ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားအရေအတွက် များပြားလာတာနဲ့အမျှ မမျှော်လင့်ဘဲ မတော်တဆမှုတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အခြေအနေတွေလည်း ရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ မိသားစုဝင် ဒါမှမဟုတ် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူက ဂျပန်မှာ ဆုံးပါးသွားတဲ့အခါ "ပထမဆုံး ဘာလုပ်ရမလဲ?" "မိခင်နိုင်ငံကို ဘယ်လိုအကြောင်းကြားပြီး ရုပ်အလောင်းကို ဘယ်လိုပြန်သယ်မလဲ?" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိလာတာဟာ သဘာဝပါပဲ။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ဂျပန်မှာ နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦး သေဆုံးတဲ့အခါ ဆောင်ရွက်ရမည့် အစိုးရလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို လူတိုင်းနားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ရမည့်အချက် - သက်ဆိုင်ရာမြို့နယ်ရုံးသို့ 「死亡届」 တင်ခြင်း
ဂျပန်မှာ နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦး ဆုံးပါးသွားတဲ့အခါ ဘယ်နိုင်ငံသားဖြစ်ဖြစ် ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေအတိုင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ သေဆုံးကြောင်းကို ဒေသန္တရအစိုးရဆီ အကြောင်းကြားတဲ့ 「死亡届」 ကို တင်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘယ်နေရာမှာ တင်ရမလဲ?
သေဆုံးသူရဲ့ 住民票 ရှိတဲ့ (住民登録 လုပ်ထားတဲ့) မြို့နယ် ဒါမှမဟုတ် ရပ်ကွက်ရုံးမှာ တင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ခရီးသွားနေရင်း စသဖြင့် 住民票 မရှိတဲ့နေရာမှာ ဆုံးပါးသွားတာဆိုရင်တော့ ဆုံးပါးသွားတဲ့ နေရာက ရုံးမှာလည်း တင်လို့ရပါတယ်။
ဘယ်တော့အထိ တင်ရမလဲ?
သေဆုံးကြောင်း သိရှိတဲ့နေ့ကစပြီး "၇ ရက်အတွင်း" တင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီထက် နောက်ကျသွားရင်တော့ ဒဏ်ငွေ (過料) ဆောင်ရနိုင်တာကြောင့် စောစောစီးစီး လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဘာစာရွက်စာတမ်းတွေ လိုမလဲ?
ဆရာဝန်က ထုတ်ပေးတဲ့ 「死亡診断書」 ဒါမှမဟုတ် 「死体検案書」 လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါတွေဟာ 死亡届 လျှောက်လွှာနဲ့ တစ်တွဲတည်းဖြစ်နေတတ်တာကြောင့် ဆေးရုံကနေ ရလာတာနဲ့ ရုံးကို တိုက်ရိုက်ယူသွားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ မြို့နယ်ရုံးက ထုတ်ပေးတဲ့ 「受理証明書」 ရဲ့ အရေးကြီးပုံ
မြို့နယ်ရုံးမှာ 死亡届 ကို လက်ခံပြီးသွားရင် အဲဒီအထောက်အထားအဖြစ် 「死亡届の受理証明書」 ဒါမှမဟုတ် 「死亡届記載事項証明書」 တွေကို ထုတ်ယူနိုင်ပါတယ်။
ဒါတွေဟာ သာမန်မိတ္တူတွေ မဟုတ်ဘဲ နောက်ပိုင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွက် အရမ်းကို အရေးကြီးပါတယ် -
-
မိခင်နိုင်ငံရဲ့ သံရုံး (Embassy) ကို အကြောင်းကြားဖို့
-
ရုပ်အလောင်းကို မိခင်နိုင်ငံကို ပြန်သယ်ဆောင်ဖို့အတွက် ခွင့်ပြုချက်လျှောက်ထားဖို့
-
ဂျပန်မှာရှိတဲ့ ဘဏ်အကောင့်တွေ ပိတ်သိမ်းဖို့နဲ့ အာမခံကြေး လျှောက်ထားဖို့
-
ဂျပန်မှာ သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ ခွင့်ပြုချက် (火葬許可証 ထုတ်ယူဖို့) အတွက်
အထူးသဖြင့် 「記載事項証明書」 ဟာ နိုင်ငံတကာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ ပိုပြီး လိုအပ်တတ်တာကြောင့် အပိုအနည်းငယ် ထုတ်ယူထားတာက စိတ်အချရဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဂျပန်အစိုးရမှ မိခင်နိုင်ငံသို့ အကြောင်းကြားသည့် လမ်းကြောင်း
ဂျပန်မှာ နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦး သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုပြီးတဲ့အခါ မြို့နယ်ရုံးကနေ သက်ဆိုင်ရာ ဌာနတွေဆီကို အလိုအလျောက် အချက်အလက်တွေ ပို့ပေးတဲ့ စနစ်ရှိပါတယ် -
