Chào các bạn. Tôi là 行政書士 (Luật sư hành chính) chuyên về các thủ tục 在留資格 (Visa) tại Nhật Bản.
Đối với người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật, có lẽ điều quan trọng nhất nhưng cũng gây lo lắng nhất chính là vấn đề visa. "Lỡ quên gia hạn mất rồi", hay "Được bạn rủ đi làm thêm nhưng hóa ra lại vi phạm quy định"... Những sơ suất nhỏ như vậy đôi khi có thể dẫn đến những vấn đề lớn không thể cứu vãn, thậm chí là bị xử phạt hình sự hoặc 強制送還 (trục xuất về nước).
Trong bài viết này, để các bạn có thể yên tâm sống lâu dài tại Nhật, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất về những quy định pháp luật và những rủi ro có thể gặp phải mà bạn nhất định phải biết.
1. Cạm bẫy về "Thời hạn" và "Thủ tục": 不法残留 và 不法在留
Trong tờ 在留期間 (thời hạn lưu trú) giống như một chiếc vé để bạn ở lại Nhật. Chỉ cần quá hạn dù chỉ 1 ngày, bạn đã vi phạm pháp luật.
-
Đừng chủ quan với việc Quá hạn visa (不法残留) Việc tiếp tục ở lại Nhật sau khi visa đã hết hạn mà không xin gia hạn hay thay đổi gọi là 不法残留. Hình phạt cho việc này rất nặng: có thể bị phạt tù lên đến 3 năm hoặc bị phạt tiền lên đến 3 triệu Yên. Đặc biệt cần lưu ý trường hợp "quên làm thủ tục gia hạn" do bận rộn công việc hay chuyển nhà. Theo luật, dù bạn không cố ý nhưng một khi đã quá hạn, bạn vẫn bị coi là vi phạm.
-
Tuyệt đối không làm giả hồ sơ (偽装滞在) Gần đây, việc kiểm soát 偽装滞在 (cư trú giả tạo) – như dùng giấy tờ giả để lấy visa hoặc gia hạn visa tại những công ty mình không thực tế làm việc – đang trở nên cực kỳ gắt gao. Nếu bị phát hiện khai gian dối, bạn không chỉ bị hủy visa ngay lập tức mà còn phải đối mặt với những hình phạt hình sự nghiêm trọng.
2. Quy định khi "Đi làm": Sự đáng sợ của 不法就労
Vì áp lực kinh tế mà chấp nhận làm những công việc trái quy định có thể sẽ hủy hoại tương lai của chính bạn.
-
Bạn có đang tuân thủ quy định về 資格外活動 không? Ví dụ, những bạn có visa 留学 (Du học) về nguyên tắc là không được đi làm. Để làm thêm, bạn phải xin 資格外活動許可 và tuân thủ giới hạn 28 giờ mỗi tuần. Nếu vi phạm, làm việc khi chưa có phép hoặc làm quá giờ, bạn sẽ bị coi là 不法就労 (lao động bất hợp pháp). Nếu bị đánh giá là "chỉ tập trung đi làm mà bỏ bê việc học", bạn sẽ phải đối mặt với hình phạt rất nặng là tù đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 3 triệu Yên.
-
Phía công ty cũng không thể lấy lý do "Tôi không biết" Các công ty thuê người nước ngoài cũng cần lưu ý. Ngay cả khi không biết là người lao động đang làm việc bất hợp pháp, nếu công ty thiếu sót trong kiểm tra thì vẫn có thể bị khép vào tội "Tiếp tay lao động bất hợp pháp". Cả công ty và người quản lý đều có thể bị xử phạt. Vì vậy, để xây dựng niềm tin, bạn nên chủ động báo cáo tình trạng visa chính xác cho công ty.
3. Mang theo "Giấy tờ tùy thân": 在留カード là thứ bảo vệ bạn
Khi sống tại Nhật, bạn bắt buộc phải mang theo 在留カード bên mình mọi lúc mọi nơi.
-
Nghĩa vụ luôn mang theo thẻ (携帯義務) Chỉ với những lý do như "chỉ chạy ra cửa hàng tiện lợi gần nhà" hay "quên ví", nếu bạn không có 在留カード khi bị 警察官 (cảnh sát) yêu cầu xuất trình, bạn có thể bị phạt tiền lên đến 20 vạn Yên.
