नमस्ते, म जापानमा भिसा र आवासीय अनुमति सम्बन्धी काम गर्ने 行政書士 हुँ।
जापानमा बस्ने विदेशी नागरिकहरू वा जापानी नागरिकसँग विवाह गर्न लाग्नुभएका व्यक्तिहरूका लागि "थर (Surname)" को विषय निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। जापानमा अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गर्दा सामान्यतया श्रीमान र श्रीमतीले आ-आफ्नै थर राख्ने चलन छ। तर यदि तपाईं आफ्नो पार्टनरको थर राख्न चाहनुहुन्छ वा बच्चालाई विदेशी थर दिन चाहनुहुन्छ भने कस्तो प्रक्रिया अपनाउनुपर्छ?
कानुनी जटिलताहरूलाई हटाएर व्यावहारिक दृष्टिकोणबाट मुख्य बुँदाहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।
१. अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा थर "जस्ताको तस्तै" राख्नु आधारभूत नियम हो
सबैभन्दा पहिले, यो बुझ्नुपर्छ कि अन्तर्राष्ट्रिय विवाहको नियम दुई जापानी नागरिकबीच हुने विवाहभन्दा फरक हुन्छ। जापानमा दुई जापानी नागरिकले विवाह गर्दा श्रीमान वा श्रीमतीमध्ये एकको थर रोज्नुपर्ने कानुनी प्रावधान छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा भने श्रीमान र श्रीमतीको थर फरक-फरक हुनु नै मुख्य नियम हो।
यसको अर्थ विवाह गर्ने बित्तिकै जापानी नागरिकको थर स्वचालित रूपमा विदेशी थरमा परिवर्तन हुँदैन, र विदेशीको थर पनि जापानीमा बदलिँदैन। दुबैले आफ्नो राहदानी (Passport) र 戸籍 मा भएको पुरानै नाम प्रयोग गरिरहनुपर्छ।
२. जापानी नागरिकले "विदेशी थर" राख्न चाहेमा के गर्ने?
धेरै जापानी नागरिकहरू विवाह पछि आफ्नो विदेशी पार्टनरको जस्तै थर राख्न चाहनुहुन्छ। यस्तो अवस्थामा मुख्यतया तीनवटा तरिकाहरू छन्:
-
नगरपालिकामा निवेदन दिएर मात्र हुने अवस्था (६ महिना भित्र): विवाह भएको ६ महिना भित्रमा आफ्नो बसोबास भएको नगरपालिकामा 氏の変更届 बुझाउनुभयो भने 家庭裁判所 को अनुमति बिना नै थर परिवर्तन गर्न सकिन्छ (戸籍法107条2項)। तर, नयाँ थरको हिज्जे सामान्यतया カタカナ मा लेखिनुपर्छ।
-
६ महिना नागिसकेको वा विशेष परिस्थिति भएमा: विवाह भएको ६ महिना पछि थर परिवर्तन गर्न मन लागेमा 家庭裁判所 मा निवेदन दिएर अनुमति लिनुपर्ने हुन्छ। यस अवस्थामा "किन थर परिवर्तन गर्न आवश्यक छ" भन्ने ठोस कारण बुझाउनुपर्छ, जुन माथिको प्रक्रिया भन्दा अलि गाह्रो हुन्छ।
-
मिश्रित थर (Double Name) राख्न चाहेमा - 複合姓: उदाहरणका लागि "佐藤・スミス" (Sato-Smith) जस्तै आफ्नो र पार्टनरको दुबै थर जोड्न चाहनुहुन्छ भने पनि 家庭裁判所 को अनुमति आवश्यक पर्दछ। यो विशेषगरी कामको लागि पुरानो थर जोगाउन चाहने तर पारिवारिक एकता पनि देखाउन चाहनेहरूका लागि उपयोगी हुन्छ।
३. बच्चाको थर के हुन्छ?
अन्तर्राष्ट्रिय दम्पतीबाट बच्चा जन्मिँदा उसको थर कसरी निर्धारण गरिन्छ?