၁။ မြို့နယ်ရုံး (市区町村役場) ကနေ 死亡届 ကို လက်ခံပါတယ်။ ၂။ အဲဒီအချက်အလက်တွေကို 法務局 ဆီ အကြောင်းကြားပါတယ်။ ၃။ 法務局 ကနေတစ်ဆင့် 外務省 (領事局外国人課) ဆီ အကြောင်းကြားပါတယ်။ ၄။ 外務省 ကနေ ဆုံးပါးသွားတဲ့သူရဲ့ မိခင်နိုင်ငံ သံရုံးဆီကို သေဆုံးကြောင်း အကြောင်းကြားစာ ပို့ပေးပါတယ်။
ဒီလို အစိုးရအချင်းချင်း အချက်အလက် မျှဝေတာရှိပေမယ့် ရုပ်အလောင်း လက်ခံဖို့၊ မိခင်နိုင်ငံမှာ အိမ်ထောင်စုစာရင်း လုပ်ဆောင်ဖို့နဲ့ ကျန်ရစ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို စီစဉ်ဖို့အတွက်တော့ မိသားစုဝင် ဒါမှမဟုတ် သူငယ်ချင်းတွေက သံရုံးနဲ့ ကိုယ်တိုင် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ "ရုပ်အလောင်း သယ်ဆောင်ခြင်း" နဲ့ "မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း" ဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များ
ဂျပန်မှာ ဆုံးပါးသွားတဲ့အခါ ဂျပန်မှာပဲ မီးသင်္ဂြိုဟ်မလား၊ ရုပ်အလောင်းအတိုင်း မိခင်နိုင်ငံကို ပြန်ပို့မလား (遺体送還) ဆိုတာကို ရွေးချယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
ဂျပန်မှာ မီးသင်္ဂြိုဟ်မယ့် အခြေအနေ - မြို့နယ်ရုံးမှာ 死亡届 တင်တဲ့အခါ 「死体火葬許可申請書」 ကိုပါ တစ်ပါတည်း တင်ရပါမယ်။ 火葬許可証 မရှိရင် မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်ရုံကို အသုံးပြုလို့ မရပါဘူး။ မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် အရိုးပြာကို မိခင်နိုင်ငံ ပြန်သယ်ဆောင်ချင်ရင်တော့ လေကြောင်းလိုင်းကို အကြောင်းကြားတာနဲ့ သံရုံးမှာ ထောက်ခံစာ ယူတာမျိုးတွေ လုပ်ရနိုင်ပါတယ်။
-
ရုပ်အလောင်းကို မိခင်နိုင်ငံ ပြန်ပို့မယ့် အခြေအနေ - ရုပ်အလောင်းကို ဆေးထိုး ပြင်ဆင်တာ (Embalming) နဲ့ အထူးခေါင်းတလားတွေနဲ့ ပြင်ဆင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကုန်ကျစရိတ် တော်တော်လေး များပြားတဲ့အတွက် (များသောအားဖြင့် ယန်း သိန်းဂဏန်းကနေ သန်းဂဏန်းအထိ) မိမိတို့ ထားရှိတဲ့ အာမခံ (ခရီးသွားအာမခံ ဒါမှမဟုတ် 社会保険) ရမရဆိုတာကို အရင်ဆုံး စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။
၅။ နောက်ထပ် သိထားသင့်သည့် အစိုးရစည်းကမ်းချက်များ
အစိုးရနဲ့ 出入国在留管理庁 ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အရ အရမ်းကို အရေးကြီးတဲ့ နောက်ထပ် အချက်အလက်တွေ ရှိပါသေးတယ် -
① 在留カード ပြန်အပ်ခြင်း
ဆုံးပါးသွားတဲ့သူရဲ့ 「在留カード」 ကို သေဆုံးပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း 出入国在留管理局 ဆီကို ပြန်အပ်ရပါမယ်။ စာတိုက်ကနေ ပို့ပြီး အပ်လို့ရသလို အနီးဆုံး 入管 ရုံးကို ကိုယ်တိုင် သွားအပ်လို့လည်း ရပါတယ်။
② မိသားစုရဲ့ VISA (家族滞在 စသည်) အပေါ် သက်ရောက်မှု
အကယ်၍ ဆုံးပါးသွားတဲ့သူဟာ 「技術・人文知識・国際業務」 စတဲ့ အလုပ်ဗီဇာနဲ့ မိသားစုကို ခေါ်ထားတာ ဖြစ်ရင် မိသားစုဝင်တွေရဲ့ 「家族滞在」 ဗီဇာဟာ ထောက်ပံ့ပေးမယ့်သူ မရှိတော့တဲ့အတွက် ဆက်လက် နေထိုင်ဖို့ ခက်ခဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ဂျပန်မှာ ဆက်နေချင်တယ်ဆိုရင်တော့ အခြားဗီဇာ (定住者 စသည်) ကို ပြောင်းလဲဖို့ စဉ်းစားရပါမယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
③ 健康保険 နဲ့ 年金 ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ
ဆုံးပါးသွားတဲ့သူဟာ 社会保険 ဒါမှမဟုတ် 国民健康保険 ဝင်ထားတာဆိုရင် နာရေးစရိတ်ကို အထောက်အပံ့ပေးတဲ့ 「葬祭費」 ဆိုတဲ့ စနစ်ရှိပါတယ်။ ဒါ့အပြင် 厚生年金 ကို အချိန်အတော်ကြာ ပေးသွင်းထားတာဆိုရင် ကျန်ရစ်သူမိသားစုက ပင်စင် (遺族年金) ရရှိနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးလည်း ရှိပါတယ်။
Q&A ကဏ္ဍ
Q1: ဆုံးပါးသွားတဲ့ သူငယ်ချင်းမှာ ဂျပန်မှာ မိသားစု မရှိဘူး။ ကျွန်တော် 死亡届 တင်ပေးလို့ ရပါသလား?