-
Điều gì xảy ra nếu từ chối xuất trình? (提示義務) Nếu bạn từ chối xuất trình thẻ khi được 警察官 hoặc 入国審査官 (cục xuất nhập cảnh) yêu cầu mà không có lý do chính đáng, bạn có thể bị phạt tù đến 1 năm hoặc bị phạt tiền. 在留カード chính là "tấm khiên" chứng minh bạn đang cư trú hợp pháp. Hãy luôn mang theo nó nhé.
4. Chuyển tiền và hàng hóa ra nước ngoài: Quy định của 外為法
Dù ít người biết đến, nhưng khi gửi tiền về cho gia đình hoặc xuất nhập khẩu hàng hóa số lượng lớn, luật 外為法 (Luật Ngoại hối) sẽ được áp dụng.
Những giao dịch có giá trị cực lớn (hàng trăm triệu Yên) hoặc giao dịch với các quốc gia nằm trong danh sách hạn chế (vì mục đích phòng chống khủng bố) đều cần phải có sự cho phép hoặc báo cáo trước. Ngoài ra, khi kinh doanh một số mặt hàng đặc thù liên quan đến thủy sản hay sản xuất, bạn cũng cần làm thủ tục khai báo. Nếu lờ đi mà tự ý thực hiện, mức phạt có thể lên đến vài năm tù hoặc số tiền phạt khổng lồ lên tới hàng chục triệu Yên. Ngay cả khi gửi tiền cá nhân, hãy sử dụng các kênh chính thống qua ngân hàng để bảo vệ bản thân mình.
【Góc giải đáp Q&A】
Q1: Visa của tôi hết hạn vào ngày mai! Nhưng tôi bận đi làm không đến Cục được. Tôi phải làm sao?
A1: Quá hạn dù chỉ 1 ngày cũng là vi phạm. Hiện nay bạn có thể nộp hồ sơ online, hoặc ủy quyền cho những chuyên gia có chứng chỉ 申請取次 (Đại diện nộp hồ sơ) như 行政書士 chúng tôi. Chúng tôi có thể thay mặt bạn làm thủ tục mà bạn không cần phải trực tiếp lên Cục. Hãy ưu tiên việc "không để quá hạn" lên hàng đầu nhé.
Q2: Tôi chỉ giúp việc ở công ty của bạn và không nhận lương. Như vậy thì không cần 資格外活動許可 đúng không?
A2: Không, bạn vẫn cần phải có phép. Ngay cả khi không nhận tiền mặt, nếu bạn được bao ăn uống hoặc nhận hiện vật, đó vẫn có thể bị coi là "hoạt động nhận thù lao". Đừng tự ý quyết định rằng "vì làm tình nguyện nên không sao", điều đó rất nguy hiểm.
Q3: Nếu bị bắt vì 不法残留, tôi có bao giờ quay lại Nhật được nữa không?
A3: Thông thường, nếu bị 強制送還 (trục xuất), bạn sẽ bị cấm nhập cảnh vào Nhật trong 5 năm (trường hợp nghiêm trọng là 10 năm). Tuy nhiên, nếu bạn tự nguyện ra trình diện và đáp ứng đủ các điều kiện, bạn có thể được áp dụng 出国命令制度 (chế độ lệnh xuất cảnh), giúp rút ngắn thời gian cấm nhập cảnh xuống còn 1 năm. Điều quan trọng là hãy liên hệ với chuyên gia hoặc Cục xuất nhập cảnh trước khi mọi chuyện quá muộn.
Tổng kết: Hiểu đúng để sống an tâm
Để có một cuộc sống trọn vẹn tại Nhật, việc biến pháp luật thành người đồng hành là điều không thể thiếu. Một chút chủ quan "chắc không sao đâu" có thể cướp đi gia đình, công việc và tương lai của bạn tại đây.
Nếu bạn cảm thấy lo lắng về tình trạng visa của mình, hoặc thấy các thủ tục quá rắc rối, đừng ngần ngại mà hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia visa như 行政書士 nhé.
