ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ရန် လာရောက်သည့် နိုင်ငံခြားသားအရေအတွက် တိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ ကုမ္ပဏီများ၏ HR တာဝန်ခံများအနေဖြင့် "နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများ၏ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများက ရှုပ်ထွေးပြီး နားလည်ရခက်နေသည်"၊ "လစာထဲမှ ဖြတ်တောက်မည့် ပမာဏနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဝန်ထမ်းကိုယ်တိုင်က မေးမြန်းလာသည့်အခါ ကောင်းစွာရှင်းပြနိုင်ခြင်းမရှိ" ဟူသော အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေရဖွယ်ရှိပါသည်။
အမှန်တကယ်တော့ ဂျပန်ဝန်ထမ်းများနှင့် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများကြားတွင် လူမှုဖူလုံရေးအာမခံဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများသည် အနည်းငယ်ကွဲပြားသည့် အခြေအနေများရှိပါသည်။ ဤအချက်ကို သေချာနားမလည်ပါက နောက်ပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ ကြီးမားသည့် ပြဿနာများအထိ ဖြစ်ပွားလာနိုင်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများ စိတ်ချလက်ချ အလုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန်နှင့် ကုမ္ပဏီဘက်ကလည်း လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကင်းကင်းဖြင့် ဆက်လက်ခန့်ထားနိုင်ရန် လိုအပ်သည့် အခြေခံအသိပညာများကို ရှင်းပြပေးပါမည်။
၁။ နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများသည် လူမှုဖူလုံရေးအာမခံတွင် မည်မျှအထိ ပါဝင်သင့်သနည်း။
"နိုင်ငံခြားသားများသည် လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ ထည့်ဝင်ရန် မလိုဘူးလား" ဟူသော မေးခွန်းကို မကြာခဏ ကြားရလေ့ရှိပါသည်။ အဖြေမှာ "လိုပါသည်"။ ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကုမ္ပဏီတစ်ခုတွင် အလုပ်လုပ်သည့် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံသားများနည်းတူ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ (健康保険・厚生年金保険) တွင် မဖြစ်မနေ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် အောက်ပါအခြေအနေများတွင် သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။
-
ပြည်ပရှိ ရုံးချုပ်နှင့် ဂျပန်ရှိ ကုမ္ပဏီခွဲ နှစ်ခုလုံးမှ လစာရရှိနေသည့်အခါ: ဂျပန်ကုမ္ပဏီမှ ပေးချေသည့် လစာအပေါ် မူတည်ပြီး လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ ပါဝင်ရမည့်အချက်ကို ဆုံးဖြတ်ပါသည်။ ပြည်ပရုံးချုပ်မှ ပေးချေသော လစာသည် လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ တွက်ချက်မှုတွင် မပါဝင်ပါ။
-
ပြည်ပရှိ ကုမ္ပဏီတစ်ခုတည်းမှသာ လစာရရှိနေသည့်အခါ: ဂျပန်ကုမ္ပဏီဘက်မှ လစာလုံးဝ ပေးချေခြင်းမရှိပါက ဂျပန်၏ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံတွင် ပါဝင်၍မရပါ။ ဤအခြေအနေတွင် ဝန်ထမ်းကိုယ်တိုင်က 「国民年金」 နှင့် 「国民健康保険」 တွင် မဖြစ်မနေ ပါဝင်ရမည့် တာဝန်ရှိပါသည်။
၂။ သတိပြုရမည့် 「被扶養者」 စည်းမျဉ်း
ယခင်က ဂျပန်နိုင်ငံပြင်ပတွင် နေထိုင်သည့် ဆွေမျိုးများအတွက် ငွေလွှဲထားသည့် အထောက်အထားရှိပါက 「健康保険の被扶養者」 (အာမခံ၏ မှီခိုသူ) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သော အခြေအနေများ ရှိခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်သော ဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အရ၊ အခြေခံအားဖြင့် "ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် 住民票 (နေထိုင်ခွင့်လက်မှတ်) ရှိရမည်" ဆိုသည်မှာ လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံပြင်ပတွင် နေထိုင်သည့် မိသားစုဝင်များကို နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်း၏ ကျန်းမာရေးအာမခံ မှီခိုသူအဖြစ် ထည့်သွင်းရန်မှာ အခြေခံအားဖြင့် မရတော့ပါ။ ဤစည်းမျဉ်းကို မသိဘဲ လုပ်ငန်းစဉ်များ ဆက်လုပ်ပါက နောက်ပိုင်းတွင် "မိသားစုကို အာမခံထဲ ထည့်မရဘူးလား" ဆိုသည့် ပြဿနာများ တက်လာနိုင်ပါသည်။
