ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်နေကြတဲ့ သူတွေအနေနဲ့ "ငါ အခွန်တွေဘာလို့ ဆောင်ရမှာလဲ" "ပြည်ပမှာရတဲ့ ဝင်ငွေအတွက်ပါ အခွန်ဆောင်ရမှာလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကို မကြာခဏ တွေးမိတတ်ကြပါတယ်။
ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်ရင်း နေထိုင်ဖို့အတွက် "အခွန်" ဆိုတဲ့ ပြဿနာကို ရှောင်လွှဲလို့ မရပါဘူး။ သို့သော်လည်း ဂျပန်ရဲ့ အခွန်စနစ်က အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ စနစ်နဲ့လည်း မတူညီတဲ့အတွက် နားလည်ရခက်ခဲတာဟာ သဘာဝကျပါတယ်။
တကယ်တော့ ဂျပန်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်နေသရွေ့ နိုင်ငံခြားသားဖြစ်ပါစေ၊ အခြေခံအားဖြင့် အခွန်ဆောင်ရမယ့် တာဝန်ရှိပါတယ်။ ဒီအခွန်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဗဟုသုတဟာ နောင်တစ်ချိန် ဂျပန်မှာ ဆက်လက်နေထိုင်ဖို့နဲ့ ビザの更新 အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒီတစ်ခါမှာတော့ ဂျပန်ရဲ့အခွန်စနစ်အကြောင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရှင်းပြပေးသွားမှာပါ။
၁။ သင်က 居住者 လား? 非居住者 လား?
သင်က ဘယ်လိုအနေအထားနဲ့ ဂျပန်မှာ နေထိုင်နေလဲဆိုတဲ့ အချက်ပေါ်မူတည်ပြီး အခွန်စည်းမျဉ်းတွေက ကွဲပြားသွားပါတယ်။ ဂျပန်အခွန်ဥပဒေအရ လူတွေကို အဓိကအားဖြင့် 居住者 နဲ့ 非居住者 ဆိုပြီး နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားပါတယ်။
■ 居住者 (ဂျပန်မှာ နေထိုင်သူ): အခြေခံအားဖြင့် ဂျပန်မှာ နေရပ်လိပ်စာရှိသူ သို့မဟုတ် တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ဆက်တိုက်နေထိုင်နေသူများကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီ 居住者 အုပ်စုထဲမှာပါဝင်ရင် ဂျပန်မှာရတဲ့ ဝင်ငွေတင်မကဘဲ ကမ္ဘာ့ဘယ်နေရာမှာပဲ ရတဲ့ဝင်ငွေဖြစ်ပါစေ ဂျပန်မှာ အခွန်ဆောင်ရမယ့် တာဝန်ရှိပါတယ်။
■ 非居住者 (ဂျပန်မှာ မနေထိုင်သူ သို့မဟုတ် 短期滞在): ဂျပန်မှာ နေရပ်လိပ်စာမရှိသူ သို့မဟုတ် နေထိုင်တဲ့ကာလ တိုတောင်းသူများကို 非居住者 လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီအုပ်စုကတော့ "ဂျပန်ပြည်တွင်းမှာ ရှာဖွေရတဲ့ ဝင်ငွေ" အတွက်သာ အခွန်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ- ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်လို့ရတဲ့ လစာ၊ ဂျပန်က အိမ်ခြံမြေ ငှားရမ်းခတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ 永住者 နဲ့ 非永住者 ဘာကွာလဲ?