A: ဟုတ်ကဲ့၊ ရပါတယ်။ ဥပဒေအရ 「届出義務者」 ဆိုတဲ့အထဲမှာ ဆွေမျိုးတင်မကဘဲ အတူနေဖော်၊ အိမ်ရှင်၊ မြေရှင် ဒါမှမဟုတ် အုပ်ထိန်းသူတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုလူတွေ မရှိရင်တော့ သေဆုံးတဲ့နေရာက တာဝန်ရှိသူကလည်း တင်ပေးလို့ ရပါတယ်။ သူငယ်ချင်းအဖြစ်နဲ့ ကူညီပေးတာဆိုရင်လည်း အခြေအနေအရ မြို့နယ်ရုံးက လက်ခံပေးတတ်ပါတယ်။ အရင်ဆုံး မြို့နယ်ရုံးရဲ့ ပြတင်းပေါက်မှာ အကျိုးအကြောင်း ရှင်းပြကြည့်ပါ။
Q2: ရုပ်အလောင်းကို မိခင်နိုင်ငံ ပြန်ပို့ဖို့ ပိုက်ဆံ မရှိရင် ဘာလုပ်ရမလဲ?
A: အရင်ဆုံး အာမခံ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပြီး သံရုံးကို တိုင်ပင်ပါ။ ခရီးသွားအာမခံ ဒါမှမဟုတ် အသက်အာမခံအချို့မှာ "ရုပ်အလောင်း ပြန်သယ်ဆောင်ခ" ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။ ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့သူဆိုရင် 社会保険 ကနေ 「埋葬料」 ရနိုင်တာလည်း ရှိပါတယ်။ တကယ်လို့ ငွေကြေး မတတ်နိုင်ဘူးဆိုရင်တော့ ဂျပန်မှာပဲ မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကိုပဲ လေကြောင်းနဲ့ ပြန်ပို့တာက ကုန်ကျစရိတ် အများကြီး သက်သာစေပါတယ်။
Q3: 観光ビザ (ခရီးသွားဗီဇာ) နဲ့ လာရင်း ဆုံးသွားရင်လည်း တူတူပဲလား?
A: အခြေခံ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကတော့ အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သံရုံးရဲ့ အကူအညီက ပိုပြီး လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။ 住民票 မရှိတဲ့ ခရီးသွားဖြစ်နေပါစေ၊ ဂျပန်မှာ ဆုံးသွားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် 死亡届 ကိုတော့ မဖြစ်မနေ တင်ရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ 住民票 မရှိတဲ့အတွက် 「死亡診断書」 ပြင်ဆင်တာနဲ့ သံရုံးက လုပ်ငန်းစဉ်တွေက ပိုပြီး ရှုပ်ထွေးနိုင်ပါတယ်။ မိခင်နိုင်ငံ သံရုံးကို ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ပြီး အကူအညီ တောင်းခံပါ။
အနှစ်ချုပ်
နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦး ဂျပန်မှာ ဆုံးပါးသွားတဲ့အခါ ဘာသာစကား အခက်အခဲနဲ့ စနစ်တွေ မတူတာကြောင့် အခက်အခဲတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဆင့်ချင်းစီ လုပ်ဆောင်သွားရင်တော့ အားလုံး အဆင်ပြေသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ် -
၁။ မြို့နယ်ရုံးသို့ 死亡届 တင်ခြင်း ၂။ အထောက်အထား စာရွက်စာတမ်းများ ထုတ်ယူခြင်း ၃။ သံရုံးသို့ အကြောင်းကြားပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း
အကယ်၍ ကျန်ရစ်သူမိသားစုရဲ့ ဗီဇာပြောင်းလဲဖို့ ဒါမှမဟုတ် 入管 ကို အကြောင်းကြားဖို့ စတဲ့ ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်တွေ လိုအပ်လာရင်တော့ 行政書士 လိုမျိုး ကျွမ်းကျင်သူတွေဆီမှာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
