ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ပညာသင်ကြားနေကြတဲ့ 留学生 အားလုံးပဲ နေ့စဉ်စာကျက်ရတာ ပင်ပန်းနေကြမှာပဲနော်။ ဂျပန်မှာ နေထိုင်စရိတ်တွေကလည်း ကြီးတာဆိုတော့ "အလုပ်ကို အခုထက်ပိုပြီး လွတ်လွတ်လပ်လပ် လုပ်ချင်တယ်"၊ "YouTube ကနေ ဝင်ငွေရှာချင်တယ်"၊ "Uber Eats (ウーバーイーツ) ဆိုရင် အချိန်က ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပဲမို့လို့ လုပ်ကြည့်ချင်တယ်" လို့ စဉ်းစားနေတဲ့သူတွေလည်း အများကြီးရှိမယ်ထင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ဗီဇာ (在留資格) စည်းကမ်းတွေက အရမ်းကို တင်းကျပ်ပါတယ်။ ကိုယ်က စေတနာနဲ့ လုပ်လိုက်တဲ့အရာတစ်ခုက နောင်တစ်ချိန် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် 「技人国 (技術・人文知識・国際業務)」 ဗီဇာပြောင်းတဲ့အခါ၊ နောက်ဆုံးမှာ 永住申請 (PR) လျှောက်တဲ့အခါမှာအထိ ထိခိုက်မှုတွေ ရှိလာနိုင်ပါတယ်။
ဒီတစ်ခေါက်မှာတော့ 留学生 တွေ မဖြစ်မနေ သိထားသင့်တဲ့ 「資格外活動 (アルバイト)」 စည်းကမ်းတွေအကြောင်းကို ခက်ခဲတဲ့ ဥပဒေစကားလုံးတွေမသုံးဘဲ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ 留学生 ဆိုတာ "အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် ဗီဇာ" မဟုတ်ပါဘူး
ပထမဆုံး အခြေခံအချက်အနေနဲ့ သိထားရမှာက သင်တို့ဆီမှာရှိတဲ့ "留学" ဗီဇာဆိုတာ "ဂျပန်မှာ ပညာသင်ဖို့အတွက်" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မူလအားဖြင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ ကျောင်းလခနဲ့ နေထိုင်စရိတ်တွေအတွက် အထောက်အကူဖြစ်အောင် အထူးခွင့်ပြုပေးထားတာကတော့ 「資格外活動許可」 ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခွင့်ပြုချက်ရှိမှသာ သင်တို့က တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီအတွင်းမှာ アルバイト လုပ်ခွင့်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
出入国在留管理庁 ရဲ့ အခြေခံစည်းကမ်း 資格外活動許可 ရထားရင် အခြေခံအားဖြင့် တစ်ပတ်ကို ၂၈ နာရီအတွင်းမှာ ကြိုက်တဲ့အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နိုင်ပါတယ်။ (သို့သော် 風俗営業 စတဲ့ အလုပ်တွေတော့ မရပါဘူး)
၂။ Uber Eats (ウーバーイーツ) ပို့တာက "アルバイト" မဟုတ်ဘူးလား?
အခုနောက်ပိုင်း အမေးများတာက "Uber Eats (ウーバーイーツ) ဒါမှမဟုတ် 出前館 တို့လို အလုပ်တွေက ကုမ္ပဏီမှာ အလုပ်ခန့်ထားတာမဟုတ်လို့ ၂၈ နာရီစည်းကမ်းနဲ့ မဆိုင်ဘူးမဟုတ်လား?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အဖြေကတော့ "မဟုတ်ပါဘူး (NO)"။ အဲဒီထက်ပိုပြီး အန္တရာယ်တောင် များနိုင်ပါသေးတယ်။
Uber Eats ပို့တဲ့သူတွေဟာ ကုမ္ပဏီက ခန့်ထားတဲ့ ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် အလုပ်လက်ခံလုပ်ကိုင်တဲ့ 「個人事業主 (業務委託)」 အနေနဲ့ သတ်မှတ်ခံရပါတယ်။
個人事業主 ဖြစ်လို့ ဘာလို့ အန္တရာယ်များတာလဲ? 入管 ရဲ့ အမြင်မှာ 個人事業主 အနေနဲ့ အလုပ်လုပ်ရင် "၂၈ နာရီပဲ လုပ်ခဲ့ပါတယ်" ဆိုတဲ့ သက်သေပြချက်ကို ထုတ်ပြဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ အော်ဒါစောင့်နေတဲ့အချိန်တွေ၊ App ဖွင့်ထားတဲ့အချိန်တွေကိုလည်း အလုပ်လုပ်ချိန်ထဲ ထည့်တွက်မတွက်ဆိုတာ ငြင်းခုံစရာဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ 入管 ကနေ "မင်း စည်းကမ်းထက်ပိုပြီး အလုပ်လုပ်နေလို့ စာကျက်တာ ပေါ့လျော့နေတာလား?" လို့ အမေးခံရတဲ့အခါမှာ တိကျတဲ့ လစာဖြတ်ပိုင်း (給与明細) မရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် ကိုယ့်ဘက်က ပြန်လည်ရှင်းပြဖို့ အရမ်းခက်ခဲသွားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ဒီလိုလုပ်ဆောင်မှုတွေကို "စီးပွားရေး (Business)" ဆန်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရနိုင်ပြီး "留学" ဗီဇာရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လွဲချော်နေတယ်လို့ အယူခံရနိုင်ပါတယ်။ တကယ်တမ်းလည်း ပို့ဆောင်ရေးအလုပ်တွေကို အလွန်အကျွံလုပ်ခဲ့လို့ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးရာမှာ အပယ်ခံရတဲ့ (不許可) သာဓကတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
၃။ YouTuber အနေနဲ့ ဝင်ငွေရှာရင်ကော အဆင်ပြေလား?