နောက်တစ်ခုက နေထိုင်သူတွေထဲမှာ 永住者 နဲ့ 非永住者 ဆိုပြီး ခွဲခြားထားပါသေးတယ်။ ဒါက သင်တို့ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ 永住者ビザ နဲ့ အဓိပ္ပာယ် အနည်းငယ် ကွဲပြားပါတယ်။
-
永住者 (အခွန်ဥပဒေအရ): ဂျပန်မှာ အပြီးအပိုင် နေထိုင်လိုသူ သို့မဟုတ် ကြာရှည်စွာ နေထိုင်နေသူများ။
-
非永住者 (အခွန်ဥပဒေအရ): ဂျပန်မှာ နေထိုင်ပေမယ့် ဂျပန်နိုင်ငံသားမဟုတ်သူ၊ ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်အတွင်း ဂျပန်မှာနေထိုင်ခဲ့တဲ့ကာလ ၅ နှစ်အောက်ဖြစ်သူများ။
ဒီအချက်က ဘာလို့အရေးကြီးလဲဆိုရင် "ပြည်ပမှာရှာတဲ့ငွေ" ကို အခွန်ဆောင်ရမလားဆိုတာ ဒီအချက်အပေါ်မှာ မူတည်လို့ပါ။ "ဂျပန်ကို ရောက်ခါစမို့ ပြည်ပက ဝင်ငွေတွေက အခွန်ဆောင်စရာ မလိုသေးဘူး" လို့ ထင်ရပေမယ့် ကာလကြာလာရင် စည်းမျဉ်းတွေ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ မိမိကိုယ်တိုင် ဘယ်အခြေအနေမှာ ရှိနေလဲဆိုတာ သေချာသိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၃။ နိုင်ငံခြားသားတွေလည်း ဆောင်ရမယ့် 住民税
所得税 အကြောင်းကို ကုမ္ပဏီက 源泉徴収 လုပ်ပေးတာမျိုး ရှိလို့ စိတ်အေးနေတတ်ကြပေမယ့် သတိထားရမှာက 住民税 ပါ။
住民税 ဆိုတာ ကိုယ်နေထိုင်တဲ့ မြို့နယ်၊ ခရိုင်ကို ပေးသွင်းရတဲ့ အခွန်ပါ။ ဂျပန်မှာ နေရပ်လိပ်စာရှိရင် မဖြစ်မနေ ဆောင်ရပါမယ်။ ကျောင်းသားတွေက "アルバイト လစာ နည်းလို့ အခွန်မဆောင်ရဘူး" လို့ ထင်နေရင် နောက်ပိုင်းမှာ 納税通知書 ပမာဏကြီးကြီးမားမား ရောက်လာတဲ့အခါ လန့်သွားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် 住民税 ကို မဆောင်ထားခြင်းဟာ နောင်တစ်ချိန် 永住権申請 သို့မဟုတ် ビザの更新 လုပ်တဲ့အခါ အမှတ်လျော့သွားစေတဲ့ အဓိကအချက် ဖြစ်ပါတယ်။
"အခွန်မဆောင်ထားလို့ ビザの更新 မရတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ အခြေအနေမျိုး မဖြစ်ရအောင် အစိုးရရုံးက ပေးပို့တဲ့ စာရွက်တွေကို သေချာစစ်ဆေးပြီး သတ်မှတ်ရက်အတွင်း ပေးသွင်းတဲ့ အလေ့အကျင့်လုပ်ထားပါ။
၄။ 外国法人 နဲ့ 贈与税 က ဘယ်လိုလဲ?
ကုမ္ပဏီ တည်ထောင်ထားသူတွေ သို့မဟုတ် ရှေ့လျှောက် တည်ထောင်မယ့်သူတွေအနေနဲ့ 外国法人 ကိစ္စတွေကို စိတ်ဝင်စားကြမှာပါ။ ဂျပန်မှာ ရုံးချုပ်ရှိရင် ဂျပန်မှာ အခွန်ဆောင်ရသလို၊ ပြည်ပမှာ ရုံးချုပ်ရှိရင်တောင် ဂျပန်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ပြီး အမြတ်ရနေတယ်ဆိုရင် အခွန်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။
နောက်ပြီး သတိမပြုမိတတ်တာက 贈与税 (ပိုင်ဆိုင်မှု လက်ဆောင်ရတဲ့အခါ ဆောင်ရတဲ့အခွန်) ပါ။ ဂျပန်မှာ နေထိုင်သူတစ်ဦးက ပိုင်ဆိုင်မှု တစ်ခုခု လက်ဆောင်ရရင် အဲဒီပိုင်ဆိုင်မှုက ပြည်ပမှာ ရှိနေရင်တောင် ဂျပန်မှာ 贈与税 ဆောင်ရနိုင်ပါတယ်။ အခြေအနေအလိုက် ရှုပ်ထွေးတဲ့အတွက် သေချာမသိရင် ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ တိုင်ပင်ဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
မေးခွန်းနှင့် အဖြေများ (Q&A)
Q1. 短期滞在 (観光ビザ) နဲ့ ဂျပန်ကိုလာပြီး ခဏအလုပ်လုပ်မိရင် အခွန်က ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?