၃။ 「社会保障協定」 ဟူသော အထူးစည်းမျဉ်း
ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် 「社会保障協定」 (လူမှုဖူလုံရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်) ချုပ်ဆိုထားသည့် နိုင်ငံမှ စေလွှတ်လိုက်သော ဝန်ထမ်းများဖြစ်ပါက သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီလျှင် ဂျပန်၏ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ ထည့်ဝင်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကာလတို (၅ နှစ်အတွင်း) စေလွှတ်ခြင်းဖြစ်ပါက မိမိနိုင်ငံ၏ အာမခံစနစ်ကိုသာ ဆက်လက်ထားရှိသည့် အခြေအနေမျိုး များပါသည်။ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိရန်အတွက် မိမိနိုင်ငံရှိ သက်ဆိုင်ရာဌာနမှ 「適用証明書」 (အာမခံသက်သေခံလက်မှတ်) ကို ထုတ်ယူရမည်ဖြစ်သောကြောင့် စေလွှတ်သောကုမ္ပဏီနှင့် သေချာစွာ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ပါ။
၄။ ဝန်ထမ်းကို "လစာစာရွက် (Salary Slip) ကြည့်နည်း" သင်ပေးခြင်း၏ အရေးကြီးပုံ
ပြဿနာအများစုသည် "လက်ထဲအရောက်ရရှိသည့် လစာပမာဏ" (Net Salary) ကို နားလည်မှုလွဲခြင်းမှ စတင်တတ်ပါသည်။ "ထင်ထားတာထက် လစာနည်းနေတယ်" ဟု ဆိုရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံကြေး ဖြတ်တောက်ခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဂျပန်တွင် ဧပြီလအတွက် အာမခံကြေးကို မေလကုန်တွင် ပေးချေမည့် လစာမှ ဖြတ်တောက်ပါသည်။ ဤစနစ်ကို နားမလည်ပါက အလုပ်စဝင်ခါစ နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများသည် "ပြောထားတာနဲ့ မတူဘူး" ဟု သံသယဝင်သွားနိုင်ပါသည်။
အလုပ်စတင်ဝင်ရောက်သည့်အချိန် (Orientation) တွင် ပမာဏကို ဘယ်လိုတွက်ချက်သလဲဆိုသည်သာမက "ဘာကြောင့် အာမခံကြေး ပေးဆောင်ရတာလဲ"၊ "ဆေးရုံသွားသည့်အခါ ဘာအကျိုးကျေးဇူးတွေ ရှိသလဲ" ဟူသည်အထိ သေချာစွာ ရှင်းပြပေးခြင်းသည် ဝန်ထမ်းအလုပ်ထွက်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်မည့် ပထမဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်ပါသည်။
၅။ လစာတိုးခြင်းနှင့် အာမခံကြေး ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ချိန်တွင် သတိပြုရန်
လူမှုဖူလုံရေးအာမခံကြေးကို နှစ်စဉ် စက်တင်ဘာလတွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါသည်။ ဒီနေရာတွင် သတိပြုရမည့်အချက်မှာ ဘဏ္ဍာနှစ်အတွင်း လစာများစွာ တိုးမြှင့်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လစာတိုးသော်လည်း အာမခံကြေးက ချက်ချင်းတိုးလာခြင်းမဟုတ်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းချက် (隨時改定) နှင့် ကိုက်ညီမှသာ နောက်နှစ် ဩဂုတ်လအထိ အာမခံကြေး ပြောင်းလဲမည်မဟုတ်ပါ။ တစ်နည်းအားဖြင့် လစာတိုးသော်လည်း တစ်နှစ်တာ အာမခံကြေး အပြောင်းအလဲမရှိဘဲ ဆက်ရှိနေမည့် အားသာချက်လည်း ရှိသော်လည်း၊ ဤအချက်ကို မသိပါက "လစာတိုးပေးပေမယ့် လက်ထဲအရောက်ရတာ မတိုးဘူး" ဟူသော နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းများ ဖြစ်ပွားလွယ်ပါသည်။
နိုင်ငံခြားသား ခန့်အပ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ 「よくある質問」 Q&A
Q1: နိုင်ငံပြန်သည့်အခါ ယခင်က ပေးဆောင်ထားခဲ့သည့် အာမခံကြေးများကို ပြန်မရနိုင်ဘူးလား?