"ဂျပန်က နေထိုင်မှုအတွေ့အကြုံတွေကို YouTube မှာ တင်ပြီးတော့ ကြော်ငြာခ ရချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုတွေလည်း များလာပါတယ်။
ဒါကိုလည်း သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ ဝါသနာအရ ဗီဒီယိုတင်တာက ပြဿနာမရှိပေမဲ့၊ ကြော်ငြာတွေထည့်ပြီး "ပုံမှန်ဝင်ငွေရနေတဲ့" အခြေအနေမျိုးဆိုရင်တော့ ဒါကို "အလုပ်လုပ်ခြင်း (Labour)" လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။
သတိထားရမယ့်အချက်များ
-
၂၈ နာရီအတွင်းမှာ ရှိရဲ့လား: ဝင်ငွေရနေပြီဆိုရင်တော့ ဗီဒီယိုရိုက်တာ၊ Edit လုပ်တာတွေမှာ ကုန်ဆုံးတဲ့အချိန်တွေကို တစ်ပတ် ၂၈ နာရီဘောင်ထဲ ထည့်တွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
အလုပ်ရဲ့ အဆက်မပြတ်မှု: တစ်ခါတလေမှ ကံကောင်းလို့ ဝင်ငွေအနည်းငယ်ရတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ လစဉ်ပုံမှန်ဝင်ငွေရဖို့အတွက် လုပ်ဆောင်နေတာဆိုရင်တော့ ဒါဟာ "အလုပ်" တစ်ခုပါပဲ။
စာကျက်ရမယ့်အချိန်တွေကို ဖဲ့ပြီး ဗီဒီယိုတွေလုပ်၊ ဝင်ငွေတွေအများကြီး ရနေတယ်ဆိုရင် "မင်းရဲ့ တကယ့်ရည်ရွယ်ချက်က စာကျက်ဖို့လား ဒါမှမဟုတ် Creator လုပ်ဖို့လား?" ဆိုပြီး 入管 က မေးခွန်းထုတ်လာပါလိမ့်မယ်။
၄။ "တစ်ပတ် ၂၈ နာရီ" ကို ဘယ်လိုတွက်မလဲ?