-
जापानमा जन्मिएमा: बच्चा जापानी बुबा वा आमाको 戸籍 मा दर्ता हुने भएकोले उसको थर स्वचालित रूपमा "जापानी अभिभावकको थर" नै हुन्छ।
-
यदि बच्चालाई "विदेशी अभिभावकको थर" दिन चाहनुहुन्छ भने: निम्न प्रक्रियाहरू अपनाउनुपर्छ:
-
यदि जापानी अभिभावकले पहिले नै विदेशी थर परिवर्तन गरिसक्नुभएको छ भने बच्चाको थर पनि सोही अनुसार हुन्छ।
-
यदि जापानी अभिभावकको नाम जापानी नै छ तर बच्चाको मात्र विदेशी नाम राख्न चाहनुहुन्छ भने 家庭裁判所 मा 子の氏の変更許可 को लागि निवेदन दिनुपर्छ। यस प्रक्रिया पछि बच्चाले विदेशी बुबा वा आमाको थर प्रयोग गर्न सक्छ।
-
४. व्यावहारिक रूपमा ध्यान दिनुपर्ने "नाम लेख्ने" नियमहरू
जापानको 戸籍 वा 住民票 मा विदेशीको थर कसरी लेखिन्छ भन्ने बारे केही नियमहरू छन्:
-
Alphabet प्रयोग गर्न पाइँदैन: 戸籍 मा नाम दर्ता गर्दा अङ्ग्रेजी अक्षरहरू (Alphabet) प्रयोग गर्न पाइँदैन। यो अनिवार्य रूपमा カタカナ मा लेखिनुपर्छ।
-
कान्जी (Kanji) को सीमा: यदि तपाईंको पार्टनर चीन वा दक्षिण कोरिया जस्ता कान्जी प्रयोग हुने देशको हुनुहुन्छ भने पनि जापानमा प्रयोग नहुने विशेष कान्जीहरू 戸籍 मा प्रयोग गर्न पाइँदैन। त्यस्तो अवस्थामा ती कान्जीलाई 常用漢字 वा 人名用漢字 सँग मिल्दोजुल्दो बनाउनुपर्छ वा カタカナ मा लेख्नुपर्छ।
५. आधिकारिक जानकारीहरू
अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र थर परिवर्तनका लागि निम्न सरकारी गाइडलाइनहरू आधार मानिन्छन्:
-
法務省（戸籍Q&A）: यहाँ अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा 氏の変更届 का लागि आवश्यक फारम र कागजातबारे विस्तृत जानकारी दिइएको छ।
-
出入国在留管理庁（在留カードの氏名表記）: 在留カード मा नाम सामान्यतया Alphabet मा लेखिन्छ, तर तपाईंले चाहनुभयो भने कान्जी पनि सँगै लेख्न सकिन्छ।
पाठकहरूका लागि विशेष प्रश्नोत्तर (Q&A)
Q1: विदेशी थरमा परिवर्तन गरेपछि फेरि जापानी नाममा फर्काउन सजिलो छ?
A1: छैन, वास्तवमा नाम फिर्ता लिनु झन् गाह्रो काम हो। एक पटक विदेशी थरमा परिवर्तन गरिसकेपछि फेरि जापानी नाममा फर्काउन जुनसुकै बेला पनि 家庭裁判所 को अनुमति चाहिन्छ। "मलाई मन परेन" भन्ने साधारण कारणले मात्र अनुमति पाइँदैन। त्यसैले थर परिवर्तन गर्नु अघि राम्रोसँग सोच्नुपर्छ।
Q2: बच्चाको राहदानी (Passport) मा विदेशी हिज्जे (Alphabet) प्रयोग गर्न सकिन्छ?
A2: हो, सकिन्छ (別名併記制度)। जापानी राहदानीमा सामान्यतया ヘボン式ローマ字 प्रयोग हुन्छ, तर अन्तर्राष्ट्रिय विवाहका बच्चाहरूको हकमा कोष्ठक भित्र विदेशी थर लेख्न सकिन्छ (उदाहरण: Sato (Smith) Taro)। यसका लागि विदेशी सरकारी निकायले जारी गरेको 出生証明書 जस्ता कागजात आवश्यक पर्न सक्छ।
Q3: सम्बन्धविच्छेद (Divorce) भएमा मेरो थर के हुन्छ?
A3: प्रक्रिया अनुसार फरक हुन्छ। यदि विवाह गर्दा नगरपालिकामा निवेदन दिएर मात्र थर परिवर्तन गर्नुभएको थियो भने, सम्बन्धविच्छेद भएको ३ महिना भित्र निवेदन दिएर पुरानै जापानी नाममा फर्काउन सकिन्छ। यदि ३ महिना नाघ्यो भने 家庭裁判所 जानुपर्ने हुन्छ, त्यसैले समयमै प्रक्रिया पूरा गर्नु राम्रो हुन्छ।
निष्कर्ष
थरको विषय परिवारको पहिचानसँग जोडिएको हुन्छ। यदि प्रक्रियामा गल्ती भयो वा समय नाघ्यो भने 家庭裁判所 को लामो प्रक्रिया झेल्नुपर्ने हुन सक्छ।
"मेरो लागि कुन प्रक्रिया सही होला?" वा "बच्चाको भविष्यको लागि कस्तो नाम राख्ने?" भन्ने जस्ता अन्योलमा हुनुहुन्छ भने भिसा सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 सँग सल्लाह लिन सक्नुहुन्छ। हामी तपाईंको नयाँ पारिवारिक जीवनलाई कानुनी रूपमा सुरक्षित बनाउन सहयोग गर्नेछौं।
