ဂျပန်နိုင်ငံမှာ အလုပ်လုပ်နေကြတဲ့ သူငယ်ချင်းများ၊ ဒါမှမဟုတ် ဂျပန်ကို လာဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတဲ့သူများ "税金" (အခွန်) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သေချာ နားလည်ထားရဲ့လား။ "ကုမ္ပဏီက လုပ်ပေးနေတာပဲ၊ ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး" ဆိုပြီးတော့ရော၊ "ဂျပန်ရဲ့ အခွန်စနစ်က ရှုပ်ထွေးလွန်းလို့ နားမလည်ဘူး" ဆိုပြီးတော့ရော အဲ့ဒီအတိုင်းပဲ ထားထားမိကြသလား။
တကယ်တော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အခွန်စည်းမျဉ်းတွေဟာ သင်တို့ရဲ့ 在留資格 (နေထိုင်ခွင့်ဗီဇာ) နဲ့ ဂျပန်မှာ နေထိုင်တဲ့ ကာလတွေနဲ့ အလွန်ကို ဆက်စပ်မှု ရှိနေပါတယ်။ ပြီးတော့ အခွန်ကို မှန်မှန်ကန်ကန် ပေးဆောင်ဖို့ဆိုတာက ဝတ္တရားတစ်ခုတင် မဟုတ်ဘဲ၊ နောင်တစ်ချိန်မှာ "在留資格の更新" (ဗီဇာသက်တမ်းတိုးခြင်း) သို့မဟုတ် "永住許可申請" (အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့် လျှောက်ထားခြင်း) တို့ကို လုပ်ဆောင်တဲ့အခါမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေ မဖြစ်မနေ သိထားသင့်တဲ့ "အခွန်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အခြေခံအချက်အလက်" တွေကို စုစည်းပြီး ဖော်ပြပေးသွားပါမယ်။
သင်က "居住者" လား၊ ဒါမှမဟုတ် "非居住者" လား?
အရင်ဆုံး ဂျပန်မှာ အခွန်ဘယ်လိုပေးဆောင်ရမလဲဆိုတာ သိဖို့အတွက် အခွန်ဥပဒေအရ သင်က "居住者" (နေထိုင်သူ) ဖြစ်သလား၊ "非居住者" (နေထိုင်သူမဟုတ်သူ) ဖြစ်သလားဆိုတာကို အရင်ခွဲခြားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါက 入管法 မှာရှိတဲ့ 在留資格 ရဲ့ သတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့တော့ နည်းနည်း ကွာခြားပါတယ်။
-
"居住者" ဆိုတာ ဘာလဲ? ဂျပန်နိုင်ငံမှာ "住所" (နေရပ်လိပ်စာ) ရှိသူ၊ သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်ထိ ဆက်တိုက် "1年以上" နေထိုင်နေသူကို ခေါ်ပါတယ်။ ဂျပန်မှာ အလုပ်အကိုင် အခြေတကျရှိပြီး ဘဝရဲ့ အဓိက အခြေစိုက်ရာ ဖြစ်နေတယ်ဆိုရင် အခြေခံအားဖြင့် ဒီ "居住者" အုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။
-
"非居住者" ဆိုတာ ဘာလဲ? အထက်ပါအုပ်စုထဲမှာ မပါဝင်သူတွေပါ။ ဥပမာ - ဂျပန်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအရ ခဏတာလာရောက်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခုခုအတွက် ခဏတာ လာရောက်နေထိုင်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
သင်က ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်သလဲဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်ပြီး အခွန်တွက်ချက်ပုံနဲ့ ပေးဆောင်ရမည့် ပုံစံတွေက အများကြီး ကွာခြားသွားမှာပါ။
"居住者" ဖြစ်နေရင်: 確定申告 ဘယ်အချိန်မှာ လိုအပ်သလဲ?