A: သတ်မှတ်ထားသော ကာလ (၆ လကျော်) ဂျပန်တွင် အာမခံကြေး ပေးဆောင်ထားသည့် နိုင်ငံခြားသားများသည် နိုင်ငံပြန်သည့်အခါ 「脱退一時金」 (ပြန်လည်ထုတ်ယူခွင့်) ကို လျှောက်ထားနိုင်ပါသည်။ အများဆုံး ၅ နှစ်စာအထိ ပြန်လည်လျှောက်ထားနိုင်ပါသည်။ နိုင်ငံပြန်ပြီးနောက် ဘဝအတွက် အရေးကြီးသည့် အခွင့်အရေးဖြစ်သောကြောင့် ဝန်ထမ်းကို မဖြစ်မနေ အသိပေးထားပေးပါ။
ဂျပန်မှ နေရပ်ပြန်မည့်သူများ သိထားသင့်သည့် Nenkin (脱退一時金) အကြောင်းနှင့် ငွေပြန်ထုတ်ယူနည်း လမ်းညွှန်
Q2: ပြည်ပသို့ ရေရှည်စီးပွားရေးခရီးထွက်ရသည့်အခါ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံက ဘာဖြစ်မလဲ?
A: ဂျပန်ရှိ ကုမ္ပဏီနှင့် အလုပ်သမားရေးရာ ဆက်ဆံရေး ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး၊ ဂျပန်ကုမ္ပဏီဘက်မှ လစာကို ဆက်လက်ပေးချေနေပါက ပြည်ပတွင် အလုပ်လုပ်နေသည့်တိုင် အခြေခံအားဖြင့် ဂျပန်၏ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ (健康保険・厚生年金) သည် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။
Q3: နိုင်ငံခြားသားများလည်း 「国民健康保険」 တွင် ပါဝင်ခွင့်ရှိပါသလား?
A: ဂျပန်တွင် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ရေရှည်နေထိုင်မည့် နိုင်ငံခြားသားများသည် လူမှုဖူလုံရေးအာမခံ (လုပ်ငန်းခွင်မှအာမခံ) နှင့် မသက်ဆိုင်ပါက 「国民健康保険」 တွင် မဖြစ်မနေ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ပါဝင်ခြင်းမပြုဘဲ ထားပါက နောက်ပိုင်းတွင် ယခင်လများအတွက် အာမခံကြေးများကို တစ်ခါတည်း ပေးဆောင်ရမည့် အန္တရာယ်ရှိသောကြောင့် မြို့နယ်ရုံး (役所) တွင် သေချာစွာ လုပ်ဆောင်ရန် လမ်းညွှန်ပေးပါ။
နိဂုံး
နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်းများအတွက် ဂျပန်၏ လူမှုဖူလုံရေးအာမခံစနစ်သည် ရှုပ်ထွေးပြီး နားလည်ရခက်ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ကုမ္ပဏီဘက်မှလည်း ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အန္တရာယ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပဒေလိုက်နာမှု (Compliance) ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင်လည်း မှန်ကန်သည့် အသိပညာကို မျှဝေပေးခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းနှင့် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်းသည် တည်ငြိမ်သည့် နိုင်ငံခြားသားဝန်ထမ်း ခန့်အပ်မှုအတွက် အနီးစပ်ဆုံးလမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါသည်။
လုပ်ထုံးလုပ်နည်း သို့မဟုတ် စနစ်များနှင့်ပတ်သက်၍ မရှင်းလင်းသည့်အချက်များရှိပါက 社労士 (လူမှုဖူလုံရေးအာမခံကျွမ်းကျင်သူ) နှင့်လည်းကောင်း၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများအတွက် 行政書士 နှင့်လည်းကောင်း လွတ်လပ်စွာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