ဒီစည်းကမ်းက သင်တို့ထင်ထားတာထက် ပိုပြီး တင်းကျပ်ပါတယ်။ အယူအဆအမှားလေးတွေကို ပြန်ရှင်းပြပါမယ်။
ဘယ်အချိန်ကစတွက်တွက် "တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း" ဖြစ်ရမယ် ဥပမာ "ဒီပတ် တနင်္လာကနေ တနင်္ဂနွေအထိ ၂၈ နာရီပဲ" လို့ တွက်လို့မရပါဘူး။ 入管 ရဲ့ စစ်ဆေးမှုက "ဘယ် ၇ ရက်ကိုပဲ ဖြတ်ထုတ်ကြည့်ကြည့် ၂၈ နာရီအတွင်း" ဖြစ်နေဖို့ လိုပါတယ်။ နောက်ပြီး အလုပ်နှစ်ခု သုံးခု တွဲလုပ်နေရင်လည်း အားလုံးပေါင်းချိန်က ၂၈ နာရီထက် မကျော်ရပါဘူး။ ဆိုင် A မှာ ၂၀ နာရီ၊ ဆိုင် B မှာ ၁၀ နာရီ ဆိုရင် စုစုပေါင်း ၃၀ နာရီဖြစ်သွားလို့ လုံးဝ မရပါဘူး (不法就労 ဖြစ်သွားပါမယ်)။
ကျောင်းပိတ်ရက်ရှည် (နွေရာသီ၊ ဆောင်းရာသီပိတ်ရက်) အထူးခွင့်ပြုချက် တက္ကသိုလ် ဒါမှမဟုတ် ကျောင်းက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကျောင်းပိတ်ရက်ရှည်" ကာလမှာပဲ တစ်နေ့ ၈ နာရီ၊ တစ်ပတ် နာရီ ၄၀ အထိ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါက ကျောင်းက တရားဝင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိတ်ရက်မှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် အတန်းလစ်တဲ့ရက်တွေ မပါဝင်ပါဘူး။
၅။ လုံးဝ (လုံးဝ) မလုပ်ရမယ့် အလုပ်အကိုင်များ
တစ်ပတ် ၂၈ နာရီအတွင်း ဖြစ်နေရင်တောင် 留学生 တွေ လုံးဝ မလုပ်ရမယ့်နေရာတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ 「風俗営業」 နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အလုပ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
-
Pachinko (ပချင်ကို) ဆိုင်က သန့်ရှင်းရေးနဲ့ ဝန်ထမ်း
-
Game Center က ဝန်ထမ်း
-
Cabaret, Host Club တွေက မီးဖိုချောင်၊ သန့်ရှင်းရေး ဒါမှမဟုတ် တစ်ရှူးလိုက်ဝေတာ
-
Love Hotel တွေမှာ သန့်ရှင်းရေးလုပ်တာ
ဒီနေရာတွေမှာ "ပန်းကန်ပဲ ဆေးတာပါ"၊ "သန့်ရှင်းရေးပဲ လုပ်တာပါ" ဆိုရင်တောင် လုပ်ခွင့် လုံးဝ မရှိပါဘူး။ အကယ်၍ ဖမ်းဆီးခံရရင်တော့ ချက်ချင်းဆိုသလို 退去強制 (ပြည်နှင်ဒဏ်) အပေးခံရနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားပြီး ဂျပန်ကို နောက်တစ်ခါ ပြန်လာလို့ မရတော့တဲ့အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
၆။ 税金 နဲ့ 健康保険 ကနေတစ်ဆင့် "ပေါ်သွားမယ့်" စနစ်
"လက်ငင်းငွေ (Cash) နဲ့ ရတာဆိုတော့ မသိနိုင်ပါဘူး"၊ "Uber Eats ဆိုရင် အဆင်ပြေပါတယ်" လို့ ထင်နေရင်တော့ အဲဒါ အကြီးအကျယ် မှားယွင်းတဲ့ အတွေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အခု ဂျပန်မှာက マイナンバー စနစ်နဲ့ အခွန် (税金) စနစ်တွေက အရမ်းကို တိုးတက်နေပါပြီ။ သင်တို့ ဘယ်နေရာမှာ ဘယ်လောက် ဝင်ငွေရနေလဲဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေက 市役所 နဲ့ 税務署 ကနေတစ်ဆင့် နောက်ဆုံးမှာ 入管 ဆီကို ရောက်သွားပါတယ်။ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါ 入管 က သင်တို့ရဲ့ 「課税証明書」 (အခွန်ဆောင်ထားတဲ့ အထောက်အထား) ကို စစ်ဆေးပါတယ်။
အကယ်၍ ဝင်ငွေက သတ်မှတ်ထားတာထက် များနေရင် "ဒီလောက်ဝင်ငွေရဖို့ဆိုရင် တစ်ပတ် ၂၈ နာရီထက် ပိုလုပ်မှ ရမှာပဲ" ဆိုပြီး အလုပ်ပိုလုပ်ထားတာ (Overwork) ချက်ချင်း ပေါ်သွားပါတယ်။
၇။ နောင်တစ်ချိန် 「技人国」 ဗီဇာပြောင်းချင်ရင် အခုကတည်းက စည်းကမ်းလိုက်နာပါ
ကျောင်းပြီးရင် ဂျပန်မှာ အလုပ်ဝင်ပြီး 「技術・人文知識・国際業務 (技人国)」 လိုမျိုး အလုပ်ဗီဇာ ပြောင်းချင်တယ်ဆိုရင် အခုလက်ရှိ အချိန်ပိုင်းအလုပ် အခြေအနေက အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။
ဗီဇာပြောင်းလျှောက်တဲ့အခါ အတိတ်က အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ အခြေအနေတွေကို စစ်ဆေးပါတယ်။ အဲဒီမှာ Overwork ဖြစ်ခဲ့တာ ပေါ်သွားရင် ဘယ်လောက်ပဲ နာမည်ကြီးတဲ့ ကုမ္ပဏီက အလုပ်ခန့်စာ (Naite) ရထားပါစေ ဗီဇာ အပယ်ခံရပါလိမ့်မယ်။ "နည်းနည်းလောက်တော့ ဖြစ်မှာမဟုတ်ပါဘူး" ဆိုတဲ့ ပေါ့ဆတဲ့ အတွေးတစ်ခုက သင်တို့ရဲ့ ဂျပန်မှာ တည်ဆောက်မယ့် အနာဂတ်တစ်ခုလုံးကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပါတယ်။
၈။ သိထားသင့်တဲ့ "Q＆A"
Q1: Uber Eats ပို့တဲ့အခါ အော်ဒါစောင့်နေတဲ့ "待機時間" ကလည်း ၂၈ နာရီထဲ ပါသလား?