ဂျပန်မှာ နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံခြားသား အများစုကတော့ ကုမ္ပဏီကနေ လစာရယူနေတာဖြစ်လို့ 年末調整 (နှစ်ကုန်အခွန်ညှိနှိုင်းခြင်း) နဲ့တင် အခွန်ကိစ္စ ပြီးဆုံးသွားပါတယ်။ ဒီလိုဆိုရင်တော့ သင်ကိုယ်တိုင် 税務署 ကို သွားစရာ မလိုပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အောက်ပါ အခြေအနေတွေမှာတော့ သတိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
-
အပိုဝင်ငွေ (Side job) ရှိနေရင်: ကုမ္ပဏီကရတဲ့ လစာအပြင် တခြားဝင်ငွေက တစ်နှစ်ကို ယန်း ၂ သိန်းကျော်နေတယ်ဆိုရင်။
-
ကုမ္ပဏီ အများအပြားကနေ လစာရနေရင်: 年末調整 ကို တစ်ဖက်ဖက်မှာပဲ လုပ်ထားပြီး နှစ်ဖက်လုံးမှာ မလုပ်ထားမိဘူးဆိုရင်။
-
Freelance (個人事業主) ဖြစ်နေရင်: သင့်ဝင်ငွေ အားလုံးကို သင်ကိုယ်တိုင် တွက်ချက်ပြီး အခွန်ထမ်းဆောင်ကြောင်း ပြန်လည်တင်ပြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
"確定申告" လို့ ပြောလိုက်ရင် ခက်ခဲမယ်လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ ဂျပန်ရဲ့ 所得税 (ဝင်ငွေခွန်) စနစ်က "ထိုနှစ်ရဲ့ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ကနေ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်အတွင်း ဝင်ငွေ" ကို နောက်နှစ်ရဲ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ကနေ မတ်လ ၁၅ ရက်အတွင်း ပြန်လည်တင်ပြရတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ သတ်မှတ်ရက် ကျော်သွားရင် ဒဏ်ငွေဆောင်ရနိုင်တာမို့ မမေ့မလျော့ လုပ်ဆောင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
"非居住者" ဖြစ်နေရင်: PE (恒久的施設) ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်
ဂျပန်မှာ "住所" မရှိတဲ့ "非居住者" ဖြစ်နေရင်တောင်မှ ဂျပန်မှာ အလုပ်လုပ်ပြီး လစာ သို့မဟုတ် အကျိုးအမြတ် ရရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် ဂျပန်အခွန် ပေးဆောင်ရနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "PE (恒久的施設)" ဆိုတဲ့ အချက်က အရေးကြီးပါတယ်။
ရိုးရှင်းအောင် ပြောရရင် ဒါက "စီးပွားရေး လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ဖို့အတွက် ဖွင့်ထားတဲ့ ရုံးခန်း သို့မဟုတ် ဌာန" လို့ ဆိုလိုတာပါ။
-
PE မရှိဘူးဆိုရင်: အခြေခံအားဖြင့် ဂျပန်မှာ ပေးချေတဲ့ လစာထဲကနေ ၂၀% ဝန်းကျင်လောက်ကို အခွန်အဖြစ် ကြိုတင်ဖြတ်တောက် (源泉徴収) လိုက်တဲ့အတွက် အခွန်ပေးဆောင်ခြင်း ပြီးဆုံးသွားပါတယ်။ သင်ကိုယ်တိုင် 確定申告 သွားလုပ်စရာ မလိုပါဘူး။
-
PE ရှိတယ်ဆိုရင်: သင်က ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းမှာ ဘဏ်ခွဲ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းဌာန ဖွင့်ထားတယ်ဆိုရင်တော့ ဂျပန်မှာ ရရှိတဲ့ ဝင်ငွေ အားလုံးကို တွက်ချက်ပြီး 確定申告 လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အခွန်နှုန်းထားနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ဂျပန်နဲ့ သင့်နိုင်ငံကြားမှာ ချုပ်ဆိုထားတဲ့ "租税条約" (အခွန်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်) အရ အများကြီး ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။ "ကိုယ့်နိုင်ငံမှာက ဒီလောက်ပဲ ဖြတ်တာ၊ ဂျပန်မှာလည်း ဒီလောက်ပဲဖြစ်မှာပါ" ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးနဲ့ မလုပ်ဘဲ ကိုယ့်အခြေအနေကို သေချာစစ်ဆေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