A1. အခြေခံအားဖြင့် 非居住者 အဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ဂျပန်ကုမ္ပဏီကနေ အခကြေးငွေ ရယူမယ်ဆိုရင် အဲဒီဝင်ငွေထဲကနေ 源泉徴収 အဖြစ် အခွန်အတိုင်းအတာတစ်ခုကို ဖြတ်တောက်လေ့ရှိပါတယ်။ သေချာချင်ရင် လစာစာရွက်ကို စစ်ဆေးပြီး ကုမ္ပဏီကို တိုင်ပင်ခြင်း သို့မဟုတ် အနီးဆုံး အခွန်ရုံးကို မေးမြန်းပါ။
Q2. ကျောင်းသားဖြစ်ပြီး アルバイト လုပ်နေရင်လည်း 住民税 ဆောင်ရမှာလား?
A2. ဟုတ်ကဲ့၊ ဆောင်ရပါမယ်။ 住民税 က ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ဇန်နဝါရီကနေ ဒီဇင်ဘာအထိ ဝင်ငွေပေါ်မူတည်ပြီး တွက်ချက်တာပါ။ ကျောင်းသားဖြစ်နေရင်တောင် ဝင်ငွေတစ်ခုထက် ပိုရင် အခွန်ဆောင်ရမှာပါ။ ဝင်ငွေရှိရင် သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးမှာ 住民税 ကြေညာချက် တင်သွင်းပါ။
Q3. 住民税 သို့မဟုတ် 健康保険料 ပေးသွင်းတာ နောက်ကျနေရင် ビザの更新 မှာ ထိခိုက်မလား?
A3. ဟုတ်ကဲ့၊ အလွန်ထိခိုက်ပါတယ်။ လက်ရှိ ビザの更新 စစ်ဆေးမှုတွေမှာ "ပြည်သူ့တာဝန် ကျေပွန်မှု" ကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ စစ်ဆေးနေပါတယ်။ အခွန်တွေနဲ့ 社会保険料 တွေကို သတ်မှတ်ရက်အတွင်း မပေးသွင်းတာဟာ "ဂျပန်ရဲ့ စည်းမျဉ်းကို မလိုက်နာဘူး" လို့ သတ်မှတ်ခံရပြီး မအောင်မြင်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ် များပါတယ်။ အကယ်၍ မပေးသွင်းရသေးတာ ရှိရင် ချက်ချင်း မြို့နယ်ရုံးကိုသွားပြီး တိုင်ပင်ကာ အရစ်ကျပဲဖြစ်ဖြစ် ပေးသွင်းပြီး တာဝန်ကျေပွန်ကြောင်း ပြသဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
နိဂုံး
ဂျပန်နိုင်ငံမှာ စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ အလုပ်လုပ်ဖို့၊ စီးပွားရေးလုပ်ဖို့ဆိုတာ အခွန်ဆိုတဲ့ "လူမှုရေး စည်းမျဉ်း" ကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး လိုက်နာဖို့က ပထမဆုံးခြေလှမ်းပါ။ "နားလည်ရခက်တယ်" "အခွန်ကိစ္စတွေကို ပစ်ထားလိုက်မယ်" လို့ မတွေးပါနဲ့။ အခွန်မဆောင်တာဟာ သင်တို့ တန်ဖိုးထားတဲ့ "ဂျပန်မှာ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့်" ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးကို ဖတ်ပြီး "ကိုယ့်ကိစ္စက ဘယ်လိုလဲ?" "ကုမ္ပဏီ တည်ထောင်ချင်ပေမယ့် အခွန်ကိစ္စ စိုးရိမ်တယ်" လို့ တွေးမိရင် ကျွမ်းကျင်သူတွေဆီကို လွတ်လပ်စွာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