A: ပါတယ်လို့ သဘောထားတာက အန္တရာယ်အကင်းဆုံးပါပဲ။ 入管 ရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ App ဖွင့်ထားပြီး အချိန်မရွေး အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့ အခြေအနေဟာ "အလုပ်ချိန်" ထဲမှာ ပါဝင်တယ်လို့ သတ်မှတ်ခံရဖို့ များပါတယ်။ 個人事業主 အနေနဲ့ အချိန်စီမံခန့်ခွဲမှုက ကိုယ့်တာဝန်ပဲမို့လို့ သေသေချာချာ မစီမံရင် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါမှာ ရှင်းပြဖို့ ခက်သွားပါလိမ့်မယ်။
Q2: နွေရာသီပိတ်ရက်ကနေ ကျောင်းပြန်မဖွင့်ခင်အထိ ကာလမှာ တစ်ပတ် နာရီ ၄၀ လုပ်လို့ရလား?
A: ကျောင်းရဲ့ စည်းကမ်းပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ကျောင်းက တရားဝင် "နွေရာသီပိတ်ရက်" လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကာလအတွင်းမှာပဲ ၄၀ နာရီအထိ ရပါတယ်။ ကျောင်းပြီးသွားတဲ့အချိန်ကနေ နောက်ကျောင်းမတက်ခင်ကြားက အချိန်မျိုးတွေမှာတော့ ကျောင်းရုံးခန်းကို မဖြစ်မနေ အရင်မေးကြည့်ပါ။
Q3: YouTube ဝင်ငွေက ပြည်ပဘဏ်အကောင့်ထဲ ဝင်တာဆိုရင် ဂျပန်မှာ "အလုပ်လုပ်တာ" မဟုတ်ဘူးလား?
A: မဟုတ်ပါဘူး။ ဂျပန်မှာ နေထိုင်ရင်း လုပ်ဆောင်နေတာဖြစ်တဲ့အတွက် ဝင်ငွေက ဘယ်ကိုပဲဝင်ဝင် "ဂျပန်မှာ လုပ်ဆောင်တဲ့ လုပ်ငန်း" လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဝင်ငွေရလာပြီဆိုရင် 資格外活動 ရဲ့ စည်းကမ်းအတိုင်း လိုက်နာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အနှစ်ချုပ် - စိုးရိမ်တာရှိရင် ကျွမ်းကျင်သူနဲ့ တိုင်ပင်ပါ
ဂျပန်မှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေနိုင်ဖို့အတွက် စည်းကမ်းတွေကို သိထားဖို့က ပထမခြေလှမ်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ "လူတိုင်း လုပ်နေကြတာပဲ၊ အဆင်ပြေပါတယ်"၊ "စီနီယာတွေကလည်း အဆင်ပြေတယ် ပြောတာပဲ" ဆိုတဲ့ စကားတွေကို လွယ်လွယ်နဲ့ မယုံပါနဲ့။ 入管 ဥပဒေက တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုတင်းကျပ်လာတာမို့လို့ အရင်က ရခဲ့ပေမဲ့ အခု မရတော့တာမျိုးတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
အကယ်၍ ကိုယ့်ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံက ဗီဇာကို ထိခိုက်မလားလို့ စိုးရိမ်ရင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နောင်မှာ အလုပ်ဗီဇာ ချောချောမွေ့မွေ့ ပြောင်းချင်တာပဲဖြစ်ဖြစ် 入管 ကိစ္စရပ်တွေကို ကျွမ်းကျင်တဲ့ 行政書士 နဲ့ အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
