Lần này, với tư cách là một 行政書士 chuyên về thị thực (VISA) tại Nhật, tôi sẽ giải thích chi tiết về "傷病手当金" (Trợ cấp ốm đau) – một chế độ vô cùng hữu ích khi bạn không may bị ốm đau hoặc tai nạn không thể đi làm.
Tôi thường nghe thấy nhiều người nước ngoài đang làm việc tại Nhật bày tỏ lo lắng rằng: "Tôi bất ngờ bị ốm và không thể đi làm, nhưng tôi rất lo về chi phí sinh hoạt", hoặc "Trong thời gian nghỉ việc, công ty không trả lương thì tôi phải làm thế nào?".
Thực tế, hệ thống 健康保険 của Nhật Bản có một cơ chế rất vững chắc để hỗ trợ cuộc sống của bạn khi bạn buộc phải nghỉ việc do ốm đau hoặc tai nạn. Đó chính là "傷病手当金". Chế độ này không chỉ dành cho người Nhật, mà người nước ngoài đang tham gia 健康保険 tại Nhật cũng được hưởng quyền lợi tương tự.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất, tránh dùng các thuật ngữ pháp lý phức tạp, từ cơ chế hoạt động, điều kiện nhận trợ cấp cho đến cách tính số tiền cụ thể. Hãy trang bị cho mình kiến thức đúng đắn để phòng khi cần thiết nhé.
1. 傷病手当金 là gì? Khi nào thì được sử dụng?
傷病手当金 là khoản tiền được chi trả từ 健康保険 trong trường hợp bạn phải nghỉ làm do ốm đau hoặc tai nạn (không phải do công việc) và không nhận được đủ lương từ công ty trong thời gian đó.
Khi bạn nghĩ rằng: "Tôi muốn tập trung điều trị bệnh, nhưng nếu không làm việc thì không có tiền...", thì khoản trợ cấp này sẽ giúp bạn yên tâm dưỡng bệnh và chờ hồi phục.
Điểm quan trọng cần lưu ý là chế độ này chỉ áp dụng cho ốm đau hoặc tai nạn "ngoài công việc" (đời sống cá nhân). Nếu là tai nạn trong giờ làm việc hoặc trên đường đi làm, bạn sẽ thuộc đối tượng được chi trả bởi "労災保険".
2. 4 điều kiện để nhận 傷病手当金
Để nhận được 傷病手当金, bạn cần đáp ứng đủ 4 điều kiện sau:
-
Nghỉ việc do ốm đau hoặc tai nạn không liên quan đến công việc: Như đã nói ở trên, đây là chế độ dành cho việc điều trị bệnh trong đời sống riêng.
-
Tình trạng không thể làm việc: Đây là tiêu chuẩn dựa trên việc "bạn không thể thực hiện công việc mà mình vẫn làm từ trước đến nay". Không phải tự bạn quyết định, mà cơ quan chuyên môn sẽ phán đoán dựa trên ý kiến của bác sĩ và nội dung công việc của bạn.
-
Nghỉ từ 4 ngày trở lên, bao gồm 3 ngày liên tiếp: 3 ngày đầu tiên được gọi là "待期期間" và không được tính là đối tượng nhận trợ cấp. Bạn sẽ bắt đầu được tính trợ cấp từ ngày thứ 4 trở đi.
-
Không được trả lương trong thời gian nghỉ: Nếu công ty không trả lương, hoặc số tiền lương nhận được thấp hơn mức 傷病手当金, thì phần chênh lệch sẽ được chi trả.
3. Cách tính số tiền được nhận?
Có lẽ bạn đang tự hỏi: "Thực tế tôi sẽ nhận được bao nhiêu tiền?". Công thức tính có vẻ hơi phức tạp, nhưng về cơ bản, nó được tính dựa trên "tiền lương của 1 năm qua".
Công thức tính cơ bản: (Trung bình "標準報酬月額" của 12 tháng trước tháng bắt đầu nhận trợ cấp) ÷ 30 ngày × 2/3
-
*"標準報酬月額" là số tiền lương tháng được quy đổi theo một mức nhất định.
-
Nếu thời gian làm việc tại Nhật chưa đủ 12 tháng, cách tính sẽ khác một chút, nhưng hãy hiểu rằng bạn sẽ được đảm bảo khoảng 2/3 mức lương trung bình.
4. Quy tắc "Tổng cộng 1 năm 6 tháng" cần biết
Trước đây, thời hạn nhận trợ cấp chỉ là 1 năm 6 tháng tính từ ngày bắt đầu nhận nếu bạn nghỉ liên tục. Tuy nhiên, theo cải cách từ ngày 1/1/2022, bạn có thể nhận trợ cấp trong "tổng cộng 1 năm 6 tháng".
Nghĩa là, ngay cả khi bạn hồi phục một chút và quay lại làm việc, sau đó lại phải nghỉ vì cùng một căn bệnh đó, bạn vẫn có thể nhận được trợ cấp cho đến khi đủ tổng cộng 1 năm 6 tháng. Đây là một cải cách tuyệt vời giúp bạn linh hoạt hơn trong việc cân bằng giữa điều trị bệnh và công việc.
5. Các câu hỏi thường gặp (Q&A)
Q1: Sau khi nghỉ việc tại công ty, tôi có còn được nhận 傷病手当金 không?
A: Nếu bạn đáp ứng được các điều kiện nhất định (ví dụ: đã tham gia 健康保険 liên tục trên 1 năm cho đến ngày nghỉ việc...), bạn vẫn có thể tiếp tục nhận trợ cấp sau khi nghỉ việc. Tuy nhiên, lưu ý rằng bạn không thể nhận trợ cấp này cùng lúc với bảo hiểm thất nghiệp.
Q2: Tôi có được nhận nếu đi điều trị ở nước ngoài không?
A: Có. Dù bạn điều trị ở nước ngoài, nếu bạn vẫn tham gia 健康保険 tại Nhật và có giấy xác nhận từ bác sĩ rằng "cần điều trị và không thể làm việc", bạn vẫn thuộc đối tượng được hưởng. Bạn sẽ cần các loại giấy tờ do bác sĩ tại nước sở tại điền vào, vì vậy hãy liên hệ tư vấn trước nhé.
Q3: Tôi đang tham gia 国民健康保険 thì có được nhận không?
A: Rất tiếc, 傷病手当金 là chế độ của "健康保険 dành cho nhân viên công ty (như 協会けんぽや組合健保など)". Vì 国民健康保険 về cơ bản không có chế độ này, nên những ai là chủ kinh doanh cá nhân hoặc người làm tự do cần lưu ý.
6. Lời kết
Ốm đau hay tai nạn là điều không ai mong muốn. Đối với bạn – những người đang sống và làm việc chăm chỉ tại Nhật, bảo hiểm xã hội chính là lá chắn bảo vệ lớn nhất.
Nếu bạn hiểu về chế độ nhưng "không biết cách viết giấy tờ" hay "lo lắng về tình trạng cư trú (VISA) của mình", hãy liên hệ với các chuyên gia. Đối với các vấn đề về thủ tục VISA, hãy tìm đến 行政書士, và các vấn đề về bảo hiểm, hãy hỏi 社労士 để được tư vấn chính xác nhất.