在留資格 အကြောင်း: အခွန် နဲ့ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးခြင်းရဲ့ "အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဆက်စပ်မှု"
出入国在留管理庁 ရဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေမှာ "ပြည်သူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ထမ်းဆောင်ရမည့် ဝတ္တရားများ" ကို အလွန် အလေးထားပါတယ်။ တိတိကျကျ ပြောရရင် "税金、健康保険、年金" ကို သတ်မှတ်ရက်အတိုင်း ပေးဆောင်ထားသလားဆိုတဲ့ အချက်ပါ။
在留資格 ရဲ့ သက်တမ်းတိုးခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲခြင်း၊ 永住許可申請 လုပ်တဲ့အခါမှာ အရင်က အခွန်ပေးဆောင်ခဲ့တဲ့ "納付証明書" ကို တင်ပြရတဲ့ အခြေအနေ အများစု ဖြစ်ပါတယ်။ "အလုပ်ရှုပ်လို့ 確定申告 လုပ်ဖို့ မေ့သွားတယ်"၊ "လစာထဲကနေ ဖြတ်ထားတယ်လို့ ထင်နေတာ၊ တကယ်တော့ မပေးရသေးဘူး" ဆိုတဲ့ အခြေအနေတွေဟာ သင့်ရဲ့ ဗီဇာလျှောက်ထားမှု "ကျရှုံးရတဲ့ အကြောင်းရင်း" ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အခွန်ဆိုတာ ငွေပေးရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဂျပန်နိုင်ငံမှာ သင်နေထိုင်ဖို့အတွက် သင့်ကို ထောက်ကူပေးနေတဲ့ "ယုံကြည်မှုရဲ့ သက်သေ" ဖြစ်ပါတယ်။
နိုင်ငံခြားသားများအတွက် အခွန်ဆိုင်ရာ Q&A
Q1: ဂျပန်ကနေ နေရပ်ပြန်တော့မယ်။ အဲ့ဒီနှစ်ရဲ့ အခွန်ကိစ္စ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ?
A: နေရပ်မပြန်ခင်မှာ ထိုနှစ်အတွင်း ရရှိခဲ့တဲ့ ဝင်ငွေအတွက် ရှင်းလင်းမှု (精算（準確定申告）) လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် လုပ်ဖို့ ခက်ခဲတယ်ဆိုရင် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ "納税管理人" တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ပြီး ကိုယ့်အစား လုပ်ဆောင်ခိုင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ နေရပ်ပြန်သွားပြီဆိုပြီး ဒီအတိုင်း ပစ်ထားလိုက်ရင် ပြဿနာ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
Q2: ဂျပန်စာ သိပ်မကျွမ်းကျင်ဘူး။ အခွန်ကိစ္စ ဘယ်မှာ သွားမေးရမလဲ?
A: 税務署 မှာ အခမဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးလို့ရတဲ့ နေရာရှိပါတယ်။ ပြီးတော့ တခြားဘာသာစကားတွေကို နားလည်တဲ့ 税理士 ရုံးခန်းတွေလည်း အများကြီး ရှိလာပါပြီ။ အခွန်နဲ့ ဗီဇာ ဆက်စပ်မှု အကြောင်းကို အကြံဉာဏ် တောင်းလို့ရတာမို့ အရင်ဆုံး ယုံကြည်ရတဲ့ ကျွမ်းကျင်သူကို ရှာဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
Q3: ကိုယ့်ဝင်ငွေ ဘယ်လောက်ရှိရင် 確定申告 မလိုဘူးဆိုတာ မသိဘူး။
A: အများအားဖြင့်တော့ ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး လစာအပြင် အပိုဝင်ငွေက တစ်နှစ်ကို ယန်း ၂ သိန်း အောက်ဆိုရင် မလိုအပ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်အခြေအနေအပေါ် မူတည်ပြီး ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။ စိတ်ပူတယ်ဆိုရင် 国税庁 ရဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်မှာရှိတဲ့ "確定申告書等作成コーナー" ကို ကြည့်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားက 税務署 ကို သွားပြီး "ကျွန်တော်က 確定申告 လိုအပ်ပါသလား" လို့ သွားမေးတာမျိုး လုပ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။
※ ဒီဆောင်းပါးက ယေဘူယျ သိထားသင့်တဲ့ အချက်အလက်များကိုသာ ပေးထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခွန်ဆိုင်ရာ အခြေအနေတွေအတွက်တော့ 税理士 သို့မဟုတ် 税務署 မှာ သေချာ မေးမြန်းဆွေးနွေးပါ။
