管 sẽ yêu cầu nộp 課税証明書. Nếu thu nhập của bạn cao bất thường so với mức lương của một người làm 28 tiếng/tuần, việc bạn làm quá giờ (オーバーワーク) sẽ bị lộ ngay lập tức.
7. Nếu muốn đổi sang visa đi làm (技人国) trong tương lai...
Nếu bạn có dự định ở lại Nhật làm việc sau khi tốt nghiệp, hồ sơ アルバイト hiện tại là cực kỳ quan trọng. Khi xét duyệt visa lao động, 入管 sẽ kiểm tra lại toàn bộ quá trình làm thêm trước đó. Nếu bị phát hiện từng làm quá giờ, dù bạn có năng lực giỏi hay công ty tốt nhận vào làm, visa của bạn vẫn sẽ bị từ chối.
Đừng để một chút lợi ích trước mắt làm tiêu tan toàn bộ sự nghiệp tương lai tại Nhật.
8. Giải đáp thắc mắc (Q&A)
Q1: Thời gian chờ đơn hàng khi làm Uber Eats có tính vào 28 tiếng không?
A: Để an toàn, bạn nên tính cả thời gian đó vào. Theo thực tế xét duyệt của 入管, khi bạn đang bật app và sẵn sàng nhận việc, đó được coi là thời gian lao động. Vì bạn là 個人事業主, bạn phải tự chịu trách nhiệm quản lý thời gian của mình thật kỹ.
Q2: Trong khoảng thời gian từ lúc nghỉ xuân đến khi bắt đầu học kỳ mới, tôi có được làm 40 tiếng không?
A: Điều này phụ thuộc vào quy định của trường. Nếu trường xác nhận đó là kỳ nghỉ lễ chính thức, bạn có thể làm 40 tiếng. Tuy nhiên, khoảng thời gian chờ sau khi tốt nghiệp hoặc trước khi nhập học trường mới thường không được tính là kỳ nghỉ dài. Hãy xác nhận kỹ với văn phòng nhà trường.
Q3: Nếu thu nhập YouTube chuyển về tài khoản ở nước ngoài thì có sao không?
A: Vẫn có sao nhé. Miễn là bạn đang cư trú và thực hiện hoạt động đó tại Nhật Bản, nó vẫn được tính là hoạt động tại Nhật. 入管 không chỉ nhìn vào dòng tiền mà còn nhìn vào việc bạn đang dùng thời gian tại Nhật để làm gì. Mọi hoạt động phát sinh thu nhập đều phải tuân thủ quy tắc 資格外活動.
Lời kết: Hãy tham vấn chuyên gia khi gặp bất an
Bước đầu tiên để bảo vệ cuộc sống tại Nhật là nắm vững luật pháp. Đừng nghe theo những lời kiểu như "ai cũng làm thế có sao đâu" hay "đàn anh bảo không sao". Luật về 入管 đang ngày càng thắt chặt.
Nếu bạn cảm thấy lo lắng về cách làm việc của mình hoặc muốn chuẩn bị lộ trình đổi visa lao động thật chuẩn xác, hãy liên hệ ngay với 行政書士 – những chuyên gia am hiểu tường tận về luật nhập cảnh. Chúng mình luôn sẵn sàng hỗ trợ để các bạn có một tương lai tươi sáng tại Nhật Bản!
